Priscilla in de Bijbel

Levensverhaal

Priscilla, ook wel Priska genoemd in de brieven van Paulus, was een Joodse christin die samen met haar man Aquila tot de meest toegewijde en invloedrijke medewerkers van de apostel Paulus behoorde. Zij worden in het Nieuwe Testament zes keer genoemd, en in vier van die zes verwijzingen staat de naam van Priscilla vóór die van haar man Aquila (Handelingen 18:18, 18:26; Romeinen 16:3; 2 Timotheüs 4:19). In de Grieks-Romeinse wereld van de eerste eeuw was dit hoogst ongebruikelijk: de man werd bijna altijd als eerste genoemd, en wanneer dat patroon wordt omgekeerd, heeft dat betekenis. Het suggereert dat Priscilla in de ogen van de vroege kerk — en van Paulus — bijzonder prominent was, hetzij vanwege haar sociale status, hetzij vanwege haar geestelijke gaven, en waarschijnlijk vanwege beide. Het echtpaar ontmoette Paulus voor het eerst in Korinthe, rond het jaar 50 n.Chr. (Handelingen 18:1-3). Aquila was een Jood uit Pontus, een regio aan de Zwarte Zee, en zij waren kort tevoren uit Rome verdreven door het edict van keizer Claudius, die "alle Joden" uit de hoofdstad had uitgewezen. De Romeinse geschiedschrijver Suetonius vermeldt dat deze uitwijzing plaatsvond omdat de Joden op aanstoken van "Chrestus" voortdurend onrust veroorzaakten — wat waarschijnlijk verwijst naar spanningen in de Joodse gemeenschap over de prediking van Christus. Het is dus aannemelijk dat Priscilla en Aquila al christen waren toen zij in Korinthe aankwamen; Lukas noemt nergens hun bekering en behandelt hen vanaf het eerste moment als medegelovigen. Paulus zocht hen op omdat zij hetzelfde vak beoefenden: zij waren tentenmakers. Het Griekse woord skēnopoios kan zowel "tentenmaker" als meer in het algemeen "leerbewerker" betekenen. In Korinthe, een belangrijke havenstad en handelscentrum, was er voortdurend vraag naar deze producten — voor reizigers, legers, markten en woningen. Paulus werkte bij hen in de werkplaats om in zijn levensonderhoud te voorzien, zodat hij de gemeente niet tot last hoefde te zijn (1 Korinthe 9:12-15; 2 Thessalonicenzen 3:8-9). Zo ontstond een band die veel meer was dan zakelijke samenwerking: in de stille uren van handenarbeid werden zij diepgaand onderwezen door de grootste theoloog van de vroege kerk, en zij bleken leerlingen die hun meester waardig waren. Anderhalf jaar later, toen Paulus Korinthe verliet om naar Efeze en vervolgens naar Syrië te reizen, namen Priscilla en Aquila hem mee (Handelingen 18:18-19). In Efeze bleven zij achter om de pas geplante gemeente te ondersteunen, terwijl Paulus verder reisde. Het is in Efeze dat zich het meest beroemde incident uit hun leven afspeelt: de ontmoeting met Apollos (Handelingen 18:24-26). Apollos was een Jood uit Alexandrië, "een welsprekend man, machtig in de Schriften" — kortom, een briljant prediker die de synagoge in Efeze binnenwandelde en met vuur sprak over Jezus. Er was echter één probleem: hij kende alleen de doop van Johannes de Doper. Zijn kennis van het evangelie was onvolledig; hij miste belangrijke elementen over de opstanding, de Heilige Geest en de volheid van het nieuwe verbond. Toen Priscilla en Aquila hem hoorden, deden zij iets dat van grote wijsheid getuigt: zij vielen hem niet publiekelijk af, maar "zij namen hem bij zich en legden hem de weg van God nauwkeuriger uit" (Handelingen 18:26). Zij bemoedigden zijn gaven, maar vulden zijn kennis aan. Het resultaat was dat Apollos een van de belangrijkste verkondigers van het evangelie werd — iemand die Paulus later zelfs noemt als een medearbeider wiens dienst hij "geplant" had waarop Apollos "had begoten" (1 Korinthe 3:6). Dat Priscilla samen met haar man een man als Apollos onderwees, laat zien dat in de vroege kerk een vrouw in een persoonlijke, discipelschapsrelatie theologisch onderwijs kon geven aan een man — en bovendien aan een welsprekende geleerde. Priscilla en Aquila beschikten blijkbaar over voldoende middelen om overal waar zij woonden een huisgemeente te ontvangen. Zowel in Efeze als later weer in Rome wordt hun huis genoemd als plaats waar de gemeente samenkwam (1 Korinthe 16:19; Romeinen 16:5). Paulus schrijft in zijn brief aan de Romeinen over hen in opmerkelijk warme bewoordingen: "Groet Priska en Aquila, mijn medearbeiders in Christus Jezus, die voor mijn leven hun eigen hals gewaagd hebben, voor wie niet alleen ik dankbaar ben, maar ook alle gemeenten van de heidenen" (Romeinen 16:3-4). Wat dit "hals wagen" precies inhield is niet meer te achterhalen — misschien bij de oproer in Efeze, misschien bij een andere dreiging — maar het toont hoe ver zij bereid waren te gaan voor de zaak van het evangelie en voor Paulus persoonlijk. In Paulus' laatste brief, 2 Timotheüs, vermeldt hij hen nog eenmaal: "Groet Priska en Aquila" (2 Timotheüs 4:19). Zij bevonden zich toen waarschijnlijk weer in Efeze, trouw op hun post tot het einde van Paulus' bediening. Hun leven is het verhaal van een onafscheidelijk echtpaar dat door vervolging, verhuizingen en gevaren heen steeds weer het evangelie diende — in Rome, in Korinthe, in Efeze en opnieuw in Rome.