1
Paulus komt in Milete aan
Op weg naar Jeruzalem vaart Paulus langs Efeze heen en komt in Milete aan. Hij wil op de pinksterdag in Jeruzalem zijn.
Milete in de Bijbel
Milete is de Nederlandse vorm van het Griekse Miletos. De herkomst en de betekenis van de naam zijn onzeker. De Statenvertaling gebruikt de vorm Milete in alle drie de verzen (Handelingen 20:15, 20:17, 2 Timotheüs 4:20).
Milete was een Griekse havenstad aan de westkust van Klein-Azië, ten zuiden van Efeze. Hier nam Paulus op zijn laatste reis naar Jeruzalem afscheid van de ouderlingen van Efeze (Handelingen 20:17-38). Later liet hij er Trofimus ziek achter. De ruïnes liggen in het westen van Turkije.
Ook bekend als: Milet, Miletos, Miletus, Balat
Ligging
Milete lag aan de westkust van Klein-Azië, in de oude landstreek Ionië en in de Romeinse provincie Azië. De stad lag op een schiereiland bij de monding van de rivier de Meander, enkele tientallen kilometers ten zuiden van Efeze. Zij had meerdere havens en lag aan de scheepvaartroute langs de kust, tussen de eilanden Samos en Kos.
Vandaag
De ligging is zeker. De ruïnes liggen bij het dorp Balat in het westen van Turkije. Doordat de Meander in de loop van de eeuwen veel slib heeft afgezet, ligt de oude havenstad nu kilometers landinwaarts, midden in een vlakte.
Geschiedenis
Milete was al eeuwen voor Christus een belangrijke Griekse handelsstad. Zij stichtte koloniën rond de Zwarte Zee en was de stad van de wijsgeer Thales. Na een opstand tegen de Perzen werd zij in de vijfde eeuw voor Christus verwoest, maar zij werd herbouwd. In de tijd van het Nieuwe Testament hoorde zij bij de Romeinse provincie Azië, waarvan Efeze de belangrijkste stad was.
De Bijbel noemt Milete in drie verzen. Op de terugweg van zijn derde zendingsreis ging Paulus van Troas te voet naar Assus, waar hij aan boord kwam. Daarna voer het schip langs Mitylene, Chios en Samos naar Milete (Handelingen 20:13-15). Hij wilde Efeze voorbijvaren, omdat hij zich haastte om op de pinksterdag in Jeruzalem te zijn (Handelingen 20:16). Daarom liet hij de ouderlingen van de gemeente van Efeze naar Milete komen (Handelingen 20:17) en hield hij daar zijn afscheidsrede. Na het gebed brachten zij hem naar het schip (Handelingen 20:38).
In zijn laatste brief schrijft Paulus aan Timotheüs: "Trofimus heb ik te Milete krank gelaten" (2 Timotheüs 4:20). Omdat Trofimus in Handelingen 21:29 met Paulus in Jeruzalem was, denken veel uitleggers dat Paulus later, na zijn eerste gevangenschap in Rome, nog eens in Milete is geweest.
Bij de opgravingen kwamen onder meer een groot theater en een haven met twee stenen leeuwen aan de ingang aan het licht. Die haven is nu verland.
Betekenis in de Bijbel
Milete is in de Bijbel vooral de plaats van één rede. Het is de enige toespraak in Handelingen die Paulus tot ouderlingen van een gemeente houdt. Hij kijkt terug op drie jaren in Efeze, waarin hij met tranen vermaande (Handelingen 20:31), en hij zegt dat hij hun niet heeft achtergehouden "al den raad Gods" (Handelingen 20:27).
De rede bevat de opdracht aan de opzieners: "Zo hebt dan acht op uzelven en op de gehele kudde" (Handelingen 20:28). Zij waarschuwt voor zware wolven van buiten en voor mannen uit de gemeente zelf die verkeerde dingen zullen spreken (Handelingen 20:29-30). Hier staat ook een woord van de Heere Jezus dat de evangeliën niet vermelden: "Het is zaliger te geven, dan te ontvangen" (Handelingen 20:35).
Lukas beschrijft het afscheid in Milete uitvoerig. Paulus knielt met hen neer en bidt, en zij huilen omdat zij zijn aangezicht niet meer zouden zien (Handelingen 20:36-38). Daarna gaat de reis verder naar Jeruzalem, waar de gevangenschap begint.
Sleutelgebeurtenissen in Milete
2
De ouderlingen van Efeze worden ontboden
Vanuit Milete laat Paulus de ouderlingen van de gemeente van Efeze bij zich komen.
3
De afscheidsrede tot de ouderlingen
Paulus kijkt terug op zijn dienst in Efeze, draagt de ouderlingen de zorg voor de kudde op en waarschuwt voor dwaalleraars.
4
Gebed en afscheid aan het schip
Paulus knielt met allen neer en bidt. Zij huilen, kussen hem en brengen hem naar het schip.
5
Trofimus blijft ziek achter
In zijn laatste brief meldt Paulus dat hij Trofimus ziek in Milete heeft achtergelaten.
Theologische betekenis
De rede in Milete laat zien hoe Paulus het ambt van ouderling verstond. De ouderlingen zijn door de Heilige Geest gesteld en de gemeente die zij weiden, is niet van hen: zij is de Gemeente Gods, "welke Hij verkregen heeft door Zijn eigen bloed" (Handelingen 20:28). Daarom is hun taak waken, voor de kudde en voor zichzelf. In de gereformeerde kerken wordt deze tekst veel gelezen bij de bevestiging van ambtsdragers.
