Filippi in de Bijbel

Filippi lag in het oosten van de Romeinse provincie Macedonië, ongeveer vijftien kilometer landinwaarts van de havenstad Neapolis, het huidige Kavala in het noordoosten van Griekenland. De stad lag aan de Via Egnatia, de Romeinse hoofdweg door Macedonië. Paulus kwam er over zee vanuit Troas, via Samothrace en Neapolis (Handelingen 16:11-12). De ruïnes van de stad zijn bewaard en worden opgegraven.

Koning Philippus II van Macedonië, de vader van Alexander de Grote, nam rond 356 voor Christus de nederzetting Krenides in en noemde haar naar zichzelf: Philippoi. De oude naam Krenides verwijst naar de bronnen in de omgeving. De Statenvertaling schrijft Filippi en noemt de leden van de gemeente Filippensen (Filippenzen 4:15). De brief aan hen heet in de bijbelboekenlijst Filippenzen. Naar dezelfde koning heet ook een filippica, een felle aanklacht in woorden: zo heetten de redevoeringen van de Atheense redenaar Demosthenes tegen Philippus II.

Nee. Filippi lag in Macedonië, in het huidige Griekenland, en is de stad uit Handelingen 16 en de brief aan de Filippenzen. Caesarea Filippi, in de Statenvertaling Cesarea Filippi, lag bij de bronnen van de Jordaan aan de voet van de Hermon. Daar beleed Petrus dat Jezus de Christus is (Mattheüs 16:13-16). Beide namen verwijzen naar een Filippus, maar het zijn twee verschillende plaatsen ver van elkaar.

Na de slag bij Filippi in 42 voor Christus, waarin Octavianus en Marcus Antonius Brutus en Cassius versloegen, werd de stad een Romeinse kolonie en kreeg zij veteranen als inwoners. Zij kreeg het ius Italicum, waardoor haar grond rechtens als Italiaanse grond gold. Lukas noemt Filippi uitdrukkelijk een kolonie (Handelingen 16:12), en de aanklagers van Paulus beroepen zich erop dat zij Romeinen zijn (Handelingen 16:21).

Omdat de Heere Paulus naar Macedonië riep. Het gezicht van de Macedonische man kreeg hij in Troas, aan de overkant van de zee (Handelingen 16:9-10). Met zijn metgezellen voer hij over naar Neapolis, de haven van Filippi. Filippi was de eerste stad waar zij bleven, "een kolonie", waar zij "ettelijke dagen" doorbrachten (Handelingen 16:12). Daar zochten zij op de sabbat de plaats van het gebed op.

Lukas schrijft dat zij op de sabbat gingen "buiten de stad aan de rivier, waar het gebed placht te geschieden" (Handelingen 16:13). Daar sprak Paulus met de vrouwen, onder wie Lydia. Een synagoge noemt Lukas in Filippi niet. De overlevering wijst een plek aan aan het riviertje ten westen van de stad, waar nu een doopkapel staat ter herinnering aan de doop van Lydia. De precieze plaats is onbekend.

Bij de rivier buiten de stad opende de Heere het hart van Lydia, en zij werd met haar huis gedoopt (Handelingen 16:14-15). Paulus dreef een waarzeggende geest uit een dienstmaagd, waarna haar heren hem en Silas voor de overheid sleepten; zij werden gegeseld en gevangengezet (Handelingen 16:16-24). In de nacht kwam de stokbewaarder na een aardbeving tot geloof (Handelingen 16:25-34). Daarna verlieten Paulus en Silas de stad (Handelingen 16:40).

Paulus en Silas waren Romeinse burgers, en een Romein mocht niet zonder vonnis openlijk gegeseld worden. Toen de hoofdmannen hen stil wilden laten gaan, zei Paulus dat zij hen zelf moesten komen uitleiden (Handelingen 16:37). De hoofdmannen werden bevreesd, kwamen hen uitleiden en vroegen hen de stad te verlaten (Handelingen 16:38-39). Waarschijnlijk wilde Paulus zo ook de jonge gemeente in bescherming nemen, al zegt Lukas dat niet met zoveel woorden.

Paulus schreef vanuit gevangenschap, volgens de meeste uitleggers in Rome rond 61-62 na Christus; anderen denken aan Efeze of Caesarea. De gemeente had hem door Epafroditus een gift gestuurd, en Paulus dankt daarvoor (Filippenzen 4:18). Hij spoort de gemeente aan tot eenheid, nederigheid en volharding. Bekend is de oproep: "Verblijdt u in den Heere te allen tijd; wederom zeg ik: Verblijdt u" (Filippenzen 4:4).

Handelingen 16:12 noemt Filippi "de eerste stad van dit deel van Macedonie, een kolonie". Wat Lukas met eerste bedoelt, laat de tekst open. Sommige uitleggers lezen het als de eerste stad die men vanuit de haven Neapolis bereikte. Anderen zien er een aanduiding van rang in, omdat Filippi als Romeinse kolonie aanzien had, al was Amfipolis de hoofdplaats van dit district. Zeker is dat Lukas de stad nauwkeurig typeert als kolonie.

De Filippensen waren in het begin van het Evangelie de enige gemeente die Paulus met giften bijstond. Ook toen hij in Thessalonica was, zonden zij hem eenmaal en andermaal iets tot nooddruft (Filippenzen 4:15-16). Later stuurden zij Epafroditus met een gift naar de gevangen apostel (Filippenzen 2:25, 4:18). In 2 Korinthe 8:1-2 prijst Paulus de gemeenten van Macedonië om hun goeddadigheid in diepe armoede.

De ruïnes van Filippi liggen ongeveer vijftien kilometer ten noordwesten van Kavala in Griekenland en staan sinds 2016 op de werelderfgoedlijst van UNESCO. Er zijn onder meer het forum, het theater, een stuk van de Via Egnatia en verscheidene vroegchristelijke kerken te zien. Die kerken laten zien dat de gemeente na de apostolische tijd bleef bestaan. Een kleine ruimte wordt volgens overlevering als de gevangenis van Paulus aangewezen, maar dat is niet te bewijzen.