Priscilla in de Bijbel

Levensverhaal

Priscilla, door Paulus in 2 Timotheüs 4:19 ook Priska genoemd, was een Joodse christin die samen met haar man Aquila tot de meest toegewijde medewerkers van de apostel Paulus behoorde. Het echtpaar wordt in het Nieuwe Testament zes keer genoemd (Handelingen 18:2, 18:18, 18:26; Romeinen 16:3; 1 Korinthe 16:19; 2 Timotheüs 4:19), en altijd samen. In de Statenvertaling staat de naam van Priscilla in drie van die zes plaatsen vóór die van Aquila (Handelingen 18:18; Romeinen 16:3; 2 Timotheüs 4:19); in de Griekse tekst waarop veel moderne vertalingen rusten, geldt dat ook voor Handelingen 18:26. In de Grieks-Romeinse wereld van de eerste eeuw werd de man doorgaans als eerste genoemd. Veel uitleggers zien in de omgekeerde volgorde daarom een aanwijzing dat Priscilla in de vroege kerk bijzonder op de voorgrond stond, vanwege haar sociale positie, haar geestelijke gaven of beide. Zeker is dat niet; de Schrift geeft er zelf geen reden voor. Het echtpaar ontmoette Paulus voor het eerst in Korinthe, rond het jaar 50 n.Chr. (Handelingen 18:1-3). Aquila was een Jood uit Pontus, een gebied aan de Zwarte Zee, en zij waren kort tevoren uit Italië gekomen, omdat keizer Claudius had bevolen "dat al de Joden uit Rome vertrekken zouden" (Handelingen 18:2). De Romeinse geschiedschrijver Suetonius vermeldt dat deze uitwijzing plaatsvond omdat de Joden op aanstoken van "Chrestus" voortdurend onrust veroorzaakten. Dat verwijst waarschijnlijk naar spanningen in de Joodse gemeenschap over de prediking van Christus. Het is dus aannemelijk dat Priscilla en Aquila al christen waren toen zij in Korinthe aankwamen; Lukas noemt nergens hun bekering en behandelt hen vanaf het eerste moment als medegelovigen. Paulus ging naar hen toe en bleef bij hen, omdat zij hetzelfde handwerk deden: zij waren tentenmakers (Handelingen 18:3). Het Griekse woord skēnopoios kan zowel "tentenmaker" als meer in het algemeen "leerbewerker" betekenen. In Korinthe, een belangrijke havenstad en handelscentrum, was er voortdurend vraag naar zulke producten. Paulus werkte bij hen om in zijn levensonderhoud te voorzien, zodat hij de gemeente niet tot last hoefde te zijn (vergelijk 1 Korinthe 9:12-15; 2 Thessalonicenzen 3:8-9). Zo ontstond een band die meer was dan zakelijke samenwerking. Het ligt voor de hand dat zij in die tijd van samen werken en samen wonen veel van Paulus leerden, en later zou blijken hoe grondig zij de Schriften kenden. Ruim anderhalf jaar later (Handelingen 18:11, 18:18), toen Paulus Korinthe verliet om naar Syrië te reizen, gingen Priscilla en Aquila met hem mee (Handelingen 18:18-19). In Efeze bleven zij achter, terwijl Paulus verder reisde. Daar speelt zich het bekendste voorval uit hun leven af: de ontmoeting met Apollos (Handelingen 18:24-26). Apollos was een Jood uit Alexandrië, "een welsprekend man", "machtig zijnde in de Schriften" (Handelingen 18:24). Hij sprak vurig in de synagoge van Efeze en leerde nauwgezet over de Heere, maar kende alleen de doop van Johannes (Handelingen 18:25). Wat hem precies ontbrak, zegt Lukas niet. Vaak wordt gedacht aan de christelijke doop en de gave van de Heilige Geest, zoals bij de discipelen die Paulus kort daarna in Efeze ontmoette en die alleen de doop van Johannes kenden (Handelingen 19:1-7). Toen Aquila en Priscilla hem hoorden, deden zij iets dat van wijsheid getuigt: zij weerspraken hem niet in het openbaar, maar "namen zij hem tot zich, en legden hem den weg Gods bescheidenlijker uit" (Handelingen 18:26). Daarna reisde Apollos naar Achaje, waar hij de gelovigen veel tot steun was en in het openbaar uit de Schriften bewees dat Jezus de Christus was (Handelingen 18:27-28). Paulus noemt hem later als iemand die op zijn werk voortbouwde: "Ik heb geplant, Apollos heeft nat gemaakt" (1 Korinthe 3:6). Dat Priscilla samen met haar man een man als Apollos onderwees, laat zien dat in de vroege kerk een vrouw in een persoonlijke setting deel kon hebben aan het onderwijs in de weg van God, ook aan een welsprekend leraar. Priscilla en Aquila beschikten blijkbaar over voldoende ruimte en middelen om een huisgemeente te ontvangen. Zowel in Efeze als later in Rome wordt hun huis genoemd als plaats waar de gemeente samenkwam (1 Korinthe 16:19; Romeinen 16:5). Paulus schrijft in zijn brief aan de Romeinen over hen in opmerkelijk warme bewoordingen: "Groet Priscilla en Aquila, mijn medewerkers in Christus Jezus; Die voor mijn leven hun hals gesteld hebben; denwelken niet alleen ik danke, maar ook al de Gemeenten der heidenen" (Romeinen 16:3-4). Wat dit "hun hals gesteld hebben" precies inhield, is niet meer te achterhalen. Misschien gaat het om het oproer in Efeze (Handelingen 19), misschien om een andere dreiging. Het toont in elk geval hoe ver zij bereid waren te gaan voor het evangelie en voor Paulus persoonlijk. In Paulus' laatste brief, 2 Timotheüs, vermeldt hij hen nog eenmaal: "Groet Priska en Aquila" (2 Timotheüs 4:19). Omdat Timotheüs toen vermoedelijk in Efeze was, woonden zij waarschijnlijk weer daar, trouw op hun post tot het einde van Paulus' bediening. Hun leven is het verhaal van een onafscheidelijk echtpaar dat door verdrijving, verhuizingen en gevaren heen steeds weer het evangelie diende: in Rome, in Korinthe, in Efeze en opnieuw in Rome.