Efeze in de Bijbel

Paulus werkte tijdens zijn derde zendingsreis bijna drie jaar in Efeze (Handelingen 19 en 20:31). Dat is langer dan in enig andere stad die Lukas noemt. Hij sprak eerst drie maanden in de synagoge en daarna twee jaar dagelijks in de school van Tyrannus. Het effect was dat allen die in de provincie Asia woonden — Joden zowel als Grieken — het Woord van de Heere Jezus hoorden (Handelingen 19:10).

De tempel van Artemis in Efeze was een van de zeven wereldwonderen van de antieke wereld. Zij was gewijd aan Artemis van Efeze, een vruchtbaarheidsgodin. De tempel was vier keer groter dan het Parthenon in Athene en fungeerde als heiligdom, als bank en als asielplaats. Haar verering bracht enorme economische activiteit met zich mee. Vandaag resteert slechts één gerestaureerde zuil.

Demetrius was een zilversmid in Efeze die zilveren tempeltjes van Artemis maakte. Toen Paulus' prediking succes had en veel mensen zich afkeerden van de afgodendienst, vreesde hij inkomstenverlies. Hij bracht zijn collega's en later de hele stad in beweging. Het oproer dat volgde vulde twee uur lang het theater met geschreeuw voor Artemis, tot de stadsschrijver de menigte bedaarde (Handelingen 19:23-41).

In Handelingen 19:18-19 belijden veel nieuwe gelovigen hun praktijken. Zij die aan toverkunsten hadden gedaan, brachten hun boeken bijeen en verbrandden ze in het openbaar. De waarde ervan werd geschat op vijftigduizend zilverstukken — een enorm bedrag. Het toont dat bekering in Efeze concreet en kostbaar was en dat Gods Woord de duistere praktijken van de stad openbaar maakte.

De brief aan de Efeziers is een van de brieven van Paulus in het Nieuwe Testament, waarschijnlijk geschreven tijdens een van zijn gevangenschappen. De brief behandelt grote thema's: uitverkiezing in Christus, de eenheid van Joden en heidenen in één lichaam, de gemeente als tempel van de Geest, de geestelijke wapenrusting en de liefde tussen Christus en Zijn gemeente. Sommige oude handschriften laten de plaatsnaam "in Efeze" weg; vandaar het vermoeden dat het ook als rondgaande brief voor meer gemeenten bedoeld was.

Volgens een oude christelijke traditie zou de apostel Johannes na de verwoesting van Jeruzalem naar Efeze zijn verhuisd en daar voor Maria hebben gezorgd, zoals Jezus hem vanaf het kruis had opgedragen (Johannes 19:26-27). Bij Efeze staat nog een bedevaartplaats, het "Huis van Maria". De Bijbel zelf vermeldt deze traditie niet.

In Milete hield Paulus zijn afscheidsrede aan de oudsten van Efeze (Handelingen 20:17-38). Hij waarschuwde hen dat na zijn vertrek wrede wolven zouden binnenkomen die de kudde niet zouden sparen, en dat ook uit henzelf mannen zouden opstaan die verdraaide dingen zouden spreken. Hij beval hen aan God en aan het Woord van Zijn genade aan en riep hen op te waken, herinnerend hoe hij drie jaar nacht en dag met tranen een ieder had gewaarschuwd.

In Openbaring 2:1-7 prijst Christus de gemeente van Efeze om haar werken, arbeid en volharding, om het ontmaskeren van valse apostelen en haar haat tegen de werken van de Nikolaieten. Maar Hij heeft tegen haar dat zij haar eerste liefde heeft verlaten. Hij roept haar op tot bekering en belooft hem die overwint te zullen eten van de Boom des levens in het paradijs van God.

De oude stad Efeze is niet meer bewoond, maar de ruines behoren tot de best bewaarde archeologische plaatsen van Turkije. Door verzanding van de haven verloor de stad in de Middeleeuwen haar betekenis en raakten grote delen verlaten. Vandaag liggen de ruines nabij Selçuk in de provincie Izmir en trekken jaarlijks honderdduizenden bezoekers, onder wie veel christelijke pelgrims.