1
Naar Derbe na de steniging
De dag nadat Paulus in Lystra gestenigd en voor dood de stad uit gesleept is, gaat hij met Barnabas naar Derbe.
Derbe in de Bijbel
Derbe is een naam uit Klein-Azië van vóór de Griekse tijd. De betekenis is onzeker. De Byzantijnse schrijver Stephanus van Byzantium verbindt de naam met een Lykaonisch woord voor jeneverbes, maar dat is niet te controleren.
Derbe was een kleine stad in Lykaonië, in het binnenland van het huidige Turkije, en het keerpunt van de eerste zendingsreis van Paulus en Barnabas. Na de steniging in Lystra verkondigden zij hier het Evangelie en maakten zij vele discipelen (Handelingen 14:20-21).
Ook bekend als: Claudioderbe, Kerti Hüyük
Ligging
Derbe lag in het zuidoosten van Lykaonië, op de hoogvlakte van centraal Klein-Azië, ten oosten van Lystra en aan de noordrand van het Taurusgebergte. Paulus en Barnabas vluchtten uit Ikonium naar Lystra en Derbe in Lykaonië en de omgeving (Handelingen 14:6). In de tijd van Paulus was Derbe een grensstad van de Romeinse provincie Galatië; verder naar het oosten begon het gebied van een vazalkoning.
Vandaag
Waarschijnlijk de heuvel Kerti Hüyük ten noorden van Karaman in Turkije, waar in de jaren vijftig van de twintigste eeuw een inscriptie werd gevonden die de raad en het volk van Derbe noemt; zeker is dat niet. Sindsdien zoeken de meeste onderzoekers de stad daar. Later gevonden opschriften brachten sommigen op de heuvel Devri Şehri, een paar kilometer zuidelijker. Geen van beide plekken is opgegraven.
Geschiedenis
Derbe was een bescheiden landstad. De geograaf Strabo noemt haar als zetel van Antipater Derbetes, een plaatselijke heerser die het onderspit dolf tegen koning Amyntas van Galatië. Na de dood van Amyntas kwam het gebied in 25 voor Christus bij de nieuwe Romeinse provincie Galatië. Munten geven de stad de erenaam Claudioderbe, naar keizer Claudius.
Paulus en Barnabas trokken op de eerste zendingsreis naar Derbe, de dag na de steniging in Lystra: "des anderen daags ging hij met Barnabas uit naar Derbe" (Handelingen 14:20). Lukas meldt geen tegenstand. Zij verkondigden het Evangelie en maakten vele discipelen (Handelingen 14:21). Daarna reisden zij niet verder, maar keerden terug naar Lystra, Ikonium en Antiochië om de discipelen te versterken en in elke gemeente ouderlingen te kiezen (Handelingen 14:21-23).
Op de tweede reis trok Paulus met Silas over land door Syrië en Cilicië (Handelingen 15:41) en kwam zo als eerste weer in Derbe en daarna in Lystra (Handelingen 16:1). In die streek nam hij Timotheüs mee. Op de derde reis doorreisde hij het land van Galatië en Frygië (Handelingen 18:23); of hij toen ook in Derbe kwam, zegt de tekst niet. Onder de reisgenoten die Paulus vanuit Griekenland vergezelden, noemt Lukas Gajus van Derbe (Handelingen 20:4).
Betekenis in de Bijbel
Derbe is het keerpunt van de eerste zendingsreis. Uitleggers wijzen erop dat Paulus van hieruit over de passen van het Taurusgebergte naar Tarsus, zijn geboortestad, en verder naar Syrië had kunnen reizen. Toch gingen Paulus en Barnabas terug langs de steden waar zij vervolgd waren. Zij versterkten de discipelen en vermaanden hen, "dat zij zouden blijven in het geloof, en dat wij door vele verdrukkingen moeten ingaan in het Koninkrijk Gods" (Handelingen 14:22).
Derbe is ook een van de weinige plaatsen op die reis waar Lukas geen verzet vermeldt. Uit Derbe kwam later Gajus, een van de reisgenoten die Paulus tot in Asia vergezelden (Handelingen 20:4). Als grensstad van de provincie Galatië kan Derbe ook onder de gemeenten van Galatië vallen aan wie Paulus schreef (Galaten 1:2); dat hangt af van de vraag welke gemeenten die brief bedoelt.
Sleutelgebeurtenissen in Derbe
2
Vele discipelen gemaakt
In Derbe verkondigen Paulus en Barnabas het Evangelie en maken zij vele discipelen.
3
Terug langs de steden
Vanuit Derbe keren de apostelen terug naar Lystra, Ikonium en Antiochië. Zij versterken de discipelen en kiezen ouderlingen in elke gemeente.
4
Paulus en Silas in Derbe
Op de tweede reis komt Paulus over land met Silas opnieuw in Derbe en Lystra. In die streek vindt hij Timotheüs.
5
Gajus van Derbe reist mee
Op de derde reis hoort Gajus van Derbe bij de groep die Paulus vanuit Griekenland tot in Asia vergezelt.
Theologische betekenis
Het opvallende van Derbe is de terugweg. Na vervolging, steniging en vlucht keerden Paulus en Barnabas niet naar huis, maar naar de jonge gemeenten. Zij lieten de gelovigen niet zonder zorg achter: zij kozen ouderlingen, baden met vasten en "bevalen zij hen den Heere, in Welken zij geloofd hadden" (Handelingen 14:23). Het werk van de zending eindigt niet bij de bekering, maar gaat door in de opbouw en ordening van de gemeente.
