Smirna in de Bijbel

Smirna lag aan de westkust van Klein-Azië, aan een diepe golf van de Egeïsche Zee, ongeveer zestig kilometer ten noorden van Efeze. Het was een belangrijke havenstad in de Romeinse provincie Asia. De stad is nooit verlaten: zij heet nu Izmir en is een grote havenstad in het westen van Turkije. Het oudste Smirna lag enkele kilometers noordelijker aan dezelfde golf, bij het huidige Bayraklı.

Izmir heette in de oudheid Smyrna; in het Nederlands wordt de naam ook Smirna geschreven. Als puzzelwoord tellen Smyrna en Smirna allebei zes letters. De Turkse naam Izmir is uit de Griekse naam gegroeid. In Europese talen bleef Smyrna tot in de twintigste eeuw de gewone naam van de stad; pas daarna werd Izmir ook buiten Turkije gangbaar. In de Bijbel staat Smyrna in Openbaring 1:11 en 2:8, als tweede van de zeven gemeenten.

De Statenvertaling schrijft Smyrna, met een y, zoals het Grieks: "En schrijf aan den engel der Gemeente van die van Smyrna" (Openbaring 2:8). De vorm Smirna, met een i, volgt de Nederlandse uitspraak en is de gangbare Nederlandse spelling. Beide gaan terug op dezelfde Griekse naam. Ook de huidige Turkse naam Izmir is uit Smyrna ontstaan.

De naam Smyrna is gelijk aan het Griekse woord voor mirre, een kostbare, geurige hars die gebruikt werd als reukwerk en bij het balsemen. De wijzen brachten het Kind "goud en wierook, en mirre" (Mattheüs 2:11), en Nikodemus bracht mirre bij de begrafenis van Jezus (Johannes 19:39). Of de stad werkelijk naar de mirre genoemd is, is onzeker. Uitleggers hebben het beeld wel verbonden met een gemeente die in lijden haar geur verspreidde.

Smirna, in de Statenvertaling Smyrna, staat in Openbaring 1:11 en in de kortste van de zeven brieven, Openbaring 2:8-11. Die brief gaat over verdrukking, armoede en de kroon des levens. Verder komt de stad in de Bijbel niet voor: Handelingen en de brieven van Paulus noemen Smirna niet, en het Oude Testament evenmin.

Christus zegt: "Ik weet uw werken, en verdrukking, en armoede", en daarop: "doch gij zijt rijk" (Openbaring 2:9). De gemeente was arm in een welvarende stad, misschien omdat zij niet meedeed aan afgodendienst en keizerverering; de tekst zegt het niet. Voor God was zij rijk in geloof en in de beloften van het Koninkrijk. Jakobus schrijft dat God "de armen dezer wereld" heeft uitverkoren, "om rijk te zijn in het geloof" (Jakobus 2:5).

Christus zegt tegen Smirna: "gij zult een verdrukking hebben van tien dagen" (Openbaring 2:10). De meeste uitleggers lezen dat als een korte, begrensde tijd, net als bij de beproeving van Daniël en zijn vrienden, die tien dagen duurde (Daniël 1:12). Anderen hebben er tien vervolgingen in de vroege kerk in gezien, maar dat laat de tekst niet zien. Wat vaststaat: het lijden is door Christus geteld en heeft een einde.

Christus zegt tegen Smirna: "Zijt getrouw tot den dood, en Ik zal u geven de kroon des levens" (Openbaring 2:10). In een Griekse stad als Smirna kende iedereen de erekrans van de overwinnaar in de spelen. In een stad van keizerverering kon trouw aan Christus het leven kosten. Daartegenover belooft Hij een krans die niet verwelkt: het eeuwige leven. Later stierf Polycarpus, de bisschop van Smirna, in het stadion van de stad om zijn trouw.

Openbaring 2:11 belooft: "Die overwint, zal van den tweeden dood niet beschadigd worden". Later legt Openbaring uit wat dat is: de dood en de hel werden geworpen in de poel des vuurs, "dit is de tweede dood" (Openbaring 20:14). De eerste dood is het sterven van het lichaam, dat ook de gelovige treft. De tweede dood is het eeuwige oordeel, en daarvan blijft wie Christus toebehoort bewaard.

Omdat het huidige Izmir boven op de oude stad ligt, is er weinig opgegraven. Het bekendste is de Romeinse agora in het centrum, met resten van zuilengangen. Op de heuvel Pagus, nu Kadifekale, staan resten van de burcht boven de stad. Het oudste Smirna, van vóór de herstichting na Alexander de Grote, lag enkele kilometers noordelijker bij Bayraklı. Van de gemeente uit Openbaring 2 is geen gebouw bekend; haar geschiedenis kennen we uit de brief en uit het verslag over Polycarpus.

Polycarpus was in de tweede eeuw bisschop van Smirna. Volgens Irenaeus had hij de apostel Johannes nog gekend. Rond het midden van de tweede eeuw werd hij in het stadion van de stad verbrand, omdat hij weigerde de keizer te eren en Christus te verloochenen. Het verslag van zijn dood is een van de oudste martelaarsverslagen buiten het Nieuwe Testament. Het is kerkgeschiedenis, geen deel van de Bijbel.

De brief geeft geen reden, maar laat zien wat Christus in Smirna ziet: "Ik weet uw werken, en verdrukking, en armoede", en daarop "doch gij zijt rijk" (Openbaring 2:9). De gemeente leed onder lastering en arm was zij ook, en er dreigde gevangenschap (2:10). Juist zo bleef zij trouw. Net als Filadelfia krijgt Smirna alleen bemoediging en geen verwijt; wat Christus haar geeft, is geen bestraffing maar de belofte van de kroon des levens.