Ga naar hoofdinhoud
Nieuwe Testament~30 n.Chr.

De Kananese vrouw in de Bijbel

Gynē Chananaia (γυνὴ Χαναναία, Grieks) - “Vrouw uit Kanaän (geen eigennaam)”

Wie was de Kananese vrouw?

De Kananese vrouw is de naamloze heidense moeder uit de streek van Tyrus en Sidon die Jezus om genezing voor haar bezeten dochter smeekte. Zij hield vol toen Hij zweeg en over het brood der kinderen sprak. Jezus zei tot haar: "O vrouw! groot is uw geloof" (Mattheüs 15:28).

De Kananese vrouw staat in twee evangeliën: Mattheüs 15:21-28 en Markus 7:24-30. Haar naam wordt niet genoemd. Mattheüs spreekt van "een Kananese vrouw" (Mattheüs 15:22), Markus zegt: "Deze nu was een Griekse vrouw, van geboorte uit Syro-Fenicie" (Markus 7:26). Het gaat om dezelfde vrouw en hetzelfde gebeuren. Mattheüs gebruikt de oude bijbelse naam voor de bewoners van haar land; Markus noemt haar cultuur en haar herkomst in de taal van zijn eigen tijd. Het verhaal speelt in de streek van Tyrus en Sidon, ten noordwesten van Galilea. Volgens Markus ging Jezus daar een huis binnen en wilde Hij niet dat iemand het wist, "en Hij kon nochtans niet verborgen zijn" (Markus 7:24). Een moeder wier dochter door een boze geest bezeten was, hoorde van Hem. Zij riep: "Heere! Gij Zone Davids, ontferm U mijner!" (Mattheüs 15:22). Wat volgt, is een gesprek dat veel lezers schuurt. Jezus antwoordt eerst niet. Dan zegt Hij dat Hij alleen gezonden is tot Israël, en daarna spreekt Hij over het brood der kinderen dat men niet aan de hondekens geeft. De vrouw verzet zich niet, maar neemt Zijn woord over: "Ja, Heere! doch de hondekens eten ook van de brokjes die er vallen van de tafel hunner heren" (Mattheüs 15:27). Jezus prijst haar geloof, en haar dochter wordt gezond. Zij is niet te verwarren met de Samaritaanse vrouw uit Johannes 4, of met de weduwe van Sarfath, die eeuwen eerder in hetzelfde kustgebied woonde (1 Koningen 17).

Historische context

De ontmoeting valt in de tijd van het openbare optreden van Jezus in Galilea, omstreeks 30 n.Chr. (de precieze jaartallen zijn onzeker). Mattheüs en Markus plaatsen haar allebei direct na een twistgesprek met Farizeeën en Schriftgeleerden uit Jeruzalem over rein en onrein (Mattheüs 15:1-20; Markus 7:1-23). Markus tekent daarbij aan dat Jezus sprak, "reinigende al de spijzen" (Markus 7:19). Daarna gaat Jezus naar heidens gebied. Tyrus en Sidon waren de grote Fenicische havensteden aan de kust, ten noorden van Galilea. In de tijd van Jezus hoorden zij bij de Romeinse provincie Syrië. Het Oude Testament rekent Sidon tot de nakomelingen van Kanaän: "En Kanaan gewon Sidon, zijn eerstgeborene" (Genesis 10:15). Voor Israël waren de Kanaänieten de oude bewoners van het land, de volken die bij de intocht verdreven moesten worden (Deuteronomium 7:1). Uit Sidon kwam later Izebel (1 Koningen 16:31), en in Sarfath (in de Statenvertaling: Zarfath) bij Sidon vond Elia onderdak bij een weduwe (1 Koningen 17:9; Lukas 4:26). Mensen uit Tyrus en Sidon kwamen ook naar Jezus toe in Galilea (Markus 3:8). Mattheüs noemt haar Kananese en gebruikt daarmee de oude bijbelse naam: een dochter van Israëls oude tegenstanders roept de Zoon van David aan. Markus legt Joodse gebruiken uit (Markus 7:3-4) en schrijft dus waarschijnlijk voor lezers buiten Israël. Hij geeft twee aanduidingen. Griekse betekent hier waarschijnlijk een heidense, niet-Joodse vrouw uit de Griekse cultuur; zo zet Paulus "den Jood" tegenover "den Griek" (Romeinen 1:16). Syro-Fenicische zegt dat zij uit Fenicië in de provincie Syrië kwam. Veel uitleggers denken dat die naam haar onderscheidde van de Feniciërs in Noord-Afrika, rond Carthago. Markus laat Jezus in die streek een huis binnengaan (Markus 7:24), en Mattheüs zegt dat de vrouw "uit die landpalen komende" was (Mattheüs 15:22). Hoe ver Hij het heidense gebied in ging, zegt de tekst niet precies. Daarna ging Hij weg "van de landpalen van Tyrus en Sidon" naar de zee van Galilea (Markus 7:31).