In Derbe klinkt ook de nuchtere boodschap dat het Koninkrijk Gods door vele verdrukkingen wordt ingegaan (Handelingen 14:22). De apostelen beloofden de nieuwe discipelen geen gemakkelijk leven, maar wezen hen op de Heere, Die hen zou bewaren. Dat uit deze stille stad later een reisgenoot van Paulus kwam, Gajus van Derbe, laat zien dat het Woord ook vrucht draagt waar geen opschudding is.
Belangrijke bijbelteksten
De volgende bijbelgedeelten helpen u om de rol van Derbe in de Schrift beter te begrijpen.
Veelgestelde vragen over Derbe
Waar lag Derbe?
Derbe lag in Lykaonië, op de hoogvlakte in het midden van Klein-Azië, ten oosten van Lystra en ten noorden van het Taurusgebergte, in het huidige Turkije. De meeste onderzoekers zoeken de stad bij de heuvel Kerti Hüyük ten noorden van Karaman, waar een inscriptie met de naam Derbe werd gevonden. Een andere kandidaat ligt een paar kilometer zuidelijker. In de tijd van Paulus hoorde Derbe bij de Romeinse provincie Galatië.
Wat betekent de naam Derbe?
Dat is niet zeker. Derbe is een oude naam uit Klein-Azië, van vóór de Griekse en Romeinse tijd. Stephanus van Byzantium, een schrijver uit de Byzantijnse tijd, verbindt de naam met een woord uit het Lykaonisch, de taal van de streek, voor jeneverbes. Omdat er van het Lykaonisch vrijwel niets bewaard is, valt dat niet te controleren. De Statenvertaling schrijft gewoon Derbe.
Waar staat Derbe in de Bijbel?
De naam Derbe staat in vier verzen, alle in Handelingen. Paulus en Barnabas vluchten erheen (Handelingen 14:6) en gaan er na de steniging in Lystra naartoe (Handelingen 14:20); in het volgende vers heet Derbe derzelve stad, waar zij vele discipelen maken (Handelingen 14:21). Op de tweede reis komt Paulus er opnieuw (Handelingen 16:1). Ten slotte noemt Lukas Gajus van Derbe als reisgenoot van Paulus (Handelingen 20:4).
Wat gebeurde er in Derbe?
Na de steniging in Lystra kwamen Paulus en Barnabas in Derbe. Zij verkondigden er het Evangelie en maakten vele discipelen (Handelingen 14:21). Vanuit Derbe keerden zij terug langs de steden van de eerste reis om de gemeenten te versterken. Op de tweede reis kwam Paulus met Silas weer in Derbe (Handelingen 16:1).
Waarom keerde Paulus vanuit Derbe terug?
Lukas geeft de reden zelf: de apostelen keerden terug om de zielen der discipelen te versterken en hen te vermanen te blijven in het geloof (Handelingen 14:21-22). Ook kozen zij in elke gemeente ouderlingen en bevalen zij de gelovigen met gebed en vasten aan de Heere (Handelingen 14:23). De jonge gemeenten in Lystra, Ikonium en Antiochië waren pas kort gesticht en hadden zelf al vervolging gezien; daarom gingen de apostelen terug door de steden waaruit zij verdreven waren.
Wie was Gajus van Derbe?
Gajus van Derbe was een van de reisgenoten die Paulus aan het eind van de derde reis tot in Asia vergezelden (Handelingen 20:4). Meer weten wij niet van hem. Hij is niet te verwarren met de Gajus in Korinthe, die door Paulus gedoopt werd en bij wie de gemeente samenkwam (1 Korinthe 1:14, Romeinen 16:23), en ook niet met de Macedoniër Gajus die in Efeze werd meegesleurd (Handelingen 19:29). Gajus was een veel voorkomende Romeinse naam.
Hoe vaak kwam Paulus in Derbe?
Zeker twee keer. Op de eerste zendingsreis kwam hij met Barnabas in Derbe, de dag nadat hij in Lystra gestenigd was; zij verkondigden er het Evangelie en keerden van daar terug (Handelingen 14:20-21). Op de tweede reis kwam hij over land met Silas opnieuw in Derbe, nog vóór Lystra (Handelingen 16:1). Op de derde reis doorreisde hij het land van Galatië en Frygië en versterkte hij de discipelen (Handelingen 18:23); of hij daarbij ook in Derbe kwam, zegt de tekst niet.
Bijbelverhalen in Derbe
Gerelateerde plaatsen
Lystra
Lystra lag op de heuvel Zoldera bij het dorp Hatunsaray, ongeveer dertig kilometer ten zuiden van Konya, het oude Ikonium, in Turkije
Ikonium
De identificatie is zeker: Ikonium is de huidige stad Konya in Turkije, een grote provinciehoofdstad
Antiochië in Pisidië
De identificatie is zeker: de resten liggen bij het stadje Yalvaç in de provincie Isparta in Turkije
Galatië
Galatië ligt in het midden van het huidige Turkije
Tarsus
Het huidige Tarsus in Zuid-Turkije, tussen Mersin en Adana, ligt op de oude stad; de identificatie is zeker
Bijbelse personen verbonden aan Derbe
Bijbelhoofdstukken die zich in Derbe afspelen
Leer meer over Derbe met AI BijbelAssistent
Wilt u dieper ingaan op de geschiedenis, de bijbelteksten of de theologische betekenis van Derbe? Onze AI-assistent helpt u verder.
Verdiep u verder
Alle bijbelse plaatsen
Terug naar het overzicht van bijbelse plaatsen.
Bijbelse personen
Ontdek wie er leefden in Derbe.
Bijbelse tijdlijn
Plaats Derbe in de bijbelse geschiedenis.
Lees de Bijbel
Lees de bijbelgedeelten over Derbe.
Bijbeluitleg
Uitleg bij bijbelgedeelten over Derbe.
Bijbel onderwerpen
Verken thema's die verbonden zijn met Derbe.