1
Jokneam aan de Karmel
In de lijst van koningen die Jozua versloeg, staat de koning van Jokneam aan de Karmel.
Berg Karmel in de Bijbel
Karmel (Hebreeuws) is ook een gewoon woord voor vruchtbaar land of boomgaard; de Statenvertaling geeft het zo weer in Micha 7:14. De naam past bij het groene gebergte. De uitleg wijngaard van God wordt soms gegeven, maar is onzeker.
De berg Karmel, of Karmelberg, is de beboste bergrug in het noorden van Israël die bij Haifa in zee eindigt; die stad ligt aan de voet van de berg. Hier liet Elia het volk kiezen tussen de HEERE en Baäl, en viel het vuur des HEEREN op het altaar (1 Koningen 18:38). Ook Elisa verbleef er.
Ook bekend als: Karmel, Karmelberg, Carmel, Karmelgebergte, Har ha-Karmel, Gebergte van de Karmel
Ligging
De Karmel is een bergrug van ongeveer 40 km lang die van het zuidoosten naar het noordwesten loopt en bij Haifa als een kaap in de Middellandse Zee uitsteekt. Het hoogste punt ligt op ruim 500 meter. Aan de noordoostkant ligt de vlakte van Jizreël met de beek Kison, aan de zuidkant de vlakte van Saron. De berg vormde de grens van het gebied van Aser (Jozua 19:26).
Vandaag
De Karmel ligt in het noorden van Israël; de identificatie is zeker. Aan de noordwestpunt ligt de stad Haifa, en een groot deel van het gebergte is natuurgebied. Op het zuidoostelijke deel staat het karmelietenklooster El-Muhraqa, waarvan de Arabische naam naar verbranding verwijst; de overlevering wijst daar de plaats van Elia’s offer aan. Dat is niet te bewijzen.
Geschiedenis
De Karmel komt al in het boek Jozua voor. Jozua versloeg "de koning van Jokneam, aan den Karmel" (Jozua 12:22), en bij de verdeling van het land reikte het gebied van Aser "aan Karmel westwaarts" (Jozua 19:26).
In de negende eeuw voor Christus diende Israël onder koning Achab en zijn vrouw Izebel, een dochter van de koning van de Sidoniërs, de Baäl. Elia kondigde Achab aan dat er geen dauw of regen zou zijn dan naar zijn woord (1 Koningen 17:1). In het derde jaar zond de HEERE hem opnieuw naar Achab, en Elia vroeg hem het ganse Israël te verzamelen op de berg Karmel, met de vierhonderd en vijftig profeten van Baäl en de vierhonderd profeten van het bos, die van de tafel van Izebel aten (1 Koningen 18:1, 18:19).
Op de berg vroeg Elia het volk: "Hoe lang hinkt gij op twee gedachten? Zo de HEERE God is, volgt Hem na, en zo het Baal is, volgt hem na" (1 Koningen 18:21). Het volk antwoordde geen woord. De profeten van Baäl riepen van de morgen tot de middag, maar er was geen stem en geen antwoorder. Elia heelde het verbroken altaar van de HEERE met twaalf stenen, naar het getal van de stammen, liet driemaal water over het offer gieten en bad: "HEERE, God van Abraham, Izak en Israel, dat het heden bekend worde, dat Gij God in Israel zijt" (1 Koningen 18:36). Toen viel het vuur des HEEREN en verteerde offer, hout, stenen en stof en lekte het water in de groeve op. Het volk viel op zijn aangezicht: "De HEERE is God, de HEERE is God" (1 Koningen 18:39). De profeten van Baäl werden bij de beek Kison gedood. Het verhaal zelf wordt uitvoeriger verteld op de pagina over Elia op de Karmel.
Daarna ging Elia op naar de hoogte van Karmel en legde zijn aangezicht tussen zijn knieën. Zevenmaal moest zijn jongen naar de zee uitzien, tot hij meldde: "Zie, een kleine wolk, als eens mans hand, gaat op van de zee" (1 Koningen 18:44). Er kwam een grote regen, en Elia liep voor Achab uit tot Jizreël.
Ook Elisa verbleef op de Karmel. Na de opneming van Elia ging hij naar den berg Karmel en vandaar naar Samaria (2 Koningen 2:25). Toen de zoon van de Sunamitische vrouw gestorven was, reisde zij naar de man Gods op den berg Karmel (2 Koningen 4:25).
