Artikel 9 van de Apostolische Geloofsbelijdenis: "Ik geloof een heilige, algemene, christelijke Kerk, de gemeenschap der heiligen"
In het kort
Artikel 9 van de Apostolische Geloofsbelijdenis belijdt de heilige, algemene, christelijke Kerk en de gemeenschap der heiligen. De Zoon van God vergadert Zich door Geest en Woord een gemeente uit alle volken en tijden. Wie bij Hem hoort, deelt in Zijn gaven en dient daarmee de andere leden.
De tekst van Apostolicum 9
Ik geloof een heilige, algemene, christelijke Kerk, de gemeenschap der heiligen;
Tekst: de twaalf artikelen van het algemeen ongetwijfeld christelijk geloof, zoals opgenomen in de Heidelbergse Catechismus, vraag 23 (traditionele kerkboektekst). Publiek domein.
Wie de Heilige Geest belijdt, belijdt ook de Kerk. Christus vergadert Zijn gemeente immers door Zijn Geest en bewaart haar bij Zich. Artikel 9 van de Apostolische Geloofsbelijdenis spreekt van 'een heilige, algemene, christelijke Kerk' en voegt eraan toe: 'de gemeenschap der heiligen'. Opvallend is dat er niet staat dat wij in de Kerk geloven. Wij geloven in God de Vader, de Zoon en de Heilige Geest. Van de Kerk geloven wij dat zij er is, omdat God haar maakt en bewaart.
Door de Zoon vergaderd
Zondag 21 van de catechismus begint niet bij mensen die samen een kerk oprichten. Het begint bij de Zoon van God. Hij vergadert Zich uit alle mensen een gemeente die God tot het eeuwige leven heeft uitverkoren, dat is: gekozen. Vergaderen betekent hier bijeenbrengen. Christus doet dat door Zijn Woord en Zijn Geest, en al vanaf het begin van de wereld tot het einde. De Kerk is dus ouder dan het Nieuwe Testament. Ook de gelovigen van het Oude Testament horen erbij.
Christus brengt Zijn gemeente niet alleen bijeen, Hij beschermt haar ook en houdt haar in stand. Daarom kon Hij zeggen: "op deze petra zal Ik Mijn gemeente bouwen, en de poorten der hel zullen dezelve niet overweldigen". Petra betekent rots. Dezelve betekent: haar. Soms lijkt de Kerk klein en zwak. Toch gaat zij niet onder, omdat haar Bouwer niet faalt.
Heilig, algemeen en christelijk
De Kerk heet heilig. Dat is niet omdat haar leden zonder zonde zijn. Christus heeft Zichzelf voor haar overgegeven om haar te reinigen. Eens zal Hij haar voorstellen als een gemeente "die geen vlek of rimpel heeft". Heilig wil zeggen: door God apart gezet en aan Hem toegewijd. Wat zij nu nog niet volkomen is, zal zij in Christus zijn.
Algemeen is de vertaling van het oude woord katholiek. Het betekent: over de hele aarde en door alle tijden heen. De Kerk is niet gebonden aan één volk, land of plaats. In de hemel wordt gezongen over mensen "uit alle geslacht, en taal, en volk, en natie". Christelijk zegt van Wie zij is. Zij draagt de naam van Christus, omdat zij bij Hem hoort en naar Zijn Woord luistert.
Het artikel spreekt van de Kerk in het enkelvoud. De catechismus zegt dat Christus haar vergadert "in enigheid des waren geloofs". Enigheid betekent eenheid. Paulus schrijft: "Een lichaam is het, en een Geest". Er zijn veel gemeenten op veel plaatsen, maar Christus heeft één Kerk. Die eenheid ligt in het ware geloof, niet in een organisatie.
Wat is de gemeenschap der heiligen?
Heiligen zijn in de Bijbel geen kleine groep bijzondere gelovigen. Paulus schrijft zijn brieven aan de heiligen in Korinthe en Efeze, en bedoelt daarmee alle gelovigen daar. Het zijn mensen die door Christus geheiligd zijn. De catechismus noemt twee dingen. Eerst hebben alle gelovigen samen en ieder voor zich gemeenschap met Christus Zelf, en delen zij in Zijn rijkdom en Zijn gaven. Johannes schrijft daarover: "deze onze gemeenschap ook zij met den Vader, en met Zijn Zoon Jezus Christus".