Karaktereigenschappen

+Positieve eigenschappen

  • Zij zocht hulp bij Jezus voor haar dochter en noemde Hem de Zoon van David (Mattheüs 15:22)
  • Volhardend: zij bleef vragen toen Jezus zweeg en de discipelen haar wilden wegsturen (Mattheüs 15:23-25)
  • Nederig: zij eiste niets op, maar vroeg om de brokjes van de tafel (Mattheüs 15:27)
  • Jezus noemde haar geloof groot (Mattheüs 15:28)

Theologische betekenis

Het zwijgen en de harde woorden van Jezus zijn voor veel lezers moeilijk. De tekst zelf geeft richting. "Ik ben niet gezonden, dan tot de verloren schapen van het huis Israels" (Mattheüs 15:24) sluit aan bij de opdracht aan de twaalf (Mattheüs 10:5-6): het heil kwam eerst tot Israël. Markus geeft een woord dat de deur openhoudt: "Laat eerst de kinderen verzadigd worden" (Markus 7:27). Eerst, niet alleen. Paulus schrijft later dat het evangelie een kracht Gods is "eerst den Jood, en ook den Griek" (Romeinen 1:16), en dat Christus een dienaar van de besnijdenis werd opdat "de heidenen God vanwege de barmhartigheid zouden verheerlijken" (Romeinen 15:8-9). Het woord hondekens is een verkleinwoord. Veel uitleggers merken op dat het Grieks hier niet de zwerfhonden op straat bedoelt, maar huishondjes onder de tafel. De vrouw grijpt juist dat beeld aan. Zij weerspreekt Jezus niet, maar neemt Zijn woord over en pleit erop: ook wie onder de tafel zit, hoort bij het huis. Waarom Jezus eerst zweeg, zegt de tekst niet. Veel uitleggers zien er een beproeving van haar geloof in, geen afwijzing. Duidelijk is hoe het eindigde: "O vrouw! groot is uw geloof" (Mattheüs 15:28). Zij noemt Jezus "Zone Davids", de titel van Israëls Messias, die in Mattheüs ook blinden gebruiken (Mattheüs 9:27). Dat evangelie begint met Jezus als Zoon van David en met Rachab, een vrouw uit Kanaän, in Zijn geslachtsregister (Mattheüs 1:5), en het eindigt met de opdracht: "onderwijst al de volken" (Mattheüs 28:19). Samen met de hoofdman van Kapernaüm, over wie Jezus zei: "Ik heb zelfs in Israel zo groot een geloof niet gevonden" (Mattheüs 8:10), is zij een voorbode van de heidenen die in het Koninkrijk zullen aanzitten.

