Ga naar hoofdinhoud
Nieuwe Testament~57 n.Chr.

Eutychus in de Bijbel

Eutychos (Grieks) - “Gelukkig of voorspoedig”

Wie was Eutychus?

Eutychus was een jongeman in Troas die in slaap viel terwijl Paulus tot middernacht sprak. Hij zat in het venster, viel van de derde verdieping en werd dood opgenomen. Paulus omarmde hem en zei: "Weest niet beroerd; want zijn ziel is in hem." Hij werd levend thuisgebracht (Handelingen 20:9-12).

Eutychus komt in de Bijbel op één plaats voor: Handelingen 20:7-12. In het Grieks luidt zijn naam Eutychos; de Statenvertaling gebruikt de Latijnse vorm Eutychus. Lukas noemt hem eerst "een zeker jongeling, met name Eutychus" (Handelingen 20:9) en aan het slot "den knecht" (Handelingen 20:12). Het Griekse woord achter knecht kan zowel jongen als dienaar betekenen; hier gaat het waarschijnlijk om zijn jonge leeftijd. Het verhaal speelt in Troas, aan het einde van de derde zendingsreis van Paulus. De gelovigen kwamen op de eerste dag van de week samen in een opperzaal om brood te breken. Paulus zou de volgende dag vertrekken en sprak lang, tot middernacht. Eutychus zat in het venster. Lukas noemt de vele lichten in de zaal en de lengte van de toespraak, en vertelt dan dat de jongen door een diepe slaap werd overvallen en van de derde verdieping naar beneden viel. Hij "werd dood opgenomen". Paulus ging naar beneden, wierp zich over hem heen en nam hem in zijn armen. Tegen de omstanders zei hij: "Weest niet beroerd; want zijn ziel is in hem" (Handelingen 20:10). Daarna ging hij weer naar boven, brak het brood en sprak verder tot de dageraad. De jongen werd levend thuisgebracht. Over zijn familie, zijn werk of zijn latere leven zegt de Bijbel niets. Eutychus spreekt in het verhaal zelf geen woord.

Historische context

Het verhaal valt in het slot van de derde zendingsreis. Na het oproer in Efeze trok Paulus door Macedonië naar Griekenland, bleef daar drie maanden en keerde, omdat de Joden hem lagen legden, over Macedonië terug (Handelingen 20:1-3). Zijn reisgenoten gingen vooruit naar Troas. Lukas schrijft vanaf hier weer in de wij-vorm: "Dezen, vooraf heengegaan zijnde, wachtten ons te Troas" (Handelingen 20:5). Hij was dus waarschijnlijk zelf bij de gebeurtenis aanwezig. Paulus wilde op de pinksterdag in Jeruzalem zijn (Handelingen 20:16). Veel uitleggers dateren deze reis in het voorjaar van ongeveer 57 n.Chr.; een exact jaar geeft de tekst niet. Troas lag aan de westkust van Klein-Azië, niet ver van het oude Troje. Paulus was er al eerder geweest: daar zag hij het gezicht van de Macedonische man (Handelingen 16:8-10), en later vond hij er "een deur geopend" voor het evangelie (2 Korinthe 2:12). Nog later liet hij er een reismantel achter bij Karpus (2 Timotheüs 4:13). De gemeente kwam samen "op den eersten dag der week" (Handelingen 20:7). Of dat zaterdagavond was (naar de Joodse dagtelling begint een dag bij zonsondergang) of zondagavond (naar de Romeinse telling), daarover verschillen de uitleggers. Het was in elk geval een avondsamenkomst, waarschijnlijk omdat veel gelovigen overdag moesten werken. De "derde zoldering" wijst op een huis met meerdere verdiepingen, zoals die in Romeinse steden voorkwamen. De "vele lichten" waren waarschijnlijk olielampen. Sommige uitleggers denken dat de warmte en de walm daarvan de slaap van Eutychus verklaren; Lukas noemt ze in elk geval vlak voor zijn val (Handelingen 20:8-9). Wat het breken van het brood hier precies inhoudt, het avondmaal, een gemeenschappelijke maaltijd of beide, zegt de tekst niet met zoveel woorden.

