Sosthenes in de Bijbel
Sosthenes (Grieks) - “Mogelijk: behouden kracht”
Wie was Sosthenes?
Sosthenes was een overste der synagoge in Korinthe. Na de mislukte aanklacht tegen Paulus voor de stadhouder Gallio werd hij voor de rechterstoel geslagen (Handelingen 18:17). Paulus noemt later een broeder Sosthenes als medeafzender van 1 Korinthe; of dat dezelfde man is, is onzeker.
Sosthenes wordt in de Bijbel twee keer genoemd. In Handelingen 18:17 is hij "den overste der synagoge" in Korinthe, die na het proces tegen Paulus voor de rechterstoel geslagen wordt. In 1 Korinthe 1:1 opent Paulus zijn brief met de woorden: "Paulus, een geroepen apostel van Jezus Christus, door den wil van God, en Sosthenes, de broeder". In de Statenvertaling wordt de naam in beide teksten gelijk gespeld. De vraag die bij deze persoon hoort, is of het om één man gaat. Beide teksten zijn met Korinthe verbonden. Veel uitleggers houden het daarom voor mogelijk dat de synagogeoverste later tot geloof kwam en een bekende broeder werd voor de gemeente in Korinthe. Anderen wijzen erop dat de Bijbel die bekering nergens vermeldt. Op deze pagina staan beide mogelijkheden naast elkaar. Het verhaal in Handelingen 18 draait om Paulus' verblijf in Korinthe. Crispus, de overste der synagoge, kwam tot geloof met zijn hele huis (Handelingen 18:8). Toen Gallio stadhouder van Achaje was, klaagden de Joden Paulus aan, maar Gallio weigerde over hun wet te oordelen. Daarop werd Sosthenes geslagen, en Gallio deed niets. Sosthenes is niet te verwarren met Crispus, ook al worden beiden overste der synagoge genoemd. Mogelijk volgde Sosthenes Crispus op, of had de synagoge meer dan één overste; de tekst zegt het niet.
Historische context
Korinthe was in de eerste eeuw de hoofdstad van de Romeinse provincie Achaje, een drukke handelsstad tussen twee havens. Paulus kwam er vanuit Athene en bleef "een jaar en zes maanden" (Handelingen 18:11). Hij werkte bij Aquila en Priscilla, die uit Rome waren gekomen omdat Claudius de Joden uit Rome had verdreven (Handelingen 18:2); dat bevel wordt ook door de Romeinse schrijver Suetonius vermeld. Gallio was een broer van de filosoof Seneca. Een inscriptie uit Delphi met een brief van keizer Claudius noemt hem als proconsul; op grond daarvan wordt zijn ambtsperiode meestal omstreeks 51-52 n.Chr. gesteld. Dat maakt dit voorval tot een van de vaste punten in de datering van Paulus' reizen. Het geslagen worden van Sosthenes gebeurde dus waarschijnlijk rond 51 n.Chr. Een overste der synagoge zorgde voor de gang van zaken in de samenkomst, zoals het lezen van de wet en de profeten en het uitnodigen van sprekers. In Antiochië in Pisidië spreekt Lukas van "de oversten der synagogen" in het meervoud (Handelingen 13:15), en ook Jaïrus was "een van de oversten der synagoge" (Markus 5:22). Een synagoge kon dus meer dan één overste hebben. Waarom Sosthenes geslagen werd, zegt Lukas niet. De Statenvertaling leest: "al de Grieken namen Sosthenes" (Handelingen 18:17); de tekst waarop zij rust, noemt de Grieken. Volgens die lezing ging het waarschijnlijk om vijandigheid van de omstanders tegen de Joodse aanklagers, nu de stadhouder hen had weggestuurd. Sommige andere handschriften noemen niet wie hem sloegen; daarom denken anderen dat de Joden zelf hun overste sloegen, omdat de aanklacht mislukt was of omdat hij Paulus gunstig gezind was. Beide uitleggingen zijn mogelijk. Paulus schreef 1 Korinthe enkele jaren later vanuit Efeze (1 Korinthe 16:8). Als Sosthenes dezelfde man was, was hij inmiddels bij Paulus in Efeze.
