Kores in de Bijbel
Koresj (כּוֹרֶשׁ, Hebreeuws) of Kyros (Grieks) - “Betekenis onzeker (Perzisch Kurus)”
Wie was Kores?
Kores, in de geschiedschrijving Cyrus de Grote, was de Perzische koning die in 539 voor Christus Babel innam. In zijn eerste jaar gaf hij de Joden verlof om terug te keren en de tempel te herbouwen (Ezra 1:1-4). Jesaja noemde hem al bij name en sprak hem aan als Gods gezalfde (Jesaja 45:1).
Kores is de Perzische koning die een einde maakte aan de Babylonische ballingschap, en een van de weinige heidense vorsten over wie de Bijbel zonder afkeuring spreekt. Hij komt voor aan het slot van 2 Kronieken (36:22-23), aan het begin van Ezra (hoofdstuk 1, en verder in Ezra 3 tot 6), in Daniël (1:21, 6:29 en 10:1) en in de profetie van Jesaja (44:28 en 45:1-13). In de geschiedschrijving heet hij Cyrus, naar de Griekse vorm van zijn naam. De Statenvertaling schrijft in Kronieken, Ezra en Daniël "Kores" en in Jesaja "Cores". Babel, dat Jeruzalem had verwoest en het volk had weggevoerd, viel in handen van de Meden en de Perzen. Kort daarna, "in het eerste jaar van Kores, koning van Perzie" (2 Kronieken 36:22), verwekte de HEERE zijn geest om een bevel door zijn hele rijk te laten gaan (Ezra 1:1). De Joden mochten terugkeren, de tempel mocht worden herbouwd, en de vaten die Nebukadnezar had meegenomen, gingen mee terug. Wat Kores bijzonder maakt, is dat God hem al lang van tevoren bij name had genoemd. Jesaja noemt hem Gods herder, die "al Mijn welgevallen volbrengen" zal (Jesaja 44:28), en spreekt hem aan als "Zijn gezalfde" (Jesaja 45:1). Dat woord gebruikt het Oude Testament anders voor koningen, priesters en uiteindelijk voor de Messias. Tegelijk zegt dezelfde profetie tweemaal dat Kores God niet kende (Jesaja 45:4-5). Kores was een werktuig in Gods hand, niet een belijder van Zijn Naam. Kores is niet te verwarren met Darius de Meder, die in Daniël 6 het koninkrijk ontvangt, en ook niet met de latere Perzische koning Darius onder wie de tempel werd voltooid (Ezra 6:15).
Historische context
Kores is de koning die in de geschiedschrijving Cyrus II of Cyrus de Grote heet. Hij was een Pers uit het koningshuis van de Achaemeniden en regeerde volgens de gangbare datering van ongeveer 559 tot 530 voor Christus. Binnen enkele decennia bracht hij Medië, het rijk van Lydië in Klein-Azië en ten slotte Babel onder zijn gezag. Zo ontstond het grootste rijk dat het Midden-Oosten tot dan toe gekend had. Babel viel in 539 voor Christus. Daniël 5 vertelt dat koning Belsazar in die nacht werd gedood en dat het rijk aan de Meden en de Perzen werd gegeven (Daniël 5:28-30). Babylonische bronnen, zoals de zogenoemde Kroniek van Nabonidus, beschrijven de inname van de stad zonder grote strijd. Jesaja had over koperen deuren en ijzeren grendels gesproken die voor Kores open zouden gaan (Jesaja 45:1-2). Het bevel om de tempel te herbouwen dateert uit het eerste jaar van Kores als koning over Babel, rond 538 voor Christus. De Bijbel geeft het in twee vormen: als openbare afkondiging in het Hebreeuws (Ezra 1:2-4, ook 2 Kronieken 36:23) en als een Aramese gedachtenis in het archief, die later in Achmetha werd teruggevonden (Ezra 6:3-5). Die tweede vorm noemt zelfs maten en zegt dat de kosten "uit des konings huis" betaald zullen worden. Dat Perzische koningen lokale tempels steunden, past bij wat buitenbijbelse bronnen laten zien. De Cyruscilinder, een kleicilinder uit Babel die nu in het British Museum ligt, vertelt hoe Kores weggevoerde volken en hun godenbeelden naar hun eigen plaatsen liet terugkeren. De Joden worden daarin niet genoemd, maar het beleid is hetzelfde. De eerste groep ballingen trok op met Sesbazar, "den vorst van Juda" (Ezra 1:8), en met Zerubbabel en Jesua (Ezra 2:2). De hele gemeente telde 42.360 personen, naast knechten en maagden (Ezra 2:64-65). Of Sesbazar en Zerubbabel dezelfde persoon zijn, is onder uitleggers omstreden. In het tweede jaar na aankomst werd het fundament van de tempel gelegd (Ezra 3:8-10), maar tegenstanders verstoorden het werk "al de dagen van Kores, koning van Perzie" (Ezra 4:5). Pas onder Darius ging de bouw verder en werd de tempel voltooid. De Bijbel zegt niets over de dood van Kores. Volgens de Griekse geschiedschrijver Herodotus sneuvelde hij rond 530 voor Christus in een veldtocht in het noordoosten van zijn rijk. Een graf in Pasargadae, in het huidige Iran, geldt van oudsher als het zijne.