Naamsbetekenis

Oorspronkelijke naam

Gynē Chananaia (γυνὴ Χαναναία, Grieks)

Betekenis

Vrouw uit Kanaän (geen eigennaam)

Sleutelmomenten

1

Naar de streek van Tyrus en Sidon

Jezus gaat naar de landpalen van Tyrus en Sidon en gaat daar een huis binnen. Hij wil niet dat iemand het weet, maar Hij kan niet verborgen blijven.

Markus 7:24

2

Zone Davids, ontferm U mijner

Een Kananese vrouw uit die streek komt naar Jezus toe. Zij roept om ontferming, want haar dochter is door een boze geest bezeten.

Mattheüs 15:22

3

Geen woord

Jezus antwoordt haar niet. De discipelen vragen Hem haar weg te sturen, en Hij zegt dat Hij alleen gezonden is tot de verloren schapen van het huis Israëls.

Mattheüs 15:23-24

4

Heere, help mij

De vrouw komt dichterbij, aanbidt Hem en vraagt opnieuw om hulp.

Mattheüs 15:25

5

Het brood der kinderen

Jezus zegt dat eerst de kinderen verzadigd moeten worden. Zij geeft Hem gelijk en antwoordt dat ook de hondekens onder de tafel van de kruimkens der kinderen eten.

Markus 7:27-28

6

Groot is uw geloof

Jezus prijst haar geloof en zegt dat het haar zal geschieden zoals zij wil. Thuis vindt zij haar dochter op bed, verlost van de boze geest (Markus 7:30).

Mattheüs 15:28

Belangrijke bijbelteksten

De volgende bijbelgedeelten zijn van belang om het leven en de rol van de Kananese vrouw beter te begrijpen.

Mattheüs 15:22

“En ziet, een Kananese vrouw, uit die landpalen komende, riep tot Hem, zeggende: Heere! Gij Zone Davids, ontferm U mijner! mijn dochter is deerlijk van den duivel bezeten.”

Een heidense vrouw spreekt Jezus aan met de Messiastitel van Israël en vraagt niet om recht, maar om ontferming.

Markus 7:26

“Deze nu was een Griekse vrouw, van geboorte uit Syro-Fenicie; en zij bad Hem, dat Hij den duivel uitwierp uit haar dochter.”

Markus beschrijft haar als een Griekse en een Syro-Fenicische: een heidense vrouw uit het Fenicische kustgebied.

Mattheüs 15:25

“En zij kwam en aanbad Hem, zeggende: Heere, help mij!”

Na het zwijgen van Jezus en het ongeduld van de discipelen blijft haar gebed kort en eenvoudig.

Markus 7:27

“Maar Jezus zeide tot haar: Laat eerst de kinderen verzadigd worden; want het is niet betamelijk dat men het brood der kinderen neme, en den hondekens voor werpe.”

Het woord eerst wijst op de volgorde in Gods heilsplan: eerst Israël, daarna ook de volken.

Mattheüs 15:27

“En zij zeide: Ja, Heere! doch de hondekens eten ook van de brokjes die er vallen van de tafel hunner heren.”

Zij geeft Jezus gelijk en pleit juist op Zijn eigen woord. Bij Markus spreekt zij van de kruimkens der kinderen (Markus 7:28).

Mattheüs 15:28

“Toen antwoordde Jezus, en zeide tot haar: O vrouw! groot is uw geloof; u geschiede, gelijk gij wilt. En haar dochter werd gezond van diezelfde ure.”

Jezus prijst het geloof van een heidense vrouw en geneest haar dochter op afstand, met een woord.

Tijdperiode

~30 n.Chr.

De Kananese vrouw leefde in de tijd van het Nieuwe Testament.

