1
Drie sabbatten in de synagoge
Paulus komt via Amfipolis en Apollonia in Thessalonica. Drie sabbatten lang toont hij uit de Schriften dat de Christus moest lijden en opstaan, en dat Jezus de Christus is.
Thessalonica in de Bijbel
Thessalonike (Grieks). Kassander noemde de stad naar zijn vrouw Thessalonike, een halfzuster van Alexander de Grote. Haar naam verbindt Thessaliërs en nike, overwinning; volgens de overlevering herinnerde die naam aan een overwinning van haar vader Philippus II in Thessalië. De Statenvertaling schrijft Thessalonica en noemt de inwoners Thessalonicensen (1 Thessalonicenzen 1:1).
Thessalonica, ook gespeld als Tessalonica, is het huidige Thessaloniki in Griekenland. De stad was de hoofdstad van de Romeinse provincie Macedonië en een havenstad aan de Via Egnatia. Paulus predikte er drie sabbatten in de synagoge (Handelingen 17:1-4). Aan de gemeente die daar ontstond, schreef hij twee brieven, volgens velen zijn oudste.
Ook bekend als: Thessaloniki, Thessalonike, Tessalonica, Thessalonika, Saloniki
Ligging
Thessalonica lag aan het uiteinde van de Thermaïsche Golf, in het noorden van de Egeïsche Zee, tegen de heuvels aan de voet van de berg Chortiatis. De stad lag aan de Via Egnatia, de Romeinse hoofdweg dwars door Macedonië, en had een goede haven. Paulus kwam er vanuit Filippi over Amfipolis en Apollonia (Handelingen 17:1). Berea lag ten westen van de stad, Athene ver naar het zuiden.
Vandaag
Thessalonica heet vandaag Thessaloniki en is na Athene de grootste stad van Griekenland; de identificatie is zeker, want de stad is sinds de oudheid steeds bewoond. Bewaard zijn onder meer de boog van Galerius, de Rotonde en de basiliek van Demetrius. De vroegchristelijke en Byzantijnse monumenten van de stad staan op de werelderfgoedlijst van UNESCO.
Geschiedenis
Thessalonica werd rond 315 voor Christus gesticht door Kassander, een van de opvolgers van Alexander de Grote. Hij voegde enkele oudere nederzettingen aan de Thermaïsche Golf samen en noemde de nieuwe stad naar zijn vrouw Thessalonike, een halfzuster van Alexander. De stad groeide uit tot een van de belangrijkste plaatsen van Macedonië.
Na de slag bij Pydna in 168 voor Christus kwam Macedonië onder Romeins gezag, en in 146 voor Christus werd het een Romeinse provincie met Thessalonica als zetel van de stadhouder. In de burgeroorlog koos de stad de kant van Octavianus en Marcus Antonius. Na hun overwinning bij Filippi in 42 voor Christus kreeg zij de status van vrije stad, met een eigen bestuur. Lukas noemt de bestuurders van de stad met een eigen titel, in de Statenvertaling weergegeven als de oversten der stad (Handelingen 17:6). Inscripties uit Thessalonica en omgeving gebruiken voor deze bestuurders dezelfde Griekse titel, politarch. Hoeveel inwoners de stad had, is niet precies bekend.
Paulus kwam er rond het jaar 50 op zijn tweede reis, na de smaad in Filippi (1 Thessalonicenzen 2:2). Er was een synagoge der Joden, en drie sabbatten lang handelde Paulus met hen uit de Schriften: "dat de Christus moest lijden en opstaan uit de doden, en dat deze Jezus is de Christus" (Handelingen 17:3). Sommigen van de Joden geloofden, met van de godsdienstige Grieken een grote menigte en van de voornaamste vrouwen niet weinige (Handelingen 17:4). Uit Filippi kreeg hij intussen eenmaal en andermaal steun (Filippenzen 4:16).
De Joden die niet geloofden, brachten met boze mannen uit de marktboeven de stad in beroering en vielen het huis van Jason aan. Omdat zij Paulus en Silas niet vonden, sleepten zij Jason en enige broeders voor de oversten der stad, roepende: "Dezen, die de wereld in roer hebben gesteld, zijn ook hier gekomen" (Handelingen 17:6). De aanklacht was dat zij zeiden dat er een andere Koning is, namelijk een Jezus. Jason moest borg stellen, en de broeders zonden Paulus en Silas nog die nacht naar Berea (Handelingen 17:5-10). Ook daar kwamen Joden uit Thessalonica de scharen opruien (Handelingen 17:13).