Karaktereigenschappen
+Positieve eigenschappen
- De broeder Sosthenes schrijft met Paulus samen aan de gemeente (1 Korinthe 1:1); of dat de overste uit Handelingen 18:17 is, is onzeker
Theologische betekenis
Het verhaal rond Sosthenes laat eerst zien hoe God Zijn belofte aan Paulus hield. In een nachtgezicht had de Heere gezegd: "Want Ik ben met u, en niemand zal de hand aan u leggen om u kwaad te doen; want Ik heb veel volks in deze stad" (Handelingen 18:10). Toen de Joden Paulus aanklaagden, bleef Paulus ongedeerd. Gallio wilde geen rechter zijn in een geschil "over een woord, en namen, en over de wet" (Handelingen 18:15). Niet Paulus, maar Sosthenes werd geslagen. Gods bescherming liep hier via een Romeinse bestuurder die er zelf weinig om gaf. Ook Gallio's houding is van betekenis. Veel uitleggers wijzen erop dat hij, door de zaak als een binnen-Joodse kwestie af te doen, het christelijk geloof in de praktijk als een stroming binnen het jodendom behandelde. Lukas laat hier, net als elders in Handelingen, zien dat een Romeins bestuurder in de prediking geen misdaad zag. Als Sosthenes dezelfde is als de broeder uit 1 Korinthe 1:1, dan staat hij in een rij met Crispus en anderen uit de synagoge die tot geloof kwamen. Een vroegere overste der synagoge als broeder naast de apostel zou laten zien hoe het evangelie ook in de synagoge vrucht droeg, zoals bij Crispus (Handelingen 18:8). Toch is dat een mogelijkheid en geen zekerheid. Dat Paulus Sosthenes als medeafzender noemt, past bij zijn gewoonte. Zo schreef hij 2 Korinthe met "Timotheus, de broeder" (2 Korinthe 1:1) en 1 Thessalonicenzen met Silvanus en Timotheüs (1 Thessalonicenzen 1:1). De medeafzender stond achter de brief en was bij de gemeente bekend, maar het apostolische gezag lag bij Paulus, "een geroepen apostel van Jezus Christus" (1 Korinthe 1:1).
Naamsbetekenis
Oorspronkelijke naam
Sosthenes (Grieks)
Betekenis
Mogelijk: behouden kracht
Sleutelmomenten
Paulus voor Gallio
Wanneer Gallio stadhouder van Achaje is, staan de Joden eendrachtig tegen Paulus op en brengen hem voor de rechterstoel. Zij beschuldigen hem ervan dat hij mensen aanzet om God te dienen tegen de wet.
Handelingen 18:12-13
Gallio wijst de zaak af
Nog voordat Paulus kan spreken, zegt Gallio dat hij over woorden, namen en de Joodse wet geen rechter wil zijn. Hij drijft hen weg van de rechterstoel.
Handelingen 18:14-16
Sosthenes geslagen
De Grieken nemen Sosthenes, de overste der synagoge, en slaan hem voor de rechterstoel. Gallio trekt zich er niets van aan.
Handelingen 18:17
Medeafzender van 1 Korinthe
Paulus opent zijn eerste brief aan de gemeente in Korinthe met zijn eigen naam en die van Sosthenes, de broeder. Of dit de geslagen overste is, laat de tekst open.
1 Korinthe 1:1
Belangrijke bijbelteksten
De volgende bijbelgedeelten zijn van belang om het leven en de rol van Sosthenes beter te begrijpen.
Handelingen 18:8
“En Crispus, de overste der synagoge, geloofde aan den Heere met geheel zijn huis; en velen van de Korinthiers, hem horende, geloofden, en werden gedoopt.”
Crispus, de overste der synagoge die met zijn hele huis tot geloof kwam.