Gerelateerde personen

Jezus Christus

De HEERE redt / Gezalfde

De hoofdman van Kapernaüm

Hoofdman over honderd (titel, geen naam)

De Samaritaanse vrouw

Vrouw uit Samaria (geen eigennaam)

De weduwe van Sarfath

Eigen naam onbekend; Zarfath mogelijk smeltplaats

Rachab

Waarschijnlijk: breed, ruim

Legio, de bezetene van Gadara

Legioen (Romeinse legereenheid)

Bartimeüs

Zoon van Timeüs

Lessen voor vandaag

Het gebed van de Kananese vrouw is kort: "Heere, help mij!" Zij had geen lange woorden en geen aanspraken. Wij hoeven ons gebed niet op te sieren of te verdienen. Wie in nood is, mag die nood eenvoudig bij Christus neerleggen, ook voor een ander, zoals deze moeder voor haar dochter deed. Haar verhaal laat ook zien dat gebed niet altijd direct beantwoord wordt. Jezus zweeg, en de discipelen vonden haar lastig. Toch hield zij aan. Jezus vertelde elders een gelijkenis "daartoe strekkende, dat men altijd bidden moet, en niet vertragen" (Lukas 18:1). Wanneer God zwijgt, is dat voor ons geen bewijs dat Hij niet hoort. Haar geloof was groot, maar niet hoogmoedig. Zij gaf Jezus gelijk en vroeg alleen om de brokjes die van de tafel vallen. Dat is de houding van iemand die weet dat zij niets te eisen heeft en alles van genade verwacht. Zo mogen ook wij komen: niet op grond van wat wij zijn, maar op grond van wie Hij is. Ook de discipelen hebben ons iets te zeggen. Zij wilden haar wegsturen omdat zij bleef roepen. Wie bij Christus hoort, moet oppassen dat hij geen drempel wordt voor mensen die van buiten komen en om hulp vragen.

