Paulus en Silas in de gevangenis

Handelingen 16 vertelt over de tweede reis van Paulus, die hij met Silas maakte (Handelingen 15:40). In Troas zag Paulus in de nacht een gezicht van een Macedonische man, die hem bad: "Kom over in Macedonië, en help ons" (Handelingen 16:9). Zo kwamen zij in Filippi, de eerste stad van dat deel van Macedonië en een Romeinse kolonie. Bij de rivier opende de Heere daar het hart van Lydia, een purperverkoopster uit Thyatira. Zij werd met haar huis gedoopt en nam de reizigers bij zich in huis (Handelingen 16:13-15). Daarna volgt de geschiedenis van de gevangenis.

Waarom kwamen Paulus en Silas in de gevangenis?

Op weg naar de plaats van het gebed kwam hun een dienstmaagd tegemoet die een waarzeggende geest had. Met haar waarzeggen bracht zij haar heren veel geld op. Vele dagen liep zij achter Paulus en zijn metgezellen aan en riep dat zij dienstknechten waren van God de Allerhoogste, die de weg van de zaligheid verkondigden (Handelingen 16:17). Wat zij riep, was op zichzelf waar. Toch werd Paulus er ontevreden over. Hij keerde zich om en sprak niet tot het meisje, maar tot de geest: "Ik gebied u in den Naam van Jezus Christus, dat gij van haar uitgaat" (Handelingen 16:18). De geest ging uit, in hetzelfde uur.

Haar heren zagen dat hun hoop op winst verdwenen was. Zij grepen Paulus en Silas, trokken hen naar de markt en brachten hen voor de hoofdmannen, de bestuurders van de stad. Over de geest en het geld zeiden zij niets. Zij klaagden dat deze Joden de stad in beroering brachten en zeden verkondigden die Romeinen niet mochten aannemen (Handelingen 16:20-21). De menigte keerde zich tegen hen. De hoofdmannen lieten hun de kleren afscheuren en bevalen hen te geselen. Na vele slagen werden zij in de gevangenis geworpen. De stokbewaarder, de cipier, kreeg opdracht hen zeker te bewaren. Hij zette hen in de binnenste kerker en sloot hun voeten in de stok (Handelingen 16:22-24).

Wat deden Paulus en Silas om middernacht in de gevangenis?

De nacht wordt in één zin beschreven: "En omtrent den middernacht baden Paulus en Silas, en zongen Gode lofzangen en de gevangenen hoorden naar hen" (Handelingen 16:25). Wat zij zongen, staat er niet. Zij waren gewond door de slagen en hun voeten zaten vast, maar hun gebed en hun lofzang waren tot God gericht. De andere gevangenen luisterden mee.

Hoe gingen de deuren van de gevangenis open?

Plotseling kwam er een grote aardbeving. De fundamenten van de kerker bewogen, terstond gingen alle deuren open en de banden van alle gevangenen raakten los (Handelingen 16:26). De stokbewaarder werd wakker en zag de deuren openstaan. Hij meende dat de gevangenen gevlucht waren, trok een zwaard en wilde zichzelf ombrengen. Toen riep Paulus met luide stem: "Doe uzelven geen kwaad; want wij zijn allen hier" (Handelingen 16:28). Niemand was ontvlucht. De bewaarder liet licht brengen, sprong naar binnen en viel bevend neer voor Paulus en Silas.

Wat vroeg de cipier van Filippi aan Paulus en Silas?

Hij bracht hen naar buiten en vroeg: "Lieve heren, wat moet ik doen, opdat ik zalig worde"? (Handelingen 16:30). Het antwoord was kort: "Geloof in den Heere Jezus Christus, en gij zult zalig worden, gij en uw huis" (Handelingen 16:31). Daarna spraken zij het woord van de Heere tot hem en tot allen die in zijn huis waren. Nog in hetzelfde uur van de nacht nam hij hen bij zich en waste hun striemen. Hij werd terstond gedoopt, hij en al de zijnen. Hij bracht hen in zijn huis, zette hun de tafel voor en verheugde zich dat hij met zijn hele huis in God was gaan geloven (Handelingen 16:32-34). Dezelfde man die hun voeten in de stok had gesloten, waste nu hun wonden.

Hoe kwamen Paulus en Silas weer vrij?

Toen het dag werd, stuurden de hoofdmannen de stadsdienaars met de boodschap dat die mensen losgelaten moesten worden. De stokbewaarder bracht het bericht over en zei dat zij in vrede konden gaan. Maar Paulus weigerde in het geheim te vertrekken. Zij waren Romeinen en waren zonder vonnis in het openbaar gegeseld en gevangengezet; nu moesten de hoofdmannen hen zelf komen uitleiden (Handelingen 16:37). Toen de hoofdmannen hoorden dat het Romeinen waren, werden zij bevreesd. Zij kwamen zelf, smeekten hen, leidden hen naar buiten en vroegen hen de stad te verlaten. Paulus en Silas gingen eerst naar het huis van Lydia. Daar zagen zij de broeders, troostten hen en vertrokken uit de stad (Handelingen 16:40). De reis ging verder naar Thessalonica (Handelingen 17:1).

