Oude Testament~740-680 v.Chr.

Jesaja in de Bijbel

Yeshayahu (Hebreeuws) - “De HEERE is redding”

Wie was Jesaja?

Jesaja was een profeet in Juda, de zoon van Amoz. Hij trad op in de dagen van de koningen Uzzia, Jotham, Achaz en Hizkia (Jesaja 1:1), ongeveer van 740 tot na 700 voor Christus. Zijn naam betekent: de HEERE is redding. Het bijbelboek Jesaja draagt zijn naam.

Jesaja is de profeet naar wie het eerste grote profetenboek van het Oude Testament genoemd is. Het boek telt 66 hoofdstukken en begint met de woorden: "Het gezicht van Jesaja, den zoon van Amoz, hetwelk hij zag over Juda en Jeruzalem" (Jesaja 1:1). Wie vraagt wie Jesaja is, bedoelt dus soms de profeet en soms het boek. Deze pagina gaat over de man zelf; de uitleg per hoofdstuk staat bij het bijbelboek Jesaja. Over zijn leven weten wij vooral wat het boek vertelt, aangevuld met 2 Koningen 19-20 en 2 Kronieken 26 en 32. Hij woonde in Jeruzalem en had toegang tot het hof. Zijn vrouw wordt de profetes genoemd (Jesaja 8:3). Zijn twee zonen kregen namen die een boodschap droegen: Schear-Jaschub, in andere vertalingen Sear-Jasub, wat doorgaans wordt uitgelegd als een rest zal wederkeren (Jesaja 7:3), en Maher-Schalal-Chaz-Baz, haastende tot den roof (Jesaja 8:1-3). Jesaja zegt van zichzelf en zijn kinderen dat zij tot tekenen en tot wonderen in Israël zijn (Jesaja 8:18). Zijn roeping beschrijft hij in Jesaja 6. In het jaar dat koning Uzzia stierf, zag hij de Heere op een hoge en verheven troon, en hoorde hij de serafs roepen: "Heilig, heilig, heilig is de HEERE der heirscharen" (Jesaja 6:3). Na de reiniging van zijn lippen antwoordde hij op Gods vraag: "Zie, hier ben ik, zend mij henen" (Jesaja 6:8). Daarna sprak Jesaja ruim veertig jaar het woord van God tot koningen en volk. Hij waarschuwde Achaz, die steun zocht bij Assyrië, en bemoedigde Hizkia toen Sanherib Jeruzalem belegerde. Zijn profetieën over Immanuël, het Kind dat ons geboren is en de lijdende Knecht van de HEERE worden in het Nieuwe Testament vaak aangehaald. Daarom wordt hij wel de evangelist van het Oude Testament genoemd. In het Engels heet hij Isaiah, in het Hebreeuws Jesja’jahoe.

Historische context

Jesaja leefde in de achtste eeuw voor Christus, in het koninkrijk Juda. Het opschrift van zijn boek noemt vier koningen: Uzzia, Jotham, Achaz en Hizkia (Jesaja 1:1). Zijn roeping valt in het sterfjaar van Uzzia, meestal gedateerd rond 740 voor Christus (Jesaja 6:1). Het laatste vaste punt in zijn leven is de belegering van Jeruzalem door Sanherib in 701 voor Christus en de ziekte van Hizkia rond dezelfde tijd (Jesaja 36-38). Hij was dus minstens veertig jaar werkzaam. Hij was een tijdgenoot van de profeet Micha in Juda en van Hosea in het noordelijke Israël. Het was een onrustige tijd. Het Assyrische rijk breidde zich naar het westen uit. Rond 734 voor Christus trokken Rezin van Syrië en Pekah van Israël tegen Jeruzalem op, om Achaz in een verbond tegen Assyrië te dwingen. Jesaja zei tegen Achaz dat hij niet moest vrezen, en bood hem een teken van God aan. Achaz weigerde met de woorden: "Ik zal het niet eisen, en ik zal den HEERE niet verzoeken" (Jesaja 7:12). Hij riep liever de koning van Assyrië te hulp (2 Koningen 16:7). Kort daarna, in 722 voor Christus, viel Samaria en werd het noordelijke rijk weggevoerd. Onder Hizkia stond Juda zelf tegenover Assyrië. Toen Sanherib de steden van Juda innam en Jeruzalem bedreigde, zond Hizkia zijn hofmeester en de oudsten van de priesters naar Jesaja, den profeet, den zoon van Amoz (Jesaja 37:2). Hizkia en Jesaja baden samen en riepen naar den hemel (2 Kronieken 32:20). Jesaja kondigde aan dat de koning van Assyrië de stad niet zou innemen, en die nacht sloeg de engel des HEEREN het leger van Assyrië (Jesaja 37:36). Volgens 2 Kronieken 26:22 schreef Jesaja ook de geschiedenis van Uzzia op, en 2 Kronieken 32:32 noemt het gezicht van den profeet Jesaja als bron voor de daden van Hizkia. Hoe zijn leven eindigde, vertelt de Bijbel niet. Een joodse overlevering zegt dat hij onder koning Manasse, de zoon van Hizkia, werd gedood. Die overlevering is niet te controleren.