Bijbelse plaatsen

tyrus

Bekijk deze bijbelse plaats

sidon

Bekijk deze bijbelse plaats

galilea

Bekijk deze bijbelse plaats

Veelgestelde vragen over de Kananese vrouw

Wie was de Kananese vrouw in de Bijbel?
De Kananese vrouw is een naamloze heidense moeder uit de streek van Tyrus en Sidon. Haar dochter was door een boze geest bezeten, en zij riep Jezus aan: "Heere! Gij Zone Davids, ontferm U mijner!" (Mattheüs 15:22). Jezus zweeg eerst en sprak daarna over het brood der kinderen, maar zij bleef vragen en vroeg alleen om de brokjes van de tafel. Jezus prees haar grote geloof, en haar dochter werd gezond.
Wat was de naam van de Kananese vrouw?
De Bijbel noemt haar naam niet. Mattheüs noemt haar "een Kananese vrouw" en Markus "een Griekse vrouw, van geboorte uit Syro-Fenicie" (Markus 7:26); dat zijn aanduidingen van afkomst, geen eigennamen. In de Pseudo-Clementijnse geschriften, een latere overlevering buiten de Bijbel, heet zij Justa. Die naam heeft geen grond in de Schrift.
Waar staat het verhaal van de Kananese vrouw in de Bijbel?
Het verhaal staat in twee evangeliën: Mattheüs 15:21-28 en Markus 7:24-30. Mattheüs vertelt uitvoeriger over het zwijgen van Jezus, de discipelen en Zijn woord over de verloren schapen van het huis Israëls. Markus vertelt dat Jezus in een huis verbleef en dat de vrouw haar dochter thuis op bed vond, verlost van de boze geest. Lukas en Johannes vermelden haar niet.
Waarom heet de Kananese vrouw bij Markus een Syro-Fenicische vrouw?
Beide namen beschrijven dezelfde vrouw vanuit een andere kant. Mattheüs gebruikt de oude bijbelse naam: Sidon was volgens Genesis 10:15 de eerstgeborene van Kanaän, en de Kanaänieten waren de oude bewoners van het land. Markus noemt haar een Griekse, dat is waarschijnlijk een heidense, niet-Joodse vrouw uit de Griekse cultuur, en een Syro-Fenicische, dat is een vrouw uit Fenicië in de Romeinse provincie Syrië (Markus 7:26).
Wat bedoelde de Kananese vrouw met de hondekens en de kruimkens?
Jezus zei dat het niet betamelijk is het brood der kinderen aan de hondekens te geven. De kinderen zijn Israël, de hondekens de heidenen. De vrouw gaf Hem gelijk en antwoordde: "Ja, Heere, doch ook de hondekens eten onder de tafel van de kruimkens der kinderen" (Markus 7:28). Zij vroeg geen plaats aan tafel, alleen wat eraf valt. Veel uitleggers wijzen erop dat het verkleinwoord aan huishondjes doet denken, niet aan zwerfhonden.
Waarom antwoordde Jezus de Kananese vrouw eerst niet?
De tekst zegt alleen: "Doch Hij antwoordde haar niet een woord" (Mattheüs 15:23). Een reden geeft Mattheüs niet. Veel uitleggers zien in het zwijgen en de harde woorden een beproeving die haar geloof aan het licht bracht, geen werkelijke afwijzing. Het slot wijst die kant op: Jezus prees haar geloof als groot en deed wat zij vroeg (Mattheüs 15:28).
Wat bedoelde Jezus met de verloren schapen van het huis Israëls?
Jezus zei: "Ik ben niet gezonden, dan tot de verloren schapen van het huis Israels" (Mattheüs 15:24). Zo had Hij ook de twaalf eerst alleen naar Israël gezonden (Mattheüs 10:5-6). Gods belofte gold eerst Zijn volk. Markus laat Jezus zeggen: "Laat eerst de kinderen verzadigd worden" (Markus 7:27). Dat eerst laat ruimte voor de heidenen, zoals Paulus later schrijft: "eerst den Jood, en ook den Griek" (Romeinen 1:16).
Is de Kananese vrouw dezelfde als de Samaritaanse vrouw?
Nee. De Samaritaanse vrouw ontmoette Jezus bij de put van Jakob bij Sichar in Samaria en sprak met Hem over levend water (Johannes 4). De Kananese vrouw kwam uit de streek van Tyrus en Sidon aan de Fenicische kust en vroeg genezing voor haar dochter (Mattheüs 15:21-28). Geen van beide vrouwen was Joods, en beide ontmoetingen laten zien dat Jezus ook buitenstaanders aanneemt.
Wat kunnen wij leren van de Kananese vrouw?
Wij leren van haar volhardend en nederig bidden. Zij bleef vragen toen Jezus zweeg en de discipelen haar wilden wegsturen, maar zij eiste niets op. Haar gebed was kort: "Heere, help mij!" (Mattheüs 15:25). Zij verwachtte alles van de goedheid van de Heere, en Jezus noemde dat geloof groot. Haar verhaal laat ook zien dat er bij Christus plaats is voor wie van buiten komt.

Stel een vraag over de Kananese vrouw

Wilt u meer weten over de Kananese vrouw? Onze AI-gestuurde assistent helpt u met achtergrond, context en diepere inzichten uit de Bijbel.

Stel een vraag over de Kananese vrouw

Bijbelverhalen rond de Kananese vrouw

De Kananese vrouw

Het bijbelverhaal waarin de Kananese vrouw een rol speelt.

Verdiep u verder

Bijbelse tijdlijn

Bekijk de Kananese vrouw in de context van de bijbelse geschiedenis.

Bijbelse onderwerpen

Ontdek thema's die verbonden zijn met het leven van de Kananese vrouw.

Lees de Bijbel

Lees het verhaal van de Kananese vrouw in de Bijbel.

Bijbeluitleg

Lees commentaar en uitleg bij de bijbelgedeelten over de Kananese vrouw.

AI BijbelAssistent

Stel uw vragen over de Kananese vrouw aan onze AI-assistent.

Woordstudie

Bestudeer de oorspronkelijke betekenis van bijbelse namen en begrippen.

Heidelbergse Catechismus

Ontdek de gereformeerde leer over bijbelse personen en thema's.