Korinthe in de Bijbel

Korinthe lag in het zuiden van Griekenland, op de landengte die de Peloponnesos met het vasteland verbindt, ongeveer 80 kilometer ten westen van Athene. De stad had twee havens: Lechaeum in het westen en Kenchreeën in het oosten. In de tijd van Paulus was zij de hoofdstad van de Romeinse provincie Achaje. De ruïnes liggen bij het dorp Archaia Korinthos; de moderne stad Korinthos ligt enkele kilometers verderop, bij het Kanaal van Korinthe.

De Statenvertaling schrijft Korinthe (Handelingen 18:1) en noemt de inwoners Korinthiers (Handelingen 18:8). De twee brieven van Paulus aan de gemeente daar heten in de bijbelboekenlijst 1 en 2 Korinthe; men spreekt ook van de brieven aan de Korinthiërs, in Engelse bijbels Corinthians. Andere spellingen die men tegenkomt zijn Corinthe, Korinte en de Griekse vorm Korinthos. Ze verwijzen allemaal naar dezelfde stad.

Op zijn tweede reis bleef Paulus een jaar en zes maanden in Korinthe (Handelingen 18:11), en daarna nog vele dagen (Handelingen 18:18). Van de steden waar hij vrij kon werken, bleef hij alleen in Efeze langer (Handelingen 19:10, 20:31). Hij werd bemoedigd door een gezicht in de nacht, waarin de Heere zei: "Ik heb veel volks in deze stad" (Handelingen 18:10). Waarschijnlijk kwam hij er drie keer: na het eerste verblijf volgde een pijnlijk tweede bezoek (2 Korinthe 2:1), en hij schrijft: "Dit is de derde maal, dat ik tot u kom" (2 Korinthe 13:1). Dat derde bezoek valt meestal samen met de drie maanden in Griekenland uit Handelingen 20:2-3.

Korinthe wordt vooral genoemd in Handelingen 18, waar Paulus er anderhalf jaar werkt en voor Gallio staat, en in Handelingen 19:1, waar Apollos in de stad is. Paulus schreef twee brieven aan de gemeente daar, 1 en 2 Korinthe, gericht aan "de Gemeente Gods, die te Korinthe is" (1 Korinthe 1:2). Aan het eind van zijn leven schrijft hij nog: "Erastus is te Korinthe gebleven" (2 Timotheüs 4:20). Ook de brief aan de Romeinen werd volgens de gangbare opvatting in Korinthe geschreven.

Aquila was een Jood, van geboorte uit Pontus, en Priscilla was zijn vrouw. Zij waren uit Italië gekomen omdat keizer Claudius de Joden uit Rome had verbannen, en Paulus vond hen in Korinthe (Handelingen 18:1-3). Omdat zij net als hij tentenmakers waren, woonde en werkte hij bij hen. Later reisden zij met hem mee naar Efeze, waar zij Apollos de weg Gods nauwkeuriger uitlegden (Handelingen 18:26). Paulus groet hen in Romeinen 16:3 en 2 Timotheüs 4:19.

Korinthe had in de oudheid een naam van losbandigheid. Het Griekse werkwoord korinthiazesthai, op zijn Korinthisch leven, stond voor een losbandig leven; het stamt uit de oudere, Griekse stad. Strabo schrijft dat de tempel van Afrodite op de Acrocorinthe vroeger vele tempeldienaressen had, maar of dat in de Romeinse tijd nog zo was, is niet aangetoond. Als havenstad trok Korinthe ook veel zeelieden en handelaars. De brieven van Paulus laten zien dat die omgeving de gemeente raakte (1 Korinthe 6:9-11).

Gallio was stadhouder van Achaje toen de Joden in Korinthe Paulus voor de rechterstoel brachten (Handelingen 18:12). Hij weigerde de zaak te behandelen, omdat het volgens hem ging om een geschil over een woord, namen en de Joodse wet, en hij dreef hen weg (Handelingen 18:14-16). Gallio was een broer van de filosoof Seneca. Een inscriptie uit Delphi dateert zijn ambtstermijn rond 51-52 na Christus, en daarmee ook ongeveer het verblijf van Paulus in Korinthe.

In het Nieuwe Testament staan twee brieven aan de gemeente te Korinthe: 1 en 2 Korinthe. Uit 1 Korinthe 5:9 blijkt dat Paulus al eerder een brief had geschreven die niet bewaard is. In 2 Korinthe 2:4 spreekt hij van een brief die hij met vele tranen schreef; of dat 1 Korinthe is of een andere, verloren brief, is onder uitleggers omstreden. De twee bewaarde brieven zijn een belangrijke bron over het leven van een vroegchristelijke gemeente.

Kenchreeën was de oostelijke haven van Korinthe, aan de Saronische Golf, ruim tien kilometer van de stad. Vanuit deze haven voer men naar Azië en Syrië. Paulus liet er zijn hoofd scheren vanwege een gelofte, voordat hij met Priscilla en Aquila naar Syrië voer (Handelingen 18:18). Er was ook een eigen gemeente: Paulus beveelt Febe aan als "een dienares … der Gemeente, die te Kenchreen is" (Romeinen 16:1). De Statenvertaling schrijft Kenchreen.

De Bijbel noemt geen koningen van Korinthe. Volgens de Griekse sage was Sisyfos (Sisyphus) de stichter en eerste koning van Efyra, de oude naam van de stad; andere verhalen noemen Korinthos, naar wie de stad zou heten. Historisch regeerde eerst het adellijke geslacht van de Bakchiaden. Rond 657 voor Christus greep Kypselos de macht, en zijn zoon Periandros werd een van de bekendste heersers van de stad. In de tijd van Paulus had Korinthe geen koning; daar zetelde de Romeinse stadhouder van Achaje, zoals Gallio (Handelingen 18:12).

Het Nederlandse woord krent komt via het Frans, raisin de Corinthe (druif van Korinthe), van de naam van de stad. Kleine gedroogde druiven uit deze Griekse streek werden eeuwenlang via Korinthe verhandeld, en zo raakte de stadsnaam verbonden aan het gedroogde fruit. Een ouder Nederlands woord voor krenten is dan ook korinten, ook gespeld als korinthen. Met de Bijbel heeft dat verder niets te maken, maar het verklaart waarom de naam Korinthe in het Nederlands zo vertrouwd klinkt.

Bij het dorp Archaia Korinthos zijn grote delen van de Romeinse stad opgegraven: de tempel van Apollo, de markt, de bron Peirene en een spreekgestoelte (bema) dat vaak wordt aangewezen als de rechterstoel waar Paulus voor Gallio stond (Handelingen 18:12); dat is mogelijk, maar niet zeker. Er is ook een inscriptie gevonden die een Erastus noemt, een naam die ook in Romeinen 16:23 voorkomt. Op de Acrocorinthe boven de stad staan de resten van een burcht.