Karaktereigenschappen

+Positieve eigenschappen

Bereid om gezonden te worden na zijn reiniging (Jesaja 6:8)
Moedig tegenover koningen, ook als zijn woord niet welkom was (Jesaja 7:13)
Volhardend in een lange en zware opdracht (Jesaja 20:3)
Een man van gebed in de crisis met Assyrië (2 Kronieken 32:20)

−Zwakke kanten

Erkende zelf een man van onreine lippen te zijn (Jesaja 6:5)

Theologische betekenis

Het boek Jesaja is in de Schrift een van de grote getuigen van Gods heiligheid. De titel die het telkens gebruikt, de Heilige Israëls, komt voort uit wat Jesaja bij zijn roeping zag. Wie de HEERE als de Heilige ziet, ziet ook de eigen zonde en die van het volk. Daarom bevat het boek veel oordeelsprofetieën, maar ook een sterke belofte van vergeving: "al waren uw zonden als scharlaken, zij zullen wit worden als sneeuw" (Jesaja 1:18). Daarnaast is Jesaja de profeet van de Messias. Het Nieuwe Testament haalt hem vaker aan dan bijna ieder ander oudtestamentisch boek, alleen de Psalmen worden meer geciteerd. Mattheüs leest Jesaja 7:14 bij de geboorte van Jezus en voegt eraan toe dat Immanuël betekent: God met ons (Mattheüs 1:23). De namen uit Jesaja 9:5, Wonderlijk, Raad, Sterke God, Vader der eeuwigheid, Vredevorst, worden in de kerk van oudsher op Christus betrokken. Johannes de Doper is de stem des roependen in de woestijn uit Jesaja 40:3 (Mattheüs 3:3). De Heere Jezus opent Zijn optreden in Nazareth met een lezing uit het boek van den profeet Jesaja (Lukas 4:17). Johannes schrijft zelfs dat Jesaja Zijn heerlijkheid zag en van Hem sprak (Johannes 12:41). Het meest uitgewerkt is het lied over de lijdende Knecht van de HEERE (Jesaja 52:13 tot 53:12). De kamerling uit Morenland las het toen Filippus hem ontmoette, en Filippus verkondigde hem van daaruit Jezus (Handelingen 8:30-35). In de gereformeerde traditie is dit hoofdstuk een kerntekst voor de leer van de plaatsvervangende verzoening: "Maar Hij is om onze overtredingen verwond, om onze ongerechtigheden is Hij verbrijzeld" (Jesaja 53:5). Over de vraag hoe het boek tot stand kwam, wordt verschillend gedacht. Veel moderne uitleggers verdelen het over meerdere schrijvers uit verschillende tijden. De gereformeerde traditie houdt in navolging van het Nieuwe Testament, dat citaten uit beide delen aan Jesaja toeschrijft, vast aan de profeet als de bron van het hele boek.

Naamsbetekenis

Oorspronkelijke naam

Yeshayahu (Hebreeuws)

Betekenis

De HEERE is redding

Betekenis van de naam Jesaja: grondwoord, uitspraak en wie de naam droegen

Sleutelmomenten

De roeping in de tempel

In het sterfjaar van Uzzia ziet Jesaja de Heere op Zijn troon. Hij belijdt dat hij een man van onreine lippen is, wordt gereinigd en antwoordt: Zie, hier ben ik, zend mij henen.

Jesaja 6:1-8

Het teken van Immanuël

Koning Achaz weigert een teken te vragen. Jesaja kondigt toch een teken aan: een maagd zal zwanger worden en een Zoon baren, die Immanuël zal heten.