Ten tweede moet ieder lid zijn gaven gebruiken voor de anderen, en dat "gewilliglijk en met vreugde". Gewilliglijk betekent: uit vrije wil, niet met tegenzin. Gaven zijn alles wat God iemand geeft, zoals tijd, inzicht, middelen of een bemoedigend woord. Paulus vergelijkt de gemeente met een lichaam: "En gijlieden zijt het lichaam van Christus, en leden in het bijzonder". Lijdt één lid, dan lijden alle leden mee.
Zichtbaar in het leven van de gemeente
Hoe ziet die gemeenschap eruit? De eerste gemeente in Jeruzalem laat het zien. Zij waren "volhardende in de leer der apostelen, en in de gemeenschap, en in de breking des broods, en in de gebeden". Volharden is trouw blijven, ook als het moeite kost. Het Woord, het breken van het brood, het gebed en de zorg voor elkaar horen bij elkaar. Een gelovige is niet bedoeld als losse eenling.
Een levend lidmaat
De catechismus eindigt het antwoord over de Kerk persoonlijk. Wie gelooft, mag belijden "dat ik daarvan een levend lidmaat ben en eeuwig zal blijven". Een lidmaat is een lid van het lichaam. Dat is meer dan ingeschreven staan. Het gaat om een levende band met Christus door het geloof. Daarom stelt dit artikel ook een vraag aan ieder: hoort u werkelijk bij Hem? Wie die band zoekt, mag weten dat Christus Zijn gemeente nog altijd vergadert. Van Zijn schapen zegt Hij: "niemand zal dezelve uit Mijn hand rukken".
Bijbelse onderbouwing
“En Ik zeg u ook, dat gij zijt Petrus, en op deze petra zal Ik Mijn gemeente bouwen, en de poorten der hel zullen dezelve niet overweldigen.”
Christus belooft dat Hij Zelf Zijn gemeente bouwt en dat de poorten der hel haar niet zullen overweldigen.
“Een lichaam is het, en een Geest, gelijkerwijs gij ook geroepen zijt tot een hoop uwer roeping;”
Paulus belijdt één lichaam en één Geest, waarin de eenheid van de ene Kerk van Christus ligt.
“En gijlieden zijt het lichaam van Christus, en leden in het bijzonder.”
De gemeente is het lichaam van Christus, en iedere gelovige is daarvan een lid met een eigen plaats.
“Hetgeen wij dan gezien en gehoord hebben, dat verkondigen wij u, opdat ook gij met ons gemeenschap zoudt hebben, en deze onze gemeenschap ook zij met den Vader, en met Zijn Zoon Jezus Christus.”
Johannes verkondigt wat hij zag, opdat de lezers gemeenschap hebben met de Vader en de Zoon: dat is de kern van de gemeenschap der heiligen.
“En zij waren volhardende in de leer der apostelen, en in de gemeenschap, en in de breking des broods, en in de gebeden.”
De eerste gemeente bleef bij de leer van de apostelen, het breken van het brood en de gebeden: zo werd de gemeenschap der heiligen zichtbaar.
Bijbelteksten uit de Statenvertaling.
Historische achtergrond
De woorden heilige Kerk staan al in de oudste vormen van de Romeinse doopbelijdenis. Het woord algemeen, in het Latijn catholica, en de woorden gemeenschap der heiligen kwamen er in het westen later bij. Ze komen rond het jaar 400 voor het eerst voor en werden pas later overal in het westen vaste tekst.
In de tijd van de Reformatie ging het om de vraag waar de ware Kerk te vinden is. Rome leerde dat de algemene Kerk de kerk is die met de paus verbonden is. De reformatoren zochten haar in de gemeente die Christus door Zijn Woord en Geest vergadert. De Heidelbergse Catechismus legt het artikel daarom uit vanuit het werk van de Zoon. De Nederlandse Geloofsbelijdenis werkt het verder uit in artikel 27.
Om over door te praten
- Waarom is het belangrijk dat Christus de Kerk vergadert, en niet dat mensen zelf een kerk vormen?
- Wat zeggen de woorden heilig, algemeen en christelijk over de gemeente waar u onder het Woord komt?
- Welke gaven heeft God u gegeven die u kunt gebruiken voor de andere leden van de gemeente?
- Hoe bemoedigt de belofte van Mattheüs 16 u wanneer de Kerk klein of zwak lijkt?
- Wat is het verschil tussen ingeschreven staan als lid en een levend lidmaat van Christus zijn?