De profeten gebruiken de Karmel als beeld van vruchtbaarheid en hoogte. Bij Gods oordeel verdort de hoogte van Karmel (Amos 1:2) en kwijnen Basan en Karmel (Nahum 1:4); bij het herstel krijgt het land het sieraad van Karmel en Saron (Jesaja 35:2), en weidt Israël op den Karmel en op den Basan (Jeremia 50:19).
Niet te verwarren met de berg is de plaats Karmel in Juda, bij Maon, waar Saul een gedenkteken oprichtte en waar Nabal zijn schapen schoor (1 Samuël 15:12, 25:2).
Betekenis in de Bijbel
De Karmel is in de Schrift de berg van de beslissing. Israël diende de HEERE en tegelijk de Baäl, die in Kanaän vereerd werd als god van regen en vruchtbaarheid. In een tijd van droogte, op een berg die om zijn groen bekend was, liet de HEERE zien dat Hij alleen God is en dat Hij de regen geeft. Elia’s vraag dwong het volk te kiezen.
Het verhaal toont de onmacht van de afgoden en de macht van de HEERE. Bij de profeten van Baäl was er geen stem en geen antwoorder. Elia bad kort en riep de HEERE aan als de God van Abraham, Izak en Israël, de God van het verbond. Het doel van het vuur noemt hij zelf: "opdat dit volk erkenne, dat Gij, o HEERE, die God zijt" (1 Koningen 18:37).
Na het oordeel volgt de regen. Jakobus wijst op Elia als een mens van gelijke bewegingen als wij, die bad en de hemel gaf regen (Jakobus 5:17-18). De Karmel laat zo zien dat God op het gebed van Zijn knecht antwoordt.
In de profeten blijft de Karmel een beeld. Wanneer de HEERE uit Sion brult, verdort de hoogte van Karmel (Amos 1:2). Wie zich daar wil verbergen, vindt geen schuilplaats voor Zijn ogen (Amos 9:3). Maar in de beloften van herstel bloeit het land met het sieraad van Karmel, en "zij zullen zien de heerlijkheid des HEEREN" (Jesaja 35:2). In het Hooglied is de Karmel een beeld van schoonheid (Hooglied 7:5).
Na de Karmel vluchtte Elia voor Izebel naar de berg Horeb (1 Koningen 19:8). Zo staan in zijn leven twee bergen naast elkaar: de Karmel van het openbare vuur en de Horeb van de zachte stilte.
Sleutelgebeurtenissen op de berg Karmel
2
Elia roept Israël bijeen
Elia laat Achab het ganse Israël verzamelen op de berg Karmel, met de profeten van Baäl en de profeten van het bos.
3
Het volk moet kiezen
Elia vraagt het volk hoe lang het nog op twee gedachten hinkt: als de HEERE God is, volg Hem dan. Het volk antwoordt hem niet een woord.
4
Het vuur des HEEREN valt
Na het gebed van Elia verteert het vuur des HEEREN offer, hout, stenen en stof. Het volk roept: "De HEERE is God, de HEERE is God".
5
Elia bidt om regen
Op de hoogte van Karmel bidt Elia. Na de zevende keer ziet zijn jongen een kleine wolk als eens mans hand, en er komt een grote regen.
6
Elisa op de Karmel
Na de opneming van Elia gaat Elisa naar de berg Karmel en vandaar naar Samaria.
7
De Sunamitische zoekt Elisa
Wanneer haar zoon gestorven is, reist de Sunamitische vrouw naar de man Gods op de berg Karmel.
8
Het sieraad van Karmel en Saron
Jesaja belooft dat de woestijn zal bloeien en het sieraad van Karmel en Saron ontvangen. De groene berg wordt een beeld van het herstel dat de HEERE geeft.
Theologische betekenis
De Karmel leert dat de HEERE geen andere goden naast Zich duldt. Israël meende de HEERE en de Baäl samen te kunnen dienen, maar Elia stelde het volk voor de keus. Het eerste gebod zegt hetzelfde: "Gij zult geen andere goden voor Mijn aangezicht hebben" (Exodus 20:3).
