Smirna in de Bijbel

De naam Smirna komt van het Griekse woord smyrna dat "mirre" betekent. Mirre is een kostbare, welriekende hars die in de oudheid werd gebruikt voor balseming, als geneesmiddel en als reukwerk. Opvallend is dat mirre haar geur pas ten volle afgeeft wanneer zij wordt gekneusd of verbrand. Voor een gemeente die in verdrukking en armoede haar getuigenis gaf, was het een treffend beeld: juist door het lijden heen verspreidde zich de geur van Christus.

Smirna bestaat nog steeds en is vandaag bekend als Izmir, de derde grootste stad van Turkije, aan de westkust aan de Egeische Zee. Het is een van de weinige bijbelse steden die onafgebroken bewoond zijn gebleven. Izmir heeft ruim vier miljoen inwoners en is een belangrijke haven- en industriestad. In het oude stadscentrum liggen nog overblijfselen van de Romeinse agora.

Polycarpus was bisschop van Smirna in de tweede eeuw en volgens oude bronnen een leerling van de apostel Johannes. Omstreeks het jaar 155 werd hij in het stadion van Smirna ter dood gebracht omdat hij weigerde Christus te verloochenen. Zijn antwoord — "zesentachtig jaar heb ik Hem gediend en Hij heeft mij nooit enig kwaad gedaan; hoe zou ik mijn Koning kunnen lasteren, die mij heeft verlost?" — behoort tot de bekendste woorden uit de vroegchristelijke kerk. Zijn martelaarschap is beschreven in het Martyrium Polycarpi, het oudste martelaarsverhaal buiten het Nieuwe Testament.

Hoewel de stad Smirna welvarend was, leefde de christengemeente er in materiële armoede. Christenen werden vermoedelijk uit gilden en ambachten geweerd omdat zij niet konden deelnemen aan de verplichte offerfeesten voor de patroongoden, wat hun economische positie ondermijnde. Christus echter noemt hen rijk vanwege hun geloof, volharding en hemelse erfenis (Openbaring 2:9). Dit sluit aan bij Jakobus 2:5: God heeft de armen naar de wereld uitverkoren om rijk te zijn in het geloof en erfgenamen van het Koninkrijk.

In Openbaring 2:10 waarschuwt Christus de gemeente van Smirna voor "een verdrukking van tien dagen". Uitleggers verschillen over de betekenis. Sommigen lezen het symbolisch als "een beperkte, overzichtelijke tijd" — want tien is in de Bijbel vaak een getal van voltooide, maar begrensde duur. Anderen zien er tien concrete vervolgingsgolven in die de vroege kerk trof onder verschillende keizers. In beide gevallen onderstreept het dat het lijden niet eindeloos zal zijn, maar door Christus in tijd wordt begrensd.

In Openbaring 2:10 belooft Christus aan wie trouw blijft tot in de dood "de kroon van het leven". Het Griekse stephanos slaat op de erekrans die sportwinnaars en stadshoofden in de oudheid ontvingen. Smirna stond bekend om haar stedelijke schoonheid en haar atleten. Christus belooft een blijvende krans die geen mens zal kunnen geven of afnemen: het eeuwige leven zelf, uitgereikt door de Opgestane. Jakobus 1:12 noemt dezelfde belofte aan wie de verzoeking verdraagt.

Openbaring 2:11 spreekt van "de tweede dood" waarvan wie overwint geen schade zal ondervinden. Later verklaart Openbaring dat de tweede dood de "poel van vuur" is, de eeuwige scheiding van God (Openbaring 20:14, 21:8). De eerste dood — lichamelijk sterven — kan de gelovige treffen, maar de tweede dood, de eeuwige, raakt hem niet. Voor martelaren die met de brandstapel bedreigd werden was dit de diepste troost: het ergste dat de wereld hun kon aandoen kon hun eigenlijke leven niet raken.

Samen met de gemeente van Filadelfia is Smirna de enige van de zeven gemeenten uit Openbaring die van Christus geen enkel verwijt ontvangt. Dit hangt samen met haar situatie: een arme, vervolgde gemeente was minder vatbaar voor lauwheid, compromis met afgoderij of geestelijk zelfbedrog dan rijkere gemeenten als Laodicea of Sardis. Het lijden werkte een bijzondere zuiverheid. Tegelijk toont dit Christus' mildheid: Hij maakt geen verwijt waar geen verwijt op zijn plaats is, maar bemoedigt en belooft.