Karaktereigenschappen

+Positieve eigenschappen

  • Aanwezig bij de samenkomst van de gemeente op de eerste dag van de week (Handelingen 20:7-9)
  • Bleef lang bij de toespraak van Paulus, tot de slaap hem overviel (Handelingen 20:9)
  • Zijn herstel bracht de gemeente grote troost (Handelingen 20:12)

Theologische betekenis

Lukas vertelt de opwekking van Eutychus sober. Er wordt geen gebed vermeld en geen woord tot de dode, alleen een daad en een korte uitspraak. Paulus "viel op hem, en hem omvangende, zeide hij: Weest niet beroerd; want zijn ziel is in hem" (Handelingen 20:10). Die handelwijze doet denken aan Elia, die zich driemaal uitmat over de zoon van de weduwe en bad: "laat toch de ziel van dit kind in hem wederkomen" (1 Koningen 17:21), en aan Elisa, die zich over de zoon van de Sunamietische uitbreidde (2 Koningen 4:34). Wat Elia vroeg, kon Paulus vaststellen: zijn ziel is in hem. Was Eutychus werkelijk gestorven? Lukas schrijft dat hij "dood opgenomen" werd, niet dat men dacht dat hij dood was. Bij de steniging van Paulus in Lystre schrijft hij juist wel dat de Joden hem buiten de stad sleepten, "menende, dat hij dood was" (Handelingen 14:19). Sommige uitleggers menen dat de jongen alleen bewusteloos was, maar de meeste verstaan de tekst als een opwekking. Het slot past daarbij: de gemeente werd "bovenmate vertroost" (Handelingen 20:12). Het Griekse werkwoord achter "weest niet beroerd" is hetzelfde als in de vraag van Jezus in het huis van Jaïrus: "Wat maakt gij beroerte, en wat weent gij?" (Markus 5:39). Zo werkt de opgestane Heere door Zijn apostel, zoals Hij eerder door Petrus Tabitha opwekte (Handelingen 9:40). Opvallend is ook wat erop volgt. Paulus gaat weer naar boven, breekt het brood en spreekt door tot de dageraad (Handelingen 20:11). Het wonder onderbreekt de samenkomst niet, maar staat erin. Woord, gemeenschap en het breken van het brood horen bij elkaar, zoals in de eerste gemeente in Jeruzalem, waar de gelovigen volhardden "in de breking des broods, en in de gebeden" (Handelingen 2:42).

Naamsbetekenis

Oorspronkelijke naam

Eutychos (Grieks)

Betekenis

Gelukkig of voorspoedig

Betekenis van de naam Eutychus: grondwoord, uitspraak en wie de naam droegen

Sleutelmomenten

1

Wachten in Troas

Paulus vaart na de dagen van de ongezuurde broden uit Filippi en komt in vijf dagen in Troas, waar zijn reisgenoten op hem wachten. Hij blijft er zeven dagen.

Handelingen 20:5-6

2

Samenkomst tot middernacht

Op de eerste dag van de week komt de gemeente bijeen om brood te breken. Paulus zal de volgende dag vertrekken en spreekt tot middernacht.

Handelingen 20:7

3

De val uit het venster

Eutychus zit in het venster, wordt door een diepe slaap overvallen en valt van de derde verdieping naar beneden. Hij wordt dood opgenomen.

Handelingen 20:9

4

Zijn ziel is in hem

Paulus gaat naar beneden, werpt zich over hem heen en neemt hem in zijn armen. Hij zegt dat zij niet ongerust moeten zijn, want zijn ziel is in hem.

Handelingen 20:10

5

Door tot de dageraad

Paulus gaat weer naar boven, breekt het brood, eet en spreekt met hen tot de dageraad. Daarna vertrekt hij.

Handelingen 20:11

6

Levend thuisgebracht

De jongen wordt levend weggebracht, en de gelovigen zijn bovenmate getroost.

Handelingen 20:12

Belangrijke bijbelteksten

De volgende bijbelgedeelten zijn van belang om het leven en de rol van Eutychus beter te begrijpen.

Handelingen 20:7

“En op den eersten dag der week, als de discipelen bijeengekomen waren om brood te breken, handelde Paulus met hen, zullende des anderen daags verreizen; en hij strekte zijne rede uit tot den middernacht.”

De samenkomst in Troas, een van de vroegste beschrijvingen van de gemeente die op de eerste dag van de week bijeenkomt.

Handelingen 20:9

“En een zeker jongeling, met name Eutychus, zat in het venster en met een diepen slaap overvallen zijnde, alzo Paulus lang tot hen sprak, door den slaap nederstortende, viel van de derde zoldering nederwaarts, en werd dood opgenomen.”

Het enige vers waarin de naam Eutychus staat. Lukas zegt zonder voorbehoud dat hij dood werd opgenomen.