Paulus wilde terugkeren, maar werd verhinderd (1 Thessalonicenzen 2:18). Vanuit Athene zond hij Timotheüs om de gemeente te versterken (1 Thessalonicenzen 3:1-2). Toen die met goede berichten terugkwam, schreef Paulus de eerste brief, volgens de gangbare opvatting vanuit Korinthe rond 50-51 na Christus; de tweede volgde niet lang daarna. Later reisden Aristarchus en Sekundus uit Thessalonica met Paulus mee (Handelingen 20:4), en Aristarchus was ook bij hem op de reis naar Rome (Handelingen 27:2). Aan het eind van Paulus’ leven vertrok Demas naar Thessalonica (2 Timotheüs 4:10).
Betekenis in de Bijbel
De brieven aan Thessalonica behoren volgens de meeste uitleggers tot de oudste geschriften van het Nieuwe Testament. In 1 Thessalonicenzen horen we Paulus als herder van een jonge gemeente die in korte tijd veel verdrukking doormaakte. Hij herinnert aan zijn houding onder hen: "gelijk als een voedster haar kinderen koestert" (1 Thessalonicenzen 2:7), en hij vermaande hen "als een vader zijn kinderen" (1 Thessalonicenzen 2:11).
De bekering van de Thessalonicensen vat hij samen in één zin: zij waren tot God bekeerd van de afgoden, "om den levenden en waarachtigen God te dienen; En Zijn Zoon uit de hemelen te verwachten" (1 Thessalonicenzen 1:9-10). Omkeer, dienst en verwachting horen bij elkaar. De gemeente werd zo een voorbeeld voor alle gelovigen in Macedonië en Achaje, en in alle plaatsen was haar geloof bekend geworden (1 Thessalonicenzen 1:7-8).
In beide brieven staat de wederkomst van Christus centraal. De gemeente maakte zich zorgen over gelovigen die gestorven waren. Paulus schrijft: "ik wil niet, dat gij onwetende zijt van degenen, die ontslapen zijn" (1 Thessalonicenzen 4:13). Wie in Christus gestorven zijn, zullen eerst opstaan; daarna worden de levenden met hen opgenomen in de wolken, en zo zullen zij altijd met de Heere wezen (1 Thessalonicenzen 4:16-17).
In de tweede brief corrigeert Paulus de gedachte dat de dag van Christus al aanstaande was. Eerst moet de afval komen en de mens der zonde geopenbaard worden (2 Thessalonicenzen 2:1-3). Wie onder voorwendsel van de nabije komst niet meer werkte, kreeg te horen: "zo iemand niet wil werken, hij ook niet ete" (2 Thessalonicenzen 3:10). Zo leert Thessalonica een nuchtere verwachting: uitzien naar Christus gaat samen met trouw werk in het heden.
Sleutelgebeurtenissen in Thessalonica
2
De gemeente ontstaat
Sommigen van de Joden geloven, met een grote menigte godsdienstige Grieken en niet weinige van de voornaamste vrouwen. Zij worden Paulus en Silas toegevoegd.
3
Oploop bij het huis van Jason
Tegenstanders brengen de stad in beroering en slepen Jason voor de oversten der stad. De aanklacht: zij doen tegen de geboden des keizers en zeggen dat er een andere Koning is.
4
Vertrek in de nacht naar Berea
De broeders zenden Paulus en Silas terstond des nachts weg naar Berea. Daar gaan zij opnieuw naar de synagoge.
5
De eerste brief aan de gemeente
Na het goede bericht van Timotheüs schrijven Paulus, Silvanus en Timotheüs aan de Gemeente der Thessalonicensen, waarschijnlijk vanuit Korinthe.
6
Troost over de ontslapenen
Paulus troost de gemeente over gestorven gelovigen: zij zullen eerst opstaan, en zo zullen allen altijd met de Heere wezen.
7
Vermaning over ongeregeld leven
Paulus vermaant wie onder voorwendsel van de wederkomst niet meer werkt: zij moeten met stilheid werkend hun eigen brood eten.
8
Aristarchus reist mee naar Rome
Op de reis van Paulus als gevangene naar Rome is Aristarchus, de Macedoniër van Thessalonica, bij hem. Ook eerder was hij zijn reisgenoot (Handelingen 19:29, 20:4).
Theologische betekenis
Thessalonica laat zien hoe het Evangelie in korte tijd doorbreekt. Na drie sabbatten onderwijs was er een gemeente waarvan het geloof in alle plaatsen bekend werd (1 Thessalonicenzen 1:8). Tegelijk toont deze gemeente dat bekering gepaard kan gaan met tegenstand: "Want gij, broeders, zijt navolgers geworden der Gemeenten Gods, die in Judea zijn, in Christus Jezus; dewijl ook gij hetzelfde geleden hebt van uw eigen medeburgers" (1 Thessalonicenzen 2:14).