Filippi heet in Handelingen 16:12 een kolonie. De stad had een Romeins bestuur, en de aanklagers beriepen zich erop dat zij Romeinen waren (Handelingen 16:21). De hoofdmannen waren de bestuurders van de stad, de stadsdienaars hun dienaren, die vonnissen uitvoerden. Veel uitleggers denken bij hen aan de Romeinse lictoren, die een bundel roeden droegen. Paulus schrijft later dat hij driemaal "met roeden gegeseld" is (2 Korinthe 11:25).

Een Romeins burger mocht volgens het Romeinse recht niet zonder vonnis gegeseld worden. Daarom schrokken de hoofdmannen toen zij hoorden wie zij hadden laten slaan. Ook in Jeruzalem beriep Paulus zich later op zijn burgerrecht, toen men hem wilde geselen (Handelingen 22:25).

De stok was een houten blok waarin de voeten van een gevangene werden vastgezet. Een bewaarder stond in voor zijn gevangenen. Hoe zwaar dat woog, blijkt uit Handelingen 12:19: na de bevrijding van Petrus liet Herodes de wachters ondervragen en wegleiden.

Voor waarzeggende geest gebruikt het Grieks een uitdrukking die doet denken aan Python, de slang die in de Griekse mythen bij het orakel van Delphi hoorde. Opvallend is verder dat de schrijver in Handelingen 16:10-17 in de wij-vorm vertelt. Vanaf vers 19 gaat het alleen over Paulus en Silas.

In Handelingen 16 is het de Heere Die de weg wijst. Hij verhinderde Paulus eerst om in Azië te spreken, riep hem door een gezicht naar Macedonië en opende in Filippi het hart van Lydia (Handelingen 16:6-14). De gevangenis onderbreekt dat werk niet, maar hoort er zelf bij. Juist door de slagen en de stok komt het evangelie bij een stokbewaarder en zijn huis.

De Naam van Jezus Christus heeft macht. Paulus spreekt de geest niet in eigen kracht aan, maar "in den Naam van Jezus Christus" (Handelingen 16:18), en de geest gaat uit. Hij laat de verkondiging niet ondersteunen door een waarzeggende geest, ook niet als die iets waars roept. Ook de Heere Jezus liet de duivelen niet spreken, "omdat zij Hem kenden" (Markus 1:34).

De aardbeving komt plotseling, midden in gebed en lofzang. De tekst zegt niet met zoveel woorden dat God haar zond, maar de samenhang wijst duidelijk op Zijn hand: alle deuren gaan open, de banden van allen raken los, en toch vlucht er niemand. God opent de gevangenis hier niet om Zijn dienaren te laten ontsnappen, maar om een verloren mens te redden. Daarin verschilt deze geschiedenis van die van Petrus, die door een engel uit de gevangenis werd geleid (Petrus bevrijd uit de gevangenis).

Het hart van de geschiedenis is de vraag van de stokbewaarder en het antwoord daarop. Hij vraagt wat hij moet doen. Het antwoord noemt geen prestatie, maar een Persoon: "Geloof in den Heere Jezus Christus" (Handelingen 16:31). Ook dat geloof is een gave. Aan dezelfde gemeente in Filippi schreef Paulus later: "u is uit genade gegeven in de zaak van Christus, niet alleen in Hem te geloven" (Filippenzen 1:29). Dat de belofte ook zijn huis gold, sluit aan bij wat Petrus op de Pinksterdag zei: "u komt de belofte toe, en uw kinderen" (Handelingen 2:39). De gereformeerde traditie ziet in zulke huisdopen een steun voor de doop van de kinderen van gelovigen (Heidelbergse Catechismus, Zondag 27). Anderen wijzen erop dat allen in het huis het woord hoorden en tot geloof kwamen (Handelingen 16:32-34). Daarover denken christenen verschillend.

God is ook in de nacht te loven. Paulus en Silas zongen voordat er iets veranderd was, met striemen op hun lichaam en hun voeten in de stok. Hun lofzang hing niet af van hun omstandigheden, maar van Wie God is. De psalmdichter kende dat: "des nachts zal Zijn lied bij mij zijn" (Psalm 42:9). Aan dezelfde gemeente in Filippi schreef Paulus later, opnieuw gevangen: "Verblijdt u in den Heere te allen tijd" (Filippenzen 4:4).

De weg van de zaligheid wijst naar Christus. Een man die kort tevoren nog gevangenen in de stok sloot, hoort hetzelfde antwoord als ieder ander: geloof in de Heere Jezus Christus. Paulus en Silas wijzen niet naar zichzelf, al lag de man aan hun voeten. Wie met de vraag van de stokbewaarder zit, mag bij datzelfde antwoord uitkomen. Geloof en bekering zijn hier geen eigen prestatie, maar het werk van God aan een mens, in één nacht.

God gebruikt lijden voor de voortgang van Zijn Woord. De slagen en de nacht in de kerker waren onrecht, en Paulus noemde dat onrecht ook bij naam (Handelingen 16:37). Toch kwam het evangelie juist zo in het huis van de stokbewaarder. Paulus schreef later vanuit zijn gevangenschap dat zijn banden "meer tot bevordering van het Evangelie gekomen" waren (Filippenzen 1:12). Wie om Christus' wil tegenwerking ondervindt, mag weten dat de Heere ook daar Zijn werk doet. Zo eindigt Handelingen 16 niet met een vlucht, maar met een bezoek: in het huis van Lydia troostten de pas vrijgelaten gevangenen de broeders (Handelingen 16:40).