1
Paulus preekt drie sabbatten in de synagoge
Tijdens de tweede zendingsreis bezoekt Paulus Thessalonica en onderwijst drie sabbatten lang vanuit de Schriften dat Jezus de beloofde Christus is die moest lijden en opstaan.
Thessalonica in de Bijbel
Thessalonike (Grieks) — een samenstelling van Thessalos (een koning van Thessalie) en nike ("overwinning"), dus "overwinning van Thessalos". De stad werd gesticht rond 315 voor Christus door Kassander en genoemd naar zijn vrouw, een halfzuster van Alexander de Grote.
Thessalonica was de hoofdstad van de Romeinse provincie Macedonie. Paulus stichtte hier de gemeente aan wie hij zijn twee oudste brieven schreef.
Ook bekend als: Thessaloniki, Thessalonike, Saloniki
Ligging
Thessalonica ligt aan het uiteinde van de Thermaische Golf in het noorden van de Egeische Zee, aan de voet van de heuvelrug die uitloopt op de berg Chortiatis. De stad lag strategisch aan de Via Egnatia, de grote Romeinse heerweg die Rome via Brindisi met Byzantium verbond. Deze ligging maakte haar tot een belangrijk handelsknooppunt tussen Oost en West en tot de natuurlijke hoofdstad van Macedonie.
Vandaag
Thessalonica heet vandaag Thessaloniki en is na Athene de tweede stad van Griekenland, met ongeveer een miljoen inwoners. Zij is nog steeds een belangrijke havenstad en economisch centrum. Resten uit de antieke en byzantijnse tijd, waaronder de Boog van Galerius, de Rotonde en de vroegchristelijke Demetrios-basiliek, zijn bewaard gebleven. De stad staat op de Unesco-werelderfgoedlijst.
Geschiedenis
Thessalonica werd rond 315 voor Christus gesticht door Kassander, een veldheer en opvolger van Alexander de Grote. Hij vernoemde de stad naar zijn vrouw Thessalonike, een halfzuster van Alexander. De stad ontstond door samenvoeging van een aantal oudere dorpen aan de Thermaische Golf en groeide snel uit tot het belangrijkste centrum van Macedonie.
In 168 voor Christus, na de slag bij Pydna, werd Macedonie een Romeinse provincie. Thessalonica werd in 146 voor Christus de bestuurlijke hoofdstad. In de Romeinse burgeroorlog koos de stad de kant van de overwinnaars Octavianus en Marcus Antonius, en na hun overwinning bij Philippi in 42 voor Christus ontving zij de status van civitas libera, een vrije stad met een eigen bestuur en vrijstelling van militaire inkwartiering. Dit bestuur werd uitgeoefend door zogenoemde politarchen, een term die vroeger als onhistorisch werd beschouwd totdat meerdere inscripties aantoonden dat Lukas' gebruik ervan in Handelingen 17:6 en 17:8 nauwkeurig was.
Ten tijde van Paulus telde Thessalonica naar schatting 100.000 tot 200.000 inwoners en was zij de grootste stad in de provincie. Er bevond zich een synagoge (Handelingen 17:1), wat wijst op een stevige Joodse gemeenschap. Paulus kwam tijdens zijn tweede zendingsreis in Thessalonica aan, nadat hij in Filippi gevangen had gezeten (ca. 49-50 na Christus). Hij preekte drie sabbatten lang in de synagoge, waar hij vanuit de Schriften aantoonde dat Jezus de Christus is die moest lijden en uit de doden opstaan (Handelingen 17:2-3).
Enkele Joden kwamen tot geloof, samen met "een grote menigte Grieken die God vereerden" en "veel aanzienlijke vrouwen". De onwillige Joden werden echter jaloers, huurden marktgepeupel in en veroorzaakten een volksoploop. Ze bestormden het huis van Jason, bij wie Paulus en Silas verbleven. Toen de apostelen niet gevonden werden, sleurden ze Jason en enkele broeders voor de politarchen met de beschuldiging dat ze "de hele wereld in opschudding brachten" en een andere koning verkondigden, namelijk Jezus (Handelingen 17:6-7). Jason moest borg stellen en werd vrijgelaten. Diezelfde nacht stuurden de broeders Paulus en Silas naar Berea.
Vanuit Korinthe, waar Paulus na zijn vertrek uit Thessalonica terechtkwam, schreef hij kort daarna de eerste brief aan de Thessalonicenzen (ca. 50-51). Het is vermoedelijk zijn oudste bewaard gebleven brief. Niet lang daarna volgde de tweede brief. In beide brieven blijkt hoe de jonge gemeente vervolging doorstond en worstelde met vragen rond de wederkomst van Christus. Later meldt Paulus dat Aristarchus en Secundus uit Thessalonica hem vergezelden op zijn reis naar Jeruzalem (Handelingen 20:4) en zelfs tot aan zijn aankomst in Rome (Handelingen 27:2).