Jesaja 7:10-16

Kinderen als tekenen

Jesaja schrijft op een grote rol de woorden haastende tot den roof, en geeft zijn tweede zoon die naam. Het is een aankondiging dat Damaskus en Samaria snel door Assyrië geplunderd zullen worden.

Jesaja 8:1-4

Drie jaar naakt en barrevoets

Op Gods bevel loopt Jesaja drie jaar naakt en barrevoets, als teken dat Egypte en Morenland als gevangenen door Assyrië weggevoerd zullen worden.

Jesaja 20:1-6

Jeruzalem bevrijd van Sanherib

Hizkia legt de lasterbrief van Sanherib voor God neer. Jesaja brengt het antwoord van de HEERE, en in die nacht slaat de engel des HEEREN het Assyrische leger.

Jesaja 37:21-37

De genezing van Hizkia

Jesaja moet de zieke Hizkia zeggen dat hij zal sterven. Na het gebed van de koning keert hij terug met de boodschap dat God vijftien jaren aan zijn leven toevoegt.

Jesaja 38:1-8

De gezanten uit Babel

Hizkia toont gezanten uit Babel al zijn schatten. Jesaja kondigt aan dat alles wat in zijn huis is, eens naar Babel weggevoerd zal worden.

Jesaja 39:1-8

De troostboodschap

Met de woorden Troost, troost Mijn volk begint het tweede deel van het boek, vol beloften van herstel na de ballingschap en de komst van God Zelf.

Jesaja 40:1-11

De lijdende Knecht van de HEERE

Jesaja 53 beschrijft de Knecht die veracht wordt en om onze overtredingen verwond wordt. Het Nieuwe Testament leest dit hoofdstuk als profetie over Christus.

Jesaja 53:1-12

Belangrijke bijbelteksten

De volgende bijbelgedeelten zijn van belang om het leven en de rol van Jesaja beter te begrijpen.

Jesaja 1:1

“Het gezicht van Jesaja, den zoon van Amoz, hetwelk hij zag over Juda en Jeruzalem, in de dagen van Uzzia, Jotham, Achaz en Hizkia, de koningen van Juda.”

Het opschrift van het boek. Het noemt de vier koningen onder wie Jesaja profeteerde.

Jesaja 6:3

“En de een riep tot den ander, en zeide: Heilig, heilig, heilig is de HEERE der heirscharen! De ganse aarde is van Zijn heerlijkheid vol!”

De lofzang van de serafs bij de roeping van Jesaja, later opgenomen in de eredienst van de kerk.

Jesaja 6:8

“Daarna hoorde ik de stem des Heeren, dewelke zeide: Wien zal Ik zenden, en wie zal voor Ons henengaan? Toen zeide ik: Zie, hier ben ik, zend mij henen.”

Het antwoord van de gereinigde profeet op Gods roepstem.

Jesaja 7:14

“Daarom zal de Heere Zelf ulieden een teken geven; ziet, een maagd zal zwanger worden, en zij zal een Zoon baren, en Zijn naam IMMANUEL heten.”

Het teken aan koning Achaz, dat Mattheüs toepast op de geboorte van Jezus.

Jesaja 9:5

“Want een Kind is ons geboren, een Zoon is ons gegeven, en de heerschappij is op Zijn schouder; en men noemt Zijn naam Wonderlijk, Raad, Sterke God, Vader der eeuwigheid, Vredevorst;”

De belofte van de Koning uit het huis van David. In de Statenvertaling is dit vers 5, in Engelse vertalingen vers 6.

Jesaja 40:31

“Maar dien den HEERE verwachten, zullen de kracht vernieuwen; zij zullen opvaren met vleugelen, gelijk de arenden; zij zullen lopen, en niet moede worden; zij zullen wandelen, en niet mat worden.”

Het slot van het troosthoofdstuk, gericht tot een moedeloos volk.

Jesaja 53:5

“Maar Hij is om onze overtredingen verwond, om onze ongerechtigheden is Hij verbrijzeld; de straf, die ons den vrede aanbrengt, was op Hem, en door Zijn striemen is ons genezing geworden.”

Uit het lied van de lijdende Knecht. De apostelen lezen dit als profetie over het lijden van Christus.

Johannes 12:41

“Dit zeide Jesaja, toen hij Zijn heerlijkheid zag, en van Hem sprak.”