Tegelijk laat de Karmel zien hoe de HEERE Zich openbaart. Elia voerde geen schouwspel op; hij bad kort en beriep zich op het woord dat hij ontvangen had: "en dat ik al deze dingen naar Uw woord gedaan heb" (1 Koningen 18:36). Het vuur kwam niet door de ijver van de profeet, maar omdat God Zijn eigen Naam wilde verheerlijken en het hart van het volk wilde omwenden (1 Koningen 18:37).
De regen na het vuur is een beeld van herstel. Waar het volk de HEERE weer als God erkende, gaf Hij het land opnieuw zijn vrucht. In de Schrift horen erkenning van Gods Naam en Zijn zegen bij elkaar.
De gereformeerde uitleg heeft in de Karmel vaak een spiegel voor de kerk gezien. Ook waar de HEERE met de mond beleden wordt, kan het hart verdeeld zijn. De vraag hoe lang men op twee gedachten hinkt, gaat daarom niet alleen Israël in de dagen van Achab aan.
Belangrijke bijbelteksten
De volgende bijbelgedeelten helpen u om de rol van de berg Karmel in de Schrift beter te begrijpen.
Veelgestelde vragen over de berg Karmel
Waar ligt de berg Karmel in Israël?
De berg Karmel ligt in het noorden van Israël, aan de kust bij Haifa. Het is een bergrug van ongeveer 40 kilometer die daar als een kaap in de Middellandse Zee uitsteekt. Aan de noordoostkant ligt de vlakte van Jizreël met de beek Kison, aan de zuidkant de vlakte van Saron. In de Bijbel vormde de berg de westgrens van het gebied van Aser (Jozua 19:26).
Welke stad ligt aan de voet van de Karmelberg?
Dat is Haifa. De havenstad ligt aan de noordwestpunt van de Karmel, aan de voet en tegen de helling van de berg, aan de baai die naar Akko loopt. Haifa komt in de Bijbel niet voor. In bijbelse tijd lag aan de oostkant van het gebergte Jokneam; Jozua versloeg "de koning van Jokneam, aan den Karmel" (Jozua 12:22). Op de berg zelf liggen nu onder meer de dorpen Daliyat al-Karmel en Isfiya.
Wat betekent de naam Karmel?
Karmel is in het Hebreeuws ook een gewoon woord voor vruchtbaar land of boomgaard. De Statenvertaling vertaalt het zo in Micha 7:14, waar de kudde woont in het midden van een vruchtbaar land. De naam past bij het groene gebergte. De uitleg wijngaard van God komt in boeken wel voor, maar is onzeker. In de profeten staat de Karmel vaak voor vruchtbaarheid en schoonheid.
Wat gebeurde er op de berg Karmel?
Al onder Jozua wordt de koning van Jokneam aan den Karmel verslagen (Jozua 12:22). Het bekendst is wat er onder Achab gebeurde: Elia liet het volk kiezen tussen de HEERE en de Baäl, het vuur des HEEREN viel op het offer, en het volk riep: "De HEERE is God, de HEERE is God" (1 Koningen 18:39). Daarna bad Elia op de hoogte van Karmel om regen. Later verbleef Elisa op de Karmel (2 Koningen 2:25), en daar zocht de Sunamitische hem op toen haar zoon gestorven was (2 Koningen 4:25).
Waar staat de Karmel in de Bijbel?
De berg Karmel komt voor in Jozua 12:22 en 19:26, in het verhaal van Elia (1 Koningen 18) en bij Elisa (2 Koningen 2:25 en 4:25). Daarnaast gebruiken de profeten de Karmel als beeld: Jesaja 33:9 en 35:2, Jeremia 46:18 en 50:19, Amos 1:2 en 9:3 en Nahum 1:4. In Hooglied 7:5 is de Karmel een beeld van schoonheid.
Waarom koos Elia juist de Karmel?
De Bijbel geeft geen reden. Uitleggers wijzen op een paar dingen. De berg lag in het noordelijke rijk, niet ver van Fenicië, het land van Izebel. Er stond al een verbroken altaar van de HEERE (1 Koningen 18:30). En de Karmel was bekend om zijn groen, terwijl Baäl werd vereerd als god van regen en vruchtbaarheid. Juist daar, na drie jaar droogte, toonde de HEERE dat Hij de regen geeft.
Hoe ver is het van de Karmel naar Jizreël?