Handelingen 20:10

“Doch Paulus, afgekomen zijnde, viel op hem, en hem omvangende, zeide hij: Weest niet beroerd; want zijn ziel is in hem.”

Paulus neemt de jongen in zijn armen, zoals Elia en Elisa zich over een gestorven kind uitstrekten, en stelt de gemeente gerust.

Handelingen 20:11

“En als hij weder boven gegaan was, en brood gebroken en wat gegeten had, en lang, tot den dageraad toe, met hen gesproken had, vertrok hij alzo.”

Na het wonder gaat de samenkomst door: het breken van het brood en het gesprek duren tot de ochtend.

Handelingen 20:12

“En zij brachten den knecht levende, en waren bovenmate vertroost.”

Het slot van het verhaal: de jongen leeft, en de gemeente is getroost.

1 Koningen 17:21

“En hij mat zich driemaal uit over dat kind, en riep den HEERE aan, en zeide: HEERE, mijn God, laat toch de ziel van dit kind in hem wederkomen.”

Elia bij de zoon van de weduwe van Zarfath. Wat Elia hier bidt, stelt Paulus in Troas vast: zijn ziel is in hem.

Tijdperiode

~57 n.Chr.

Eutychus leefde in de tijd van het Nieuwe Testament.

Gerelateerde personen

Paulus

Klein / Gering

Lukas

Waarschijnlijk verkorting van Lucanus ("uit Lucanië") of Lucius ("lichtgevend")

Tabitha

Gazelle

Elia

Mijn God is de HEERE

Elisa

Mijn God is redding

Lessen voor vandaag

Eutychus zegt in het verhaal geen woord, en toch kent de gemeente al bijna twintig eeuwen zijn naam. Lukas vertelt open dat hij in slaap viel. Paulus reageert niet met een verwijt: hij daalt af, omarmt de jongen en stelt de anderen gerust. Wie in een kerkdienst moeite heeft om wakker te blijven, wordt hier niet bespot; het verhaal laat eerder zien hoe de gemeente omgaat met wie zwak is: met zorg en niet met verwijt. Ook wie preekt, kan hier iets leren. Paulus sprak lang, en Lukas verbergt niet dat het de jongen te veel werd. Toch was het geen verspilde nacht. Paulus zou de volgende dag vertrekken en wilde de tijd gebruiken die er nog was. De samenkomst in Troas laat zien wat de gemeente bijeenhoudt: het Woord, het breken van het brood en de onderlinge gemeenschap, op de eerste dag van de week. De oproep blijft staan: "laat ons onze onderlinge bijeenkomst niet nalaten" (Hebreeën 10:25). Het verhaal eindigt met troost. Een avond die op een begrafenis leek uit te lopen, eindigde in blijdschap. De opwekking van Eutychus was een terugkeer in het gewone leven, maar zij wijst vooruit naar de Heere die zei: "Ik ben de Opstanding en het Leven" (Johannes 11:25).

