Sidon in de Bijbel

Ja, het bijbelse Sidon is de huidige havenstad Saida in het zuiden van Libanon, ongeveer 40 kilometer ten zuiden van Beiroet en zo’n 35 kilometer ten noorden van Tyrus. In de Bijbel lag de stad aan de Middellandse Zee in Fenicië, en ze is sinds de oudheid bewoond gebleven; de Arabische naam wordt ook Sajda gespeld. In bijbelse tijd vormden Sidon en Tyrus samen het hart van Fenicië, aan de kust onder de bergen van de Libanon.

Sidon heet in het Hebreeuws Tsidon. De naam wordt vaak verbonden met een wortel die vissen of jagen betekent, wat zou passen bij een oude vissers- en havenstad. Die verklaring is niet zeker. In Genesis 10:15 is Sidon de naam van de eerstgeboren zoon van Kanaän, en de stad en haar inwoners, de Sidoniërs, worden met die naam verbonden. Andere schrijfwijzen zijn Zidon (Deuteronomium 3:9 spreekt van de Zidoniers), Sydon en het Arabische Saida.

Sidon komt voor van Genesis tot Handelingen. Belangrijke plaatsen zijn de volkerenlijst (Genesis 10:15-19), de intocht (Jozua 11:8), de richtertijd (Richteren 1:31 en 10:6), de tempelbouw (1 Koningen 5:6), het huwelijk van Achab en Izebel (1 Koningen 16:31), Elia in Zarfath (1 Koningen 17), de profeten (Jesaja 23, Ezechiël 28, Joël 3), Jezus in de streek van Tyrus en Sidon (Mattheüs 15, Markus 7) en de reis van Paulus (Handelingen 27:3).

Tyrus en Sidon worden vaak in één adem genoemd, als de twee grote havensteden van Fenicië. Bij de profeten gebeurt dat in Jeremia 25:22 en 47:4, Joël 3:4 en Zacharia 9:2. In de evangeliën komen mensen "van omtrent Tyrus en Sidon" naar Jezus toe (Markus 3:8, Lukas 6:17), vertrekt Hij naar "de delen van Tyrus en Sidon" (Mattheüs 15:21) en noemt Hij beide steden als spiegel voor Chorazin en Bethsaida (Mattheüs 11:21-22, Lukas 10:13-14). Handelingen 12:20 noemt de Tyriërs en Sidoniërs samen. Over Tyrus zelf gaat de pagina over Tyrus.

De Sidoniërs zijn de inwoners van Sidon, en in de Bijbel vaak ook breder de Feniciërs van de kust. Eth-Baal, de vader van Izebel, heet koning der Sidoniërs (1 Koningen 16:31), en Astoreth wordt "den god der Sidoniers" genoemd (1 Koningen 11:5). Zij stonden bekend als vaklieden in het houthakken (1 Koningen 5:6) en als zeevaarders: volgens Ezechiël 27:8 waren de inwoners van Sidon de roeiers van Tyrus. Richteren 18:7 spreekt van een rustig leven naar de wijze der Sidoniërs.

Sidon en Tyrus waren allebei Fenicische havensteden, ongeveer 35 kilometer van elkaar. Sidon wordt in de Bijbel als eerste genoemd (Genesis 10:15) en geldt als de oudere stad; Tyrus werd later de bekendste handelsstad, met koning Hiram als bondgenoot van David en Salomo. In de profeten en in de evangeliën worden de twee steden vaak samen genoemd, zoals in "de delen van Tyrus en Sidon" (Mattheüs 15:21).

Het boek Jozua spreekt twee keer van groot Sidon: Israël joeg de vijanden na "tot groot Sidon toe" (Jozua 11:8), en de grens van Aser liep "tot aan groot Sidon" (Jozua 19:28). Meestal wordt dat verstaan als de stad met het gebied dat erbij hoorde, of als aanduiding van haar grootte en macht in die tijd. De andere naam Sidon-Rabba geeft dezelfde uitdrukking weer. Zeker is dat Sidon toen de belangrijkste stad van de Fenicische kust was.

Sidon is nu de havenstad Saida in het zuiden van Libanon. In de haven staan de resten van een kruisvaardersburcht op een eilandje, verbonden met de kust door een stenen dam, en in de oude stad een karavanserai uit latere eeuwen. Bij opgravingen zijn lagen uit de Fenicische, Perzische en Romeinse tijd blootgelegd. Even buiten de stad liggen de resten van een Fenicisch heiligdom voor de god Esjmoen. Uit de bijbelse tijd zelf is weinig boven de grond zichtbaar.

De evangeliën zeggen niet dat Hij de stad zelf binnenging, wel dat Hij in haar gebied kwam. Markus vertelt dat Hij "wederom weggegaan zijnde van de landpalen van Tyrus en Sidon, kwam aan de zee van Galilea" (Markus 7:31); de terugweg liep dus door het gebied van Sidon. Al eerder waren mensen "van omtrent Tyrus en Sidon" naar Hem toe gekomen (Markus 3:8). Over de ontmoeting met de Kananese vrouw in die streek gaat de pagina over Tyrus.

In Mattheüs 11:21-22 zegt Jezus dat Tyrus en Sidon zich in zak en as bekeerd zouden hebben als de krachten die in Chorazin en Bethsaida gebeurd waren, bij hen waren geschied. Daarom zou het "Tyrus en Sidon verdragelijker zijn in den dag des oordeels" dan die Galilese steden. Zo maakt Jezus deze heidense steden tot een aanklacht tegen de onboetvaardigheid van wie Zijn wonderen had gezien.

Ezechiël kondigt in hoofdstuk 28 pest en zwaard aan over Sidon, zodat Israël geen smartende doorn meer zou hebben van zijn buren die het beroofden (Ezechiël 28:22-24). Joël verwijt Tyrus en Sidon dat zij het goud en zilver van de HEERE hadden weggenomen en kinderen van Juda aan de Grieken hadden verkocht (Joël 3:5-6). Jesaja 23 noemt Sidon in de godsspraak over de rijke zeehandel van Fenicië.

Sidoniërs hielpen met het hout. Salomo vroeg Hiram, koning van Tyrus, om ceders uit de Libanon, want "gij weet, dat onder ons niemand is, die weet hout te houwen, gelijk de Sidoniers" (1 Koningen 5:6). De Sidoniërs stonden dus bekend als vakmensen in het hakken en bewerken van cederhout. Het hout werd over zee naar Israël gebracht en in de tempel te Jeruzalem verwerkt.