Na de regen liep Elia voor de wagen van Achab uit, "tot daar men te Jizreel komt" (1 Koningen 18:46). Vanaf het zuidoostelijke deel van de Karmel, waar de overlevering het offer zoekt, is dat hemelsbreed ongeveer 25 kilometer, dwars door de vlakte van Jizreël. Dat Elia die afstand vóór de wagen uit liep, schrijft de tekst toe aan de hand des HEEREN die over hem was.
Is de berg Karmel hetzelfde als Karmel in Juda?
Nee. De Bijbel noemt ook een plaats Karmel in het gebergte van Juda, bij Maon en Zif (Jozua 15:55). Daar richtte Saul na de strijd tegen Amalek een gedenkteken op (1 Samuël 15:12), en daar liet Nabal, de man van Abigaïl, zijn schapen scheren (1 Samuël 25:2). Dat Karmel ligt ten zuiden van Hebron en heeft niets met de berg bij de zee te maken.
Wat is er vandaag op de berg Karmel te zien?
De Karmel ligt in het noorden van Israël, met aan de noordwestpunt de stad Haifa en verder veel natuurgebied. Op het zuidoostelijke deel staat het karmelietenklooster El-Muhraqa, met uitzicht over de vlakte van Jizreël. Volgens de overlevering bracht Elia daar zijn offer. Of het werkelijk die plek was, is niet te bewijzen; de Bijbel noemt alleen de berg Karmel.
Wat hebben de karmelieten met de berg Karmel te maken?
De kloosterorde van de karmelieten is naar de berg genoemd. Rond 1200 woonden er kluizenaars op de Karmel, die zich op Elia beriepen en van de Latijnse patriarch van Jeruzalem een leefregel kregen. Na de kruistochten verspreidde de orde zich over Europa. Op de berg staan nog twee karmelietenkloosters: Stella Maris boven Haifa en El-Muhraqa op het zuidoostelijke deel. De Bijbel zelf kent geen kloosters op de Karmel; zij noemt alleen dat Elia en Elisa er verbleven.
Hoe hoog is de berg Karmel?
Het hoogste punt van de Karmel ligt op ruim 500 meter boven zeeniveau. Naar het noordwesten wordt de bergrug lager en eindigt hij bij Haifa als een kaap boven de Middellandse Zee; de hele rug is ongeveer 40 kilometer lang. Vanaf de Karmel is de zee te zien. Daarom kon de jongen van Elia daar uitzien naar de zee, tot hij een kleine wolk zag opgaan, "als eens mans hand" (1 Koningen 18:44).
Bijbelverhalen op de berg Karmel
Gerelateerde plaatsen
Beek Kison
De identificatie is zeker: de Kison is de huidige Nahr el-Muqatta in het noorden van Israël, Nachal Kisjon in het Hebreeuws
Jizreël
Jizreël is met zekerheid gelijkgesteld met Tel Jizreël (Arabisch Zer’in) in het noorden van Israël, bij de kibboets Jizreël
Megiddo
Megiddo is met zekerheid gelijkgesteld met Tel Megiddo (Arabisch Tell el-Mutesellim) in het noorden van Israël, ongeveer dertig kilometer ten zuidoosten van Haifa
Berg Horeb
De ligging is onzeker
Sunem
De identificatie is algemeen aanvaard: Sunem is het huidige dorp Sulam, ook Solem gespeld, in het noorden van Israël, aan de voet van de heuvel die nu Givat HaMore heet
Samaria
De resten van de stad Samaria liggen bij het dorp Sebastiya op de Westelijke Jordaanoever, ten noordwesten van Nablus; de identificatie is zeker
Bijbelse personen verbonden aan de berg Karmel
Bijbelhoofdstukken die zich op de berg Karmel afspelen
Leer meer over de berg Karmel met AI BijbelAssistent
Wilt u dieper ingaan op de geschiedenis, de bijbelteksten of de theologische betekenis van de berg Karmel? Onze AI-assistent helpt u verder.
Verdiep u verder
Alle bijbelse plaatsen
Terug naar het overzicht van bijbelse plaatsen.
Bijbelse personen
Ontdek wie er leefden op de berg Karmel.
Bijbelse tijdlijn
Plaats de berg Karmel in de bijbelse geschiedenis.
Lees de Bijbel
Lees de bijbelgedeelten over de berg Karmel.
Bijbeluitleg
Uitleg bij bijbelgedeelten over de berg Karmel.
Bijbel onderwerpen
Verken thema's die verbonden zijn met de berg Karmel.