Betekenis in de Bijbel
Thessalonica neemt een bijzondere plaats in in de nieuwtestamentische geschiedenis omdat de brieven aan deze gemeente tot de oudste geschreven documenten van het Nieuwe Testament behoren. In 1 Thessalonicenzen, vermoedelijk de eerste brief van Paulus, horen we hem als hartelijke herder spreken tot een jonge gemeente die in korte tijd door verdrukking heen is gegaan. Hij herinnert hen aan zijn eigen gedrag onder hen: "Als een voedster die haar eigen kinderen koestert" (1 Thessalonicenzen 2:7) en "als een vader voor zijn kinderen" (2:11).
De Thessalonicenzen waren "van de afgoden tot God bekeerd om de levende en waarachtige God te dienen, en Zijn Zoon uit de hemelen te verwachten" (1:9-10). Daarmee is in een zin de hele christelijke bekering samengevat: omkeer van afgoden naar God, dienst aan Hem en verwachting van Zijn Zoon. De gemeente werd zo een voorbeeld voor alle gelovigen in Macedonie en Achaje (1:7), en hun geloof werd bekend "op elke plaats".
In beide brieven is de wederkomst van Christus een centraal thema. De Thessalonicenzen waren bezorgd over gelovigen die voor de parousia waren overleden. Paulus stelt hen gerust: "Wij willen niet dat u onwetend bent ten aanzien van hen die ontslapen zijn" (4:13). De doden in Christus zullen eerst opstaan, en daarna zullen de levenden samen met hen de Heere tegemoet gaan in de lucht. Zo zullen wij altijd met de Heere zijn (4:16-17).
In 2 Thessalonicenzen schrijft Paulus over de "mens van de wetteloosheid" die voor de komst van Christus moet worden geopenbaard (2:3-12), en vermaant hij gelovigen die onder het voorwendsel van de aanstaande wederkomst hun werk hadden neergelegd: "Als iemand niet wil werken, zal hij ook niet eten" (3:10). Thessalonica wordt zo een school voor gezonde eschatologie: de verwachting van Christus' komst mag ons juist aansporen tot trouw leven en arbeid in het heden.
Sleutelgebeurtenissen in Thessalonica
2
Velen uit de God-vrezende Grieken komen tot geloof
Enkele Joden en een grote menigte God-vrezende Grieken en aanzienlijke vrouwen voegen zich bij Paulus en Silas. Zo ontstaat de gemeente van Thessalonica.
3
Oploop tegen Jason
Jaloerse Joden stoken de menigte op en bestormen het huis van Jason. Zij beschuldigen de gelovigen van opstand tegen de keizer omdat zij een andere koning verkondigen, namelijk Jezus.
4
Paulus en Silas worden 's nachts weggestuurd naar Berea
Terwille van hun veiligheid sturen de broeders Paulus en Silas in de nacht weg naar Berea, waar zij opnieuw in de synagoge beginnen te prediken.
5
Paulus schrijft 1 Thessalonicenzen vanuit Korinthe
Kort na zijn vertrek schrijft Paulus vanuit Korinthe, nadat Timotheus met goede berichten was teruggekeerd, zijn eerste brief aan de jonge gemeente (ca. 50-51 na Christus).
6
Onderwijs over de wederkomst
Paulus troost de gemeente over overleden gelovigen door te wijzen op Christus' terugkomst en de opstanding: zo zullen wij altijd met de Heere zijn.
7
Vermaning over de wetteloosheid en arbeid
Paulus waarschuwt tegen gelovigen die onder voorwendsel van de naderende wederkomst stoppen met werken en roept hen op in stilte hun eigen brood te verdienen.
8
Aristarchus uit Thessalonica reist mee naar Rome
Op Paulus' reis naar Rome als gevangene is Aristarchus, een broeder uit Thessalonica, bij hem. Ook bij eerdere gelegenheden vergezelde hij Paulus (Handelingen 19:29, 20:4).
Theologische betekenis
Thessalonica laat zien hoe krachtig het evangelie kan doorbreken, zelfs in een kort tijdsbestek. Drie sabbatten onderwijs waren genoeg om een gemeente te stichten wiens geloof alom bekend werd. Tegelijkertijd toont de geschiedenis van deze gemeente dat ware bekering bijna altijd gepaard gaat met tegenstand: "Want u bent navolgers geworden, broeders, van de gemeenten van God die in Judea zijn, in Christus Jezus, omdat ook u dezelfde dingen geleden hebt van uw eigen stadgenoten als zij van de Joden" (1 Thessalonicenzen 2:14).