Paulus vertrouwt de gemeente niet toe aan haar eigen kracht of aan zijn opvolgers, maar aan God: "ik bevele u Gode, en den woorde Zijner genade" (Handelingen 20:32). Dat Woord kan opbouwen en een erfdeel geven onder al de geheiligden.
Ook de zieke Trofimus in Milete zegt iets. Paulus, door wie God wonderen deed, liet een medearbeider ziek achter. De gave van genezing was geen bezit waarover de apostel vrij kon beschikken.
Belangrijke bijbelteksten
De volgende bijbelgedeelten helpen u om de rol van Milete in de Schrift beter te begrijpen.
Veelgestelde vragen over Milete
Waar lag Milete?
Milete lag aan de westkust van Klein-Azië, bij de monding van de rivier de Meander, enkele tientallen kilometers ten zuiden van Efeze. Het was een havenstad in de Romeinse provincie Azië. De ruïnes liggen vandaag bij het dorp Balat in het westen van Turkije. Door aanslibbing van de rivier ligt de plek nu niet meer aan zee.
Waar staat Milete in de Bijbel?
Milete wordt in drie verzen genoemd: Handelingen 20:15 en 20:17, op Paulus’ reis naar Jeruzalem, en 2 Timotheüs 4:20, waar Paulus schrijft dat hij Trofimus ziek in Milete heeft achtergelaten. De hele afscheidsrede tot de ouderlingen van Efeze (Handelingen 20:18-35) werd in Milete gehouden.
Waarom nam Paulus in Milete afscheid van de ouderlingen van Efeze?
Paulus had voorgenomen Efeze voorbij te varen, "opdat hij niet den tijd in Azie zou verslijten" (Handelingen 20:16), want hij wilde op de pinksterdag in Jeruzalem zijn. Een bezoek aan de stad zelf had hem te lang kunnen ophouden. Daarom liet hij de ouderlingen naar Milete komen. Daar hield hij zijn afscheidsrede, waarin hij zei dat zij zijn aangezicht niet meer zouden zien (Handelingen 20:25).
Wat zei Paulus in Milete tot de ouderlingen?
Paulus herinnerde de ouderlingen aan zijn dienst in Efeze, verklaarde dat hij hun "al den raad Gods" had verkondigd (Handelingen 20:27), en droeg hun op te waken: "Zo hebt dan acht op uzelven en op de gehele kudde" (Handelingen 20:28). Hij waarschuwde voor dwaalleraars, beval hen aan God en aan het woord van Zijn genade, en wees op het woord van de Heere Jezus: "Het is zaliger te geven, dan te ontvangen" (Handelingen 20:35).
Wie werd ziek achtergelaten in Milete?
Dat was Trofimus, een medewerker van Paulus uit Efeze (Handelingen 21:29). Paulus schrijft aan Timotheüs: "Trofimus heb ik te Milete krank gelaten" (2 Timotheüs 4:20). Omdat Trofimus na de reis van Handelingen 20 met Paulus in Jeruzalem was, plaatsen veel uitleggers dit bericht in een latere periode, na Paulus’ eerste gevangenschap in Rome.
Wat is er vandaag van Milete te zien?
Bij Balat in Turkije liggen de ruïnes van Milete. Het bekendst is het grote theater uit de Romeinse tijd. Ook is de Leeuwenhaven terug te vinden, genoemd naar de twee stenen leeuwen bij de ingang. De zee is ver weggetrokken: de rivier de Meander heeft de havens in de loop van de eeuwen laten verlanden.
Is Milete hetzelfde als Miletus?
Ja. Milete is de vorm die de Statenvertaling gebruikt. In geschiedenisboeken heet de stad meestal Milete of Milet, en in het Engels Miletus. Het gaat om dezelfde Griekse havenstad ten zuiden van Efeze, waar Paulus afscheid nam van de ouderlingen van de gemeente.
Gerelateerde plaatsen
Efeze
De ruïnes van Efeze liggen bij het huidige stadje Selçuk in de provincie Izmir, Turkije; de identificatie is zeker
Troas
De ruïnes van Troas liggen bij het dorp Dalyan in de provincie Çanakkale in het noordwesten van Turkije, tegenover het eiland Bozcaada, het oude Tenedos; de identificatie is zeker
Jeruzalem
Jeruzalem bestaat nog en is een van de oudste voortdurend bewoonde steden ter wereld
Bijbelse personen verbonden aan Milete
Bijbelhoofdstukken die zich in Milete afspelen
Leer meer over Milete met AI BijbelAssistent
Wilt u dieper ingaan op de geschiedenis, de bijbelteksten of de theologische betekenis van Milete? Onze AI-assistent helpt u verder.
Verdiep u verder
Alle bijbelse plaatsen
Terug naar het overzicht van bijbelse plaatsen.
Bijbelse personen
Ontdek wie er leefden in Milete.
Bijbelse tijdlijn
Plaats Milete in de bijbelse geschiedenis.
Lees de Bijbel
Lees de bijbelgedeelten over Milete.
Bijbeluitleg
Uitleg bij bijbelgedeelten over Milete.
Bijbel onderwerpen
Verken thema's die verbonden zijn met Milete.