Thyatira in de Bijbel

Thyatira lag in het westen van Klein-Azië, op de grens van Mysië en Lydië, in een vlakte aan een riviertje dat ook Lycus heette, niet de Lycus bij Laodicea. De stad lag aan de weg van Pergamum naar Sardis, tussen die twee steden in. Op dezelfde plek ligt nu de Turkse stad Akhisar in de provincie Manisa, ongeveer negentig kilometer ten noordoosten van Izmir. De identificatie is zeker.

De Statenvertaling gebruikt twee spellingen. In Handelingen 16:14 heet Lydia "een purperverkoopster, van de stad Thyatira". In Openbaring staat Thyatire: "En schrijf aan den engel der Gemeente te Thyatire" (Openbaring 2:18), en zo ook in Openbaring 1:11 en 2:24. Wie in een concordantie zoekt, moet dus op beide vormen zoeken. De Griekse naam is Thyateira; de huidige Turkse naam is Akhisar. Spellingen als Tyatira, Thiatira en Tiatira komen ook voor en bedoelen dezelfde stad.

Thyatira staat in Handelingen 16:14, waar Lydia uit deze stad in Filippi tot geloof komt, en in Openbaring 1:11, 2:18 en 2:24. In Openbaring 2:18-29 staat de brief aan de gemeente, de vierde en langste van de zeven brieven. Het Oude Testament noemt de stad niet. Over het ontstaan van de gemeente vertelt het Nieuwe Testament niets.

De brief in Openbaring 2:18-29 begint met lof: Christus kent hun liefde, dienst, geloof en lijdzaamheid, "en dat de laatste meer zijn dan de eerste" (2:19). Daarna volgt het verwijt dat de gemeente een valse profetes laat leren, die Hij Jezabel noemt. Wie trouw bleef, krijgt geen andere last: "hetgeen gij hebt, houdt dat, totdat Ik zal komen" (2:25). Aan wie overwint, belooft Hij macht over de heidenen en de morgenster.

Lydia kwam uit Thyatira en handelde in Filippi in purperen stoffen: "een purperverkoopster, van de stad Thyatira" (Handelingen 16:14). Dat past bij haar stad, waar het verven van stoffen en de gilden van ververs en wolbewerkers belangrijk waren. Of zij later het evangelie naar Thyatira heeft gebracht, weten wij niet; de Bijbel zegt het niet. Over haar bekering en haar huis in Filippi gaat de persoonspagina over Lydia.

Inscripties uit Thyatira noemen veel ambachtsgilden, onder meer van ververs, wolbewerkers, linnenwevers, leerbewerkers, pottenbakkers en koperslagers. Het verven van stoffen was er belangrijk, en Lydia handelde in purper (Handelingen 16:14). Mogelijk gebruikte men in de streek een rode kleurstof uit de wortel van de meekrap, maar dat is niet zeker. De gilden hadden doorgaans een beschermgod en hielden offermaaltijden, wat voor christenen een moeilijke keuze opleverde.

In Thyatira hing de handel af van de gilden, en hun maaltijden waren doorgaans verbonden met offers aan een beschermgod. Wie niet meedeed, liep schade op. De vrouw die zich profetes noemde, leerde de gelovigen dat zij konden meedoen en "afgodenoffer eten" (Openbaring 2:20), en dat met een beroep op profetie. Christus noemt haar Jezabel, naar de koningin Izebel die Israël tot Baälsdienst bracht; daarover gaat de persoonspagina over Izebel.

De brief aan Thyatira (Openbaring 2:18-29) is de langste van de zeven, terwijl de stad waarschijnlijk de minst aanzienlijke van de zeven was. De tekst geeft geen reden. Wel is de inhoud veelzijdig: lof voor groeiende liefde en dienst, een zwaar verwijt over de valse profetes, oordeel, bemoediging voor wie trouw bleef en een grote belofte. Het laat zien dat Christus een gemeente niet meet naar de betekenis van haar stad.

Aan wie in Thyatira overwint, belooft Christus: "En Ik zal hem de morgenster geven" (Openbaring 2:28). Aan het eind van het boek zegt Hij van Zichzelf: "Ik ben de Wortel en het geslacht Davids, de blinkende Morgenster" (Openbaring 22:16). De belofte is dus Christus Zelf. Petrus spreekt van de dag die aanlicht en de morgenster die opgaat in de harten (2 Petrus 1:19).

Christus spreekt over wie in Thyatira "de diepten des satans niet gekend hebben, gelijk zij zeggen" (Openbaring 2:24). Waarschijnlijk beweerden de volgelingen van de valse profetes dat zij diepere kennis hadden, waardoor zij vrij met afgoderij konden omgaan. Christus keert hun woorden om: wat zij diepten noemden, zijn de diepten van satan. Tegen wie daar buiten bleef, zegt Hij: "Ik zal u geen anderen last opleggen".

Thyatira heet nu Akhisar, een stad in de Turkse provincie Manisa. Omdat de moderne stad bovenop de oude ligt, is weinig opgegraven. Midden in Akhisar ligt een omheind terrein met resten van een zuilengalerij en gebouwen uit de Romeinse en Byzantijnse tijd. Verder zijn er inscripties gevonden met de naam Thyateira, die de identificatie zeker maken.