De brieven aan de Thessalonicenzen geven een gebalanceerde visie op de toekomstverwachting. Enerzijds wekken ze verlangen naar de komst van de Heere: we verwachten Zijn Zoon uit de hemelen (1:10), we zullen Hem tegemoetgaan in de lucht (4:17). Anderzijds waarschuwen ze tegen speculatie en ledigheid: niemand kent de dag of het uur, er moet eerst een afval komen, en ondertussen geldt: werk in stilte en eet je eigen brood (3:12). Zo wordt eschatologie een motor voor heiliging, niet voor escapisme.
Praktisch leert Thessalonica ons wat een gezonde gemeente kenmerkt: geloof dat werkt, liefde die arbeidt en hoop die volhardt (1 Thessalonicenzen 1:3). Deze drie — geloof, hoop en liefde — worden door vervolging niet uitgedoofd, maar juist gelouterd. De Thessalonicenzen werden een voorbeeld omdat hun geloof in een vijandige cultuur zichtbaar standhield en vrucht droeg.
Belangrijke bijbelteksten
De volgende bijbelgedeelten helpen je om de rol van Thessalonica in de Schrift beter te begrijpen.
Veelgestelde vragen over Thessalonica
Wat gebeurde er in Thessalonica in de Bijbel?
Het verhaal staat in Handelingen 17:1-9. Paulus en Silas komen er op de tweede zendingsreis vanuit Filippi aan: "En door Amfipolis en Apollonia hun weg genomen hebbende, kwamen zij te Thessalonica, alwaar een synagoge der Joden was" (Handelingen 17:1). Drie sabbatten lang legt Paulus uit dat de Christus moest lijden en opstaan. Een deel van de Joden en veel Grieken en vooraanstaande vrouwen komen tot geloof. Dan ontstaat er een oploop; omdat men Paulus niet vindt, sleept men zijn gastheer Jason voor de stadsbestuurders met de aanklacht: "Dezen, die de wereld in roer hebben gesteld, zijn ook hier gekomen" (Handelingen 17:6). Paulus en Silas vertrekken 's nachts naar Berea. Uit Korinthe schrijft Paulus daarna de twee brieven aan deze jonge gemeente.
Hoe wordt Thessalonica geschreven en hoe heet de stad in de Statenvertaling?
De Griekse naam is Thessalonike, de Latijnse Thessalonica; dat is ook de vorm die de Statenvertaling in Handelingen gebruikt. De inwoners heten daar Thessalonicensen: "Paulus, en Silvanus, en Timotheus, aan de Gemeente der Thessalonicensen" (1 Thessalonicenzen 1:1). Latere vertalingen en de gangbare boektitels schrijven Thessalonicenzen met een z. Voor de moderne stad gebruikt men het Nieuwgriekse Thessaloniki of het kortere Saloniki; schrijfwijzen als Tessalonica of Thesselonica duiden dezelfde plaats aan.
Hoe lang verbleef Paulus in Thessalonica?
Handelingen 17:2 vermeldt dat Paulus drie sabbatten lang in de synagoge van Thessalonica sprak. Dat betekent minstens drie weken, maar waarschijnlijk wat langer. Uit Filippenzen 4:16 blijkt dat de Filippenzen hem twee keer financiele hulp stuurden toen hij in Thessalonica was, wat wijst op een verblijf van enkele weken tot maanden.
Zijn 1 en 2 Thessalonicenzen de oudste brieven van Paulus?
1 Thessalonicenzen wordt door de meeste uitleggers beschouwd als Paulus' oudste bewaard gebleven brief, geschreven vanuit Korinthe rond 50-51 na Christus. 2 Thessalonicenzen volgde vermoedelijk kort daarna. Enkele geleerden plaatsen Galaten mogelijk nog iets eerder, maar de meerderheid ziet 1 Thessalonicenzen als het eerste schriftelijke getuigenis uit het corpus Paulinum.
Wie waren de "politarchen" in Handelingen 17:6?
Politarchen waren de plaatselijke magistraten die het bestuur van Thessalonica voerden. Lukas' gebruik van deze specifieke term werd lang als historisch onjuist beschouwd, totdat archeologen meerdere inscripties in Thessalonica vonden die de functie bevestigden. Dit bevestigt Lukas' nauwkeurigheid als geschiedschrijver.
Wie was Jason uit Thessalonica?
Jason was de gastheer van Paulus en Silas in Thessalonica (Handelingen 17:5-9). Toen de oploop ontstond, werd hij voor de politarchen gesleept en moest hij borg stellen. Mogelijk is hij dezelfde Jason die Paulus in Romeinen 16:21 noemt als een van zijn verwanten die hem groeten. Hij vertegenwoordigt de gastvrije gelovigen die bereid waren risico te lopen voor het evangelie.
Waarom schreef Paulus twee brieven aan de Thessalonicenzen?