Johannes verbindt het visioen van Jesaja 6 met de heerlijkheid van Christus.

Tijdperiode

~740-680 v.Chr.

Jesaja leefde in de tijd van het Oude Testament.

Gerelateerde personen

Hiskia

De HEERE versterkt

Achaz

Waarschijnlijk: hij heeft vastgegrepen

Uzzia

De HEERE is mijn kracht

Sanherib

Waarschijnlijk: Sin heeft de broers vervangen

Micha

Waarschijnlijk: wie is als de HEERE?

Jeremia

De HEERE verheft / De HEERE heeft aangesteld

Isaï

Betekenis onzeker

Joas

Gegeven door de HEERE

Bijbelboeken over Jesaja

Lees het boek Jesaja

De profetieën van Jesaja, de zoon van Amoz, in de Statenvertaling

Uitleg bij het boek Jesaja

Achtergrond en verdieping bij het boek Jesaja

Uitleg bij Jesaja 6

De roeping van Jesaja in het sterfjaar van koning Uzzia

Wat is een profeet?

Wat een profeet in de Bijbel is en wat hij deed, met Jesaja als voorbeeld

Jesaja 1 uitleg

Het boek opent met een rechtszaak waarin de HEERE hemel en aarde tot getuigen roept.

Jesaja 4

Een kort hoofdstuk van oordeel en herstel, met de SPRUIT des HEEREN (vers 2).

Lessen voor vandaag

Jesaja leert ons dat dienst aan God begint bij het zien van Zijn heiligheid. Jesaja werd niet geroepen omdat hij beter was dan zijn volk. Hij riep: "Wee mij, want ik verga" (Jesaja 6:5). Pas toen zijn zonde verzoend was, kon hij zeggen: Zie, hier ben ik. Dat geldt voor ieder die God wil dienen, in de kerk, thuis of op het werk: het begint bij vergeving. Trouw is bij Jesaja iets anders dan succes. Al bij zijn roeping hoorde Jesaja dat het volk zou horen zonder te verstaan (Jesaja 6:9). Achaz luisterde niet, en ook onder Hizkia bleef het volk wisselvallig. Toch bleef Jesaja veertig jaar spreken. Wie in een moeilijke taak weinig vrucht ziet, mag zich aan hem spiegelen. De twee koningen met wie hij te maken had, laten het verschil zien tussen vertrouwen op God en vertrouwen op machtige bondgenoten. Achaz zocht zijn heil bij Assyrië en werd erdoor bedreigd. Hizkia legde de dreigbrief voor God neer en zag de bevrijding. In onze tijd zoeken wij zekerheid vaak in geld, kennis of invloed. Jesaja wijst op de HEERE die de kracht vernieuwt van wie op Hem wachten (Jesaja 40:31). En wie Jesaja leest, leert Christus beter kennen. Naast de evangeliën gelegd, laat het boek zien hoe God eeuwen van tevoren Zijn plan bekendmaakte. Dat geeft vertrouwen dat Hij ook Zijn beloften voor de toekomst waarmaakt, tot en met de nieuwe hemel en de nieuwe aarde (Jesaja 65:17).

Bijbelse plaatsen

jeruzalem

Bekijk deze bijbelse plaats

assyrie

Bekijk deze bijbelse plaats

babylon

Bekijk deze bijbelse plaats

Veelgestelde vragen over Jesaja

Wie was Jesaja in de Bijbel?

Jesaja was een profeet in Juda en de zoon van Amoz. Hij werd geroepen in het sterfjaar van koning Uzzia en sprak Gods woord in de dagen van Jotham, Achaz en Hizkia (Jesaja 1:1). Hij woonde in Jeruzalem, was getrouwd met een vrouw die de profetes wordt genoemd en had minstens twee zonen. Het bijbelboek Jesaja draagt zijn naam.

Is Jesaja een profeet of een bijbelboek?

Allebei. Jesaja is de naam van de profeet die in de achtste eeuw voor Christus in Juda optrad. Het boek dat zijn profetieën bevat, heet naar hem en staat in het Oude Testament als eerste van de grote profeten, vóór Jeremia, Klaagliederen, Ezechiël en Daniël. Het boek telt 66 hoofdstukken.

Wanneer leefde Jesaja?