Handelingen 18:10
“Want Ik ben met u, en niemand zal de hand aan u leggen om u kwaad te doen; want Ik heb veel volks in deze stad.”
De belofte aan Paulus, die uitkwam toen Gallio de aanklacht afwees.
Handelingen 18:14-15
“En als Paulus zijn mond zou opendoen, zeide Gallio tot de Joden: Zo er enig ongelijk, of kwaad stuk begaan ware, o Joden, zo zou ik met reden ulieden verdragen; Maar indien er geschil is over een woord, en namen, en over de wet, die onder u is, zo zult gij zelven toezien; want ik wil over deze dingen geen rechter zijn.”
Gallio weigert te oordelen over een zaak van de Joodse wet.
Handelingen 18:17
“Maar al de Grieken namen Sosthenes, den overste der synagoge, en sloegen hem voor den rechterstoel; en Gallio trok zich geen van deze dingen aan.”
De eerste vermelding van Sosthenes, als overste der synagoge.
1 Korinthe 1:1
“Paulus, een geroepen apostel van Jezus Christus, door den wil van God, en Sosthenes, de broeder,”
De tweede vermelding: een broeder Sosthenes als medeafzender van de brief aan Korinthe.
Tijdperiode
~51 n.Chr.
Sosthenes leefde in de tijd van het Nieuwe Testament.
Gerelateerde personen
Lessen voor vandaag
Sosthenes leert ons eerlijk om te gaan met wat de Bijbel openlaat. Het zou een mooi verhaal zijn als de geslagen synagogeoverste later de broeder naast Paulus werd, en misschien is het zo. Maar de Schrift zegt het niet, en wij hoeven het niet stelliger te maken dan het is. Dit gedeelte laat zien dat God Zijn beloften houdt langs onverwachte wegen. Paulus kreeg de belofte dat niemand hem kwaad zou doen, en die belofte kwam uit via een stadhouder die er niet om gaf. God gebruikt ook mensen die Hem niet kennen om Zijn werk te beschermen. De naam Sosthenes in 1 Korinthe 1:1 herinnert aan de waarde van medewerkers. Paulus schreef niet als eenling, maar noemde broeders naast zich. Wie in de gemeente op de achtergrond staat, telt bij God mee. Handelingen 18 geeft bovendien hoop voor mensen die ver van het evangelie lijken te staan. Crispus, de overste der synagoge, kwam tot geloof. Wie vandaag tegenover het Woord staat, kan morgen een broeder zijn.
Bijbelse plaatsen
Veelgestelde vragen over Sosthenes
Wie was Sosthenes in de Bijbel?
Waar staat Sosthenes in de Bijbel?
Is de Sosthenes uit Handelingen dezelfde als die uit 1 Korinthe?
Waarom werd Sosthenes geslagen?
Wat deed Gallio toen Sosthenes geslagen werd?
Wie was Crispus?
Wat betekent het dat Sosthenes medeafzender van 1 Korinthe is?
Wat kunnen wij leren van Sosthenes?
Stel een vraag over Sosthenes
Wilt u meer weten over Sosthenes? Onze AI-gestuurde assistent helpt u met achtergrond, context en diepere inzichten uit de Bijbel.
Stel een vraag over SosthenesVerdiep u verder
Bijbelse tijdlijn
Bekijk Sosthenes in de context van de bijbelse geschiedenis.
Bijbelse onderwerpen
Ontdek thema's die verbonden zijn met het leven van Sosthenes.
Lees de Bijbel
Lees het verhaal van Sosthenes in de Bijbel.
Bijbeluitleg
Lees commentaar en uitleg bij de bijbelgedeelten over Sosthenes.
AI BijbelAssistent
Stel uw vragen over Sosthenes aan onze AI-assistent.
Woordstudie
Bestudeer de oorspronkelijke betekenis van bijbelse namen en begrippen.
Heidelbergse Catechismus
Ontdek de gereformeerde leer over bijbelse personen en thema's.