Na 1 Thessalonicenzen bleken er nieuwe vragen en misverstanden te zijn ontstaan, met name rond de wederkomst. Sommigen dachten dat de dag van de Heere al was aangebroken (2 Thessalonicenzen 2:1-2) en enkelen staakten hun werk. Paulus schreef een tweede brief om deze zaken recht te zetten, gelovigen gerust te stellen en tot orde te vermanen.
Wat is de "mens van de wetteloosheid" in 2 Thessalonicenzen 2?
Paulus spreekt over een figuur die zich voor de wederkomst van Christus zal openbaren en zich boven alles wat God heet zal verheffen. Hij wordt ook wel "de antichrist" genoemd, hoewel Paulus die term hier niet gebruikt. De uitleg varieert: sommigen zien er een eindtijdse individu in, anderen een principe van wetteloosheid dat door de eeuwen werkzaam is. Paulus spreekt ook over iets wat hem nog "weerhoudt" (2:6-7), wat onduidelijk blijft.
Wat betekent "de Heere tegemoetgaan in de lucht"?
1 Thessalonicenzen 4:17 beschrijft hoe bij Christus' komst eerst de doden in Christus zullen opstaan en daarna de levende gelovigen samen met hen worden "opgenomen in de wolken, de Heere tegemoet in de lucht". De metafoor is die van burgers die een binnenkomende koning tegemoetgaan om hem de stad in te begeleiden. Zo worden de gelovigen met Christus verenigd bij Zijn komst.
Is Thessalonica dezelfde stad als Thessaloniki?
Ja. Thessalonica is de Latijnse vorm en Thessaloniki (of Saloniki) de Nieuwgriekse vorm van dezelfde stad. De stad heeft continu bestaan van de vierde eeuw voor Christus tot vandaag en is nu de tweede stad van Griekenland. Paulus wandelde dus over grond waarop nog steeds een bloeiende stad ligt.
Welke reisgezellen van Paulus kwamen uit Thessalonica?
Handelingen 20:4 noemt Aristarchus en Secundus als Thessalonicenzen die met Paulus meereisden. Aristarchus was meermalen bij Paulus: tijdens de oproer in Efeze (Handelingen 19:29), op de reis naar Jeruzalem, en ook op de reis naar Rome (Handelingen 27:2). Hij wordt in Kolossenzen 4:10 zelfs zijn medegevangene genoemd.
Wat was de houding van de Thessalonicenzen tegenover vervolging?
Paulus prijst de gemeente om hun volharding: "U bent navolgers van ons en van de Heere geworden, toen u het Woord aannam onder veel verdrukking, met blijdschap van de Heilige Geest" (1 Thessalonicenzen 1:6). Zij bleven standvastig en werden juist daardoor een voorbeeld voor andere gemeenten in Macedonie en Achaje. Lijden werd voor hen geen hindernis maar juist een bevestiging van hun echtheid.
Gerelateerde plaatsen
Athene
Athene is vandaag de hoofdstad van de republiek Griekenland
Korinthe
Het huidige Korinthos ligt enkele kilometers ten oosten van de antieke stad, bij het Kanaal van Korinthe dat in 1893 de landengte daadwerkelijk doorsneed
Efeze
De ruines van Efeze liggen nabij het huidige stadje Selçuk in de provincie Izmir, Turkije
Filippi
De ruinen van Filippi liggen vandaag in het noordoosten van Griekenland, nabij de moderne stad Kavala (het bijbelse Neapolis)
Bijbelse personen verbonden aan Thessalonica
Bijbelhoofdstukken die zich in Thessalonica afspelen
Handelingen 17
Drie sabbatten in de synagoge, de oploop en het vertrek naar Berea.
1 Thessalonicenzen 4
Onderwijs over de doden in Christus en de komst van de Heere.
1 Thessalonicenzen 5
Waakzaam leven en de bekende oproep om zonder ophouden te bidden.
2 Thessalonicenzen 2
De dag van de Heere en de mens der wetteloosheid.
Leer meer over Thessalonica met AI BijbelAssistent
Wil je dieper ingaan op de geschiedenis, de bijbelteksten of de theologische betekenis van Thessalonica? Onze AI-assistent helpt je verder.
Verdiep u verder
Alle bijbelse plaatsen
Terug naar het overzicht van bijbelse plaatsen.
Bijbelse personen
Ontdek wie er leefden in Thessalonica.
Bijbelse tijdlijn
Plaats Thessalonica in de bijbelse geschiedenis.
Lees de Bijbel
Lees de bijbelgedeelten over Thessalonica.
Bijbeluitleg
Uitleg bij bijbelgedeelten over Thessalonica.
Bijbel onderwerpen
Verken thema's die verbonden zijn met Thessalonica.