Bijbelse plaatsen

troas

Bekijk deze bijbelse plaats

filippi

Bekijk deze bijbelse plaats

Veelgestelde vragen over Eutychus

Wie was Eutychus in de Bijbel?
Eutychus was een jongeman in Troas, een havenstad in Klein-Azië. Toen Paulus op de eerste dag van de week tot middernacht tot de gemeente sprak, zat Eutychus in het venster. Hij viel in een diepe slaap, stortte van de derde verdieping naar beneden en werd dood opgenomen. Paulus ging naar beneden, omarmde hem en zei: "Weest niet beroerd; want zijn ziel is in hem." De jongen werd levend thuisgebracht (Handelingen 20:7-12).
Wat betekent de naam Eutychus?
Eutychus is een Griekse naam die gelukkig of voorspoedig betekent, letterlijk: iemand met een goed lot. Het was in de Grieks-Romeinse wereld een gewone naam. Veel lezers hebben opgemerkt dat de naam goed bij het verhaal past: de jongen die van de derde verdieping viel, kwam er levend van af. Lukas zelf maakt van die betekenis geen punt; hij noemt alleen de naam (Handelingen 20:9).
Waar staat Eutychus in de Bijbel?
Eutychus wordt alleen genoemd in Handelingen 20:7-12; zijn naam staat in vers 9. Het verhaal hoort bij de terugreis van Paulus aan het einde van de derde zendingsreis, tussen het verblijf in Macedonië en Griekenland (Handelingen 20:1-6) en de afscheidsrede voor de ouderlingen van Efeze in Milete (Handelingen 20:17-38). Verder komt hij in de Bijbel niet voor.
Waarom viel Eutychus in slaap?
Lukas noemt twee omstandigheden. Paulus sprak lang, tot middernacht (Handelingen 20:7), en er waren "vele lichten in de opperzaal" (Handelingen 20:8). Lampen in een bovenvertrek vol mensen maakten het warm en benauwd, en dat kan de slaap hebben bevorderd. Sommige uitleggers denken ook aan een lange werkdag, omdat de samenkomst in de avond was, maar dat zegt de tekst niet. Lukas veroordeelt de jongen niet; hij beschrijft wat er gebeurde.
Was Eutychus echt dood?
Lukas schrijft dat Eutychus "dood opgenomen" werd (Handelingen 20:9), niet dat men dacht dat hij dood was. Paulus zei daarna: "Weest niet beroerd; want zijn ziel is in hem" (Handelingen 20:10). Sommige uitleggers lezen dat als een teken dat hij nog leefde, maar de meeste verstaan het als: zijn leven is teruggekeerd. Het slot, waarin de jongen levend wordt thuisgebracht en de gemeente "bovenmate vertroost" is, past het best bij een opwekking uit de dood.
Hoe oud was Eutychus?
Dat zegt de Bijbel niet. Lukas noemt hem "een zeker jongeling" (Handelingen 20:9) en aan het slot "den knecht" (Handelingen 20:12). Het Griekse woord achter jongeling werd gebruikt voor jonge mannen, het woord achter knecht kan een jongen of een dienaar aanduiden. Uitleggers denken daarom aan een jongen of een jonge man, mogelijk nog een tiener, maar een precieze leeftijd is niet te geven.
Hoe lang preekte Paulus in Troas?
Paulus begon op de avond van de eerste dag van de week en "strekte zijne rede uit tot den middernacht" (Handelingen 20:7). Na de val en het herstel van Eutychus brak hij het brood, at en sprak nog "lang, tot den dageraad toe" met hen (Handelingen 20:11). Hij zou de volgende dag vertrekken. Het Griekse werkwoord in vers 11 wijst eerder op een gesprek dan op een preek; ook in vers 7 kan het gebruikte woord een samenspraak aanduiden.
Waarom kwam de gemeente in Troas op de eerste dag van de week samen?
Lukas schrijft dat de discipelen "op den eersten dag der week" bijeenkwamen "om brood te breken" (Handelingen 20:7). Dat is de dag na de sabbat, onze zondag. Paulus bleef zeven dagen in Troas (Handelingen 20:6) en sprak op die avond, de laatste voor zijn vertrek, tot de gemeente. Zo is Troas een van de vroegste plaatsen waar een samenkomst op die dag beschreven wordt; ook in 1 Korinthe 16:2 is het de dag van de gemeente. Of het zaterdagavond of zondagavond was, hangt af van de dagtelling; daarover verschillen de uitleggers.
Wat kunnen wij leren van Eutychus?
Dat de Bijbel eerlijk is over menselijke zwakheid: een jongeman valt in slaap terwijl de apostel spreekt. Dat zorg voor wie zwak is voorgaat: Paulus berispt hem niet, maar gaat naar beneden en neemt hem in zijn armen. Dat de samenkomst rond het Woord en het brood ertoe doet, want na het wonder gaat zij gewoon door. En dat het verhaal eindigt in troost, als een teken van de Heere die over leven en dood gaat.

Stel een vraag over Eutychus

Wilt u meer weten over Eutychus? Onze AI-gestuurde assistent helpt u met achtergrond, context en diepere inzichten uit de Bijbel.

Stel een vraag over Eutychus

Bijbelverhalen rond Eutychus

Eutychus valt uit het raam

Het bijbelverhaal waarin Eutychus een rol speelt.

Verdiep u verder

Bijbelse tijdlijn

Bekijk Eutychus in de context van de bijbelse geschiedenis.

Bijbelse onderwerpen

Ontdek thema's die verbonden zijn met het leven van Eutychus.

Lees de Bijbel

Lees het verhaal van Eutychus in de Bijbel.

Bijbeluitleg

Lees commentaar en uitleg bij de bijbelgedeelten over Eutychus.

AI BijbelAssistent

Stel uw vragen over Eutychus aan onze AI-assistent.

Woordstudie

Bestudeer de oorspronkelijke betekenis van bijbelse namen en begrippen.

Heidelbergse Catechismus

Ontdek de gereformeerde leer over bijbelse personen en thema's.