Jesaja leefde in de achtste eeuw voor Christus. Hij werd geroepen in het jaar dat koning Uzzia stierf, meestal rond 740 voor Christus gedateerd (Jesaja 6:1). Hij was nog werkzaam tijdens de belegering van Jeruzalem door Sanherib in 701 voor Christus (Jesaja 36-37). Zijn optreden besloeg dus ruim veertig jaar, onder vier koningen van Juda.

Wat betekent de naam Jesaja?

De naam Jesaja komt van het Hebreeuwse Jesja’jahoe en betekent: de HEERE is redding, of het heil is van de HEERE. Het eerste deel hangt samen met het woord voor heil en redding, het laatste deel is een verkorte vorm van de Godsnaam. De naam vat de boodschap van zijn boek samen. Jesaja 12:2 zegt: Ziet, God is mijn Heil.

Waar staat Jesaja in de Bijbel?

Het meeste over Jesaja staat in het boek Jesaja zelf, vooral in de hoofdstukken 6-8, 20 en 36-39. De verhalen over Hizkia en Sanherib staan ook in 2 Koningen 19-20. 2 Kronieken 26:22 en 32:20-32 noemen hem als profeet en geschiedschrijver. In het Nieuwe Testament wordt hij vaak bij name aangehaald, onder meer in Mattheüs 3:3, Lukas 4:17 en Johannes 12:41.

Wie waren de vrouw en de kinderen van Jesaja?

Jesaja noemt zijn vrouw de profetes (Jesaja 8:3). Haar naam wordt niet vermeld. Hij had twee zonen met een symbolische naam: Schear-Jaschub, ook geschreven als Sear-Jasub, wat doorgaans wordt uitgelegd als een rest zal wederkeren (Jesaja 7:3), en Maher-Schalal-Chaz-Baz, haastende tot den roof (Jesaja 8:3). Hun namen waren levende boodschappen van oordeel en hoop.

Hoe werd Jesaja geroepen?

In Jesaja 6 ziet de profeet de Heere zittend op een hoge en verheven troon, terwijl serafs Heilig, heilig, heilig roepen. Jesaja belijdt dat hij een man van onreine lippen is. Een seraf raakt zijn mond aan met een gloeiende kool van het altaar. Daarna vraagt God wie Hij zal zenden, en Jesaja antwoordt: Zie, hier ben ik, zend mij henen.

Wat profeteerde Jesaja over de Messias?

Jesaja kondigde aan dat een maagd een Zoon zou baren met de naam Immanuël (Jesaja 7:14), dat een Kind geboren zou worden met de namen Wonderlijk, Raad, Sterke God, Vader der eeuwigheid, Vredevorst (Jesaja 9:5), en dat er een Rijsje zou voortkomen uit de afgehouwen tronk van Isaï (Jesaja 11:1). In Jesaja 53 beschrijft hij de Knecht die om onze overtredingen verwond wordt.

Hoe is Jesaja gestorven?

De Bijbel vertelt niet hoe Jesaja gestorven is. Een latere joodse overlevering zegt dat hij onder koning Manasse in stukken werd gezaagd. Sommige uitleggers zien daarop een toespeling in Hebreeën 11:37, waar staat dat geloofsgetuigen in stukken gezaagd werden. Die tekst noemt echter geen namen, en de overlevering zelf is niet te controleren.

Waarom heet Jesaja de evangelist van het Oude Testament?

Die bijnaam gaat terug op de kerkvader Hieronymus. Jesaja spreekt zo uitvoerig over de geboorte, het lijden en de heerlijkheid van de Messias dat zijn boek in de kerk als een evangelie vóór het evangelie is gelezen. Het Nieuwe Testament citeert Jesaja vaker dan bijna elk ander oudtestamentisch boek, en past veel van die woorden toe op Jezus Christus.

Wat kunnen wij leren van Jesaja?

Jesaja leert ons dat dienst aan God begint bij het zien van Zijn heiligheid en het ontvangen van vergeving (Jesaja 6:5-8). Hij leert ons ook trouw te blijven als er weinig gehoor is, en op God te vertrouwen in plaats van op machtige bondgenoten. Zijn profetieën laten zien dat God Zijn beloften houdt, ook als de vervulling eeuwen op zich laat wachten.

Stel een vraag over Jesaja

Wilt u meer weten over Jesaja? Onze AI-gestuurde assistent helpt u met achtergrond, context en diepere inzichten uit de Bijbel.

Stel een vraag over Jesaja