De brieven geven een evenwichtig beeld van de toekomstverwachting. Ze wekken verlangen naar de komst van de Heere: de gemeente verwacht Zijn Zoon uit de hemelen (1 Thessalonicenzen 1:10). Ze waarschuwen ook tegen haast en speculatie: de dag komt niet voordat de afval gekomen is (2 Thessalonicenzen 2:3), en ondertussen geldt dat de gelovigen met stilheid werkend hun eigen brood eten (2 Thessalonicenzen 3:12). De verwachting van Christus wordt zo een aansporing tot heiliging, geen vlucht uit het dagelijks leven.
Paulus dankt God voor het werk van hun geloof, de arbeid der liefde en de verdraagzaamheid der hoop (1 Thessalonicenzen 1:3). Geloof, liefde en hoop werden door de verdrukking niet gedoofd, maar beproefd. De Thessalonicensen werden een voorbeeld, omdat hun geloof in een vijandige omgeving standhield.
Belangrijke bijbelteksten
De volgende bijbelgedeelten helpen u om de rol van Thessalonica in de Schrift beter te begrijpen.
Veelgestelde vragen over Thessalonica
Waar lag Thessalonica?
Thessalonica lag in Macedonië, aan het uiteinde van de Thermaïsche Golf in het noorden van de Egeïsche Zee, aan de Romeinse hoofdweg Via Egnatia. In de tijd van Paulus was zij de hoofdstad van de Romeinse provincie Macedonië. De stad bestaat nog: zij heet nu Thessaloniki, in het Nederlands ook Saloniki, en is na Athene de grootste stad van Griekenland.
Is Thessalonica hetzelfde als Thessaloniki?
Ja. Thessalonica is de Latijnse vorm van de naam die de Statenvertaling gebruikt, Thessaloniki de Nieuwgriekse naam van dezelfde stad, die sinds de oudheid zonder onderbreking bewoond is. Andere schrijfwijzen zijn Tessalonica, Thessalonika en Saloniki; onder Ottomaans bestuur, van 1430 tot 1912, heette de stad in het Turks Selanik. Wie in Thessaloniki loopt, loopt dus in de stad van Handelingen 17 en van de brieven aan de Thessalonicenzen.
Wat gebeurde er in Thessalonica?
Op de tweede reis kwamen Paulus en Silas vanuit Filippi in Thessalonica. Drie sabbatten lang toonde Paulus in de synagoge uit de Schriften dat de Christus moest lijden en opstaan (Handelingen 17:1-3). Sommige Joden en veel Grieken en voorname vrouwen geloofden. Daarna ontstond een oploop; Jason, bij wie zij verbleven, werd voor de oversten der stad gebracht. Paulus en Silas vertrokken des nachts naar Berea (Handelingen 17:5-10).
Hoe heet Thessalonica in de Statenvertaling?
De Statenvertaling schrijft Thessalonica (Handelingen 17:1) en noemt de inwoners Thessalonicensen, met een s: "aan de Gemeente der Thessalonicensen" (1 Thessalonicenzen 1:1). De bijbelboeken heten in de gangbare lijst 1 en 2 Thessalonicenzen. Thessalonike is de Griekse vorm van de naam, Thessaloniki de Nieuwgriekse. Al deze namen duiden dezelfde stad aan.
Hoe lang verbleef Paulus in Thessalonica?
Handelingen 17:2 noemt drie sabbatten waarin Paulus in de synagoge sprak. Hij bleef mogelijk wat langer, want uit Filippenzen 4:16 blijkt dat de gemeente in Filippi hem in Thessalonica eenmaal en andermaal iets tot nooddruft zond. Hij werkte er ook met zijn handen om niemand tot last te zijn (1 Thessalonicenzen 2:9). Hoe lang het verblijf precies duurde, zegt de Bijbel niet.
Wie waren de oversten der stad in Handelingen 17?
De Statenvertaling spreekt van de oversten der stad (Handelingen 17:6, 8). Lukas gebruikt in het Grieks de titel politarchen. Dat was een bestuurstitel die vooral in Macedonië voorkwam. Inscripties uit Thessalonica en omgeving noemen deze politarchen ook. Lukas gebruikt dus de titel die in deze stad gangbaar was, en niet een algemene term voor Romeinse bestuurders.
Wie was Jason uit Thessalonica?
Jason nam Paulus en Silas in zijn huis op (Handelingen 17:7). Bij de oploop vielen tegenstanders zijn huis aan en sleepten hem voor de oversten der stad. Pas toen hij en de anderen borg hadden gesteld, werden zij vrijgelaten (Handelingen 17:9). Mogelijk is hij dezelfde Jason die Paulus in Romeinen 16:21 een bloedverwant noemt, maar dat is niet zeker. De naam kwam in die tijd vaker voor.
Waarom schreef Paulus twee brieven aan de Thessalonicenzen?
Paulus moest de stad snel verlaten en schreef de gemeente daarna, volgens de meeste uitleggers rond 50-51 na Christus en waarschijnlijk vanuit Korinthe; daarmee is 1 Thessalonicenzen waarschijnlijk zijn oudste bewaarde brief. Na die brief ontstonden nieuwe vragen. Sommigen meenden dat de dag van Christus al aanstaande was, alsof dat van Paulus kwam (2 Thessalonicenzen 2:1-2), en enkelen werkten niet meer. In de tweede brief stelt Paulus de gemeente gerust en vermaant hij hen die ongeregeld wandelden (2 Thessalonicenzen 3:6-12).
Wat is er vandaag in Thessaloniki te zien uit de tijd van Paulus?
Weinig uit de eerste eeuw zelf, omdat de stad sinds de oudheid steeds bewoond is en telkens opnieuw is bebouwd. In het centrum liggen de resten van het Romeinse forum, dat grotendeels uit een iets latere tijd stamt. De boog van Galerius en de Rotonde zijn rond 300 na Christus gebouwd. Een hoofdstraat van de moderne stad volgt ongeveer de route van de Via Egnatia, de Romeinse weg waarlangs Paulus de stad bereikte (Handelingen 17:1). De bekende Witte Toren aan de boulevard is veel jonger en stamt uit de Ottomaanse tijd.
Hoe ver lag Thessalonica van Filippi en Berea?
Filippi lag hemelsbreed ongeveer 120 kilometer naar het oosten. Paulus en Silas reisden langs de Via Egnatia en kwamen "door Amfipolis en Apollonia" in Thessalonica (Handelingen 17:1). Berea lag ongeveer 65 kilometer naar het westen, van de grote weg af. Daarheen zonden de broeders Paulus en Silas "terstond des nachts" na de oploop in de stad (Handelingen 17:10). Lukas noemt voor geen van beide reizen een duur.
Welke reisgenoten van Paulus kwamen uit Thessalonica?
Handelingen 20:4 noemt van de Thessalonicensen Aristarchus en Sekundus, die Paulus vergezelden. Aristarchus werd in Efeze bij de oploop meegesleurd (Handelingen 19:29) en was ook bij Paulus op de reis naar Rome (Handelingen 27:2). In Kolossenzen 4:10 noemt Paulus hem zijn medegevangene. Demas daarentegen verliet Paulus en reisde naar Thessalonica (2 Timotheüs 4:10).
Hoe hield de gemeente van Thessalonica stand onder vervolging?
Paulus schrijft dat de gemeente het Woord had aangenomen "in vele verdrukking, met blijdschap des Heiligen Geestes" (1 Thessalonicenzen 1:6). Zij leden van hun eigen medeburgers (1 Thessalonicenzen 2:14). Toch bleven zij staan, en Timotheüs bracht goede boodschap van hun geloof en liefde (1 Thessalonicenzen 3:6). Zo werden zij een voorbeeld voor alle gelovigen in Macedonië en Achaje (1 Thessalonicenzen 1:7).
Gerelateerde plaatsen
Macedonië
De ligging van Macedonië staat vast
Filippi
De ruïnes van Filippi liggen in het noordoosten van Griekenland, ongeveer vijftien kilometer ten noordwesten van Kavala; de identificatie is zeker
Berea
Berea is de huidige stad Veria (ook Veroia) in Noord-Griekenland, die de oude naam heeft bewaard en altijd bewoond is gebleven; de identificatie is zeker
Athene
Athene is vandaag de hoofdstad van Griekenland; de identificatie is zeker
Korinthe
De ruïnes van het antieke Korinthe liggen bij het dorp Archaia Korinthos in Griekenland; de identificatie is zeker
Efeze
De ruïnes van Efeze liggen bij het huidige stadje Selçuk in de provincie Izmir, Turkije; de identificatie is zeker
Bijbelse personen verbonden aan Thessalonica
Bijbelhoofdstukken die zich in Thessalonica afspelen
Leer meer over Thessalonica met AI BijbelAssistent
Wilt u dieper ingaan op de geschiedenis, de bijbelteksten of de theologische betekenis van Thessalonica? Onze AI-assistent helpt u verder.
Verdiep u verder
Alle bijbelse plaatsen
Terug naar het overzicht van bijbelse plaatsen.
Bijbelse personen
Ontdek wie er leefden in Thessalonica.
Bijbelse tijdlijn
Plaats Thessalonica in de bijbelse geschiedenis.
Lees de Bijbel
Lees de bijbelgedeelten over Thessalonica.
Bijbeluitleg
Uitleg bij bijbelgedeelten over Thessalonica.
Bijbel onderwerpen
Verken thema's die verbonden zijn met Thessalonica.