Karaktereigenschappen
+Positieve eigenschappen
- Een werktuig voor Gods volk: hij liet de ballingen gaan en gaf het bevel om de tempel te bouwen (Ezra 1:2-3)
- Royaal: hij gaf de geroofde tempelvaten terug en liet de bouw uit de koninklijke schatkist betalen (Ezra 6:4-5)
- Hij erkende dat zijn macht hem gegeven was: de God des hemels had hem de koninkrijken gegeven (Ezra 1:2)
−Zwakke kanten
- Hij kende de HEERE niet, zegt Jesaja tot tweemaal toe (Jesaja 45:4-5)
Theologische betekenis
Het eerste wat de Schrift over Kores zegt, gaat niet over Kores maar over God. Jesaja 44:24-28 is een lofzang op de HEERE, "Die alles doet", Die de wijzen dwaas maakt en het woord van Zijn knechten bevestigt. Pas aan het slot valt de naam van Kores. Hetzelfde patroon staat in Kronieken en Ezra: niet Kores nam het initiatief, maar "verwekte de HEERE den geest van Kores" (Ezra 1:1). Wat Spreuken 21:1 zegt, wordt hier geschiedenis: "Des konings hart is in de hand des HEEREN als waterbeken." Opvallend is de titel gezalfde (Jesaja 45:1). Dat woord, in het Hebreeuws masjiach, gebruikt het Oude Testament voor de koningen uit Davids huis, voor priesters en voor de beloofde Messias. Het wordt hier gegeven aan een heidense vorst, die bovendien God niet kende (Jesaja 45:4-5). De meeste uitleggers verstaan het daarom als aanstelling voor een taak: God zonderde Kores af om Zijn volk te bevrijden en Jeruzalem te laten bouwen. Het zegt niets over zijn persoonlijke geloof. Zijn eigen woorden in Ezra 1:2-3 klinken vroom, maar passen ook bij de beleidstaal waarin Perzische koningen de goden van hun onderdanen eerden. Kores staat ook voor de trouw van God aan Zijn woord. Kronieken en Ezra zeggen beide dat het bevel kwam "opdat volbracht wierd het woord des HEEREN" door Jeremia (2 Kronieken 36:22). Jeremia had zeventig jaren in Babel aangekondigd (Jeremia 29:10), en Daniël had daarom gebeden (Daniël 9:2-3). In de gangbare Hebreeuwse volgorde van de Bijbel is 2 Kronieken het laatste boek, zodat het Oude Testament daar eindigt met het bevel van Kores en de oproep "hij trekke op". De geschiedenis staat open naar wat God nog zal doen. Daarin wijst Kores met mate vooruit. Hij bevrijdde gevangenen en liet de stad van God bouwen, "niet voor prijs, noch voor geschenk" (Jesaja 45:13). Jesaja spreekt in dezelfde hoofdstukken van de Knecht des HEEREN, en Christus past later woorden uit Jesaja op Zichzelf toe: Hij is gezalfd om aan gevangenen vrijheid te verkondigen (Lukas 4:18-19). Kores bracht een volk uit Babel naar Jeruzalem; de ware Gezalfde verlost van zonde en dood. Het verschil is even belangrijk als de overeenkomst: Kores kende God niet, Christus is de Zoon. Wat de Nederlandse Geloofsbelijdenis in artikel 13 belijdt over Gods voorzienigheid, wordt in de geschiedenis van Kores concreet.
Naamsbetekenis
Oorspronkelijke naam
Koresj (כּוֹרֶשׁ, Hebreeuws) of Kyros (Grieks)
Betekenis
Betekenis onzeker (Perzisch Kurus)
Sleutelmomenten
Bij name aangekondigd
In een lofzang op Gods macht over de schepping en de geschiedenis noemt Jesaja Kores bij name. Hij is Gods herder, en door hem zal God tot Jeruzalem zeggen dat zij gebouwd zal worden.
Jesaja 44:24-28
Gods gezalfde
God spreekt Kores aan als Zijn gezalfde, vat zijn rechterhand en opent poorten voor hem. Dat gebeurt om Jakob en Israël, en opdat men van oost tot west zou weten dat er buiten de HEERE geen God is.
Jesaja 45:1-7
Babel valt
Daniël legt het schrift aan de wand uit: het koninkrijk van Belsazar wordt aan de Meden en de Perzen gegeven. Nog diezelfde nacht wordt Belsazar gedood.
Daniël 5:28-30
Het bevel in het eerste jaar
De HEERE verwekt de geest van Kores. Hij laat mondeling en op schrift afkondigen dat de God des hemels hem heeft opgedragen een huis te bouwen in Jeruzalem, en dat wie wil mag optrekken.
Ezra 1:1-4
De tempelvaten terug
Kores laat de vaten die Nebukadnezar uit de tempel had weggevoerd, door zijn schatmeester Mithredath aan Sesbazar overdragen. Het gaat om 5.400 gouden en zilveren vaten.
Ezra 1:7-11
Daniëls laatste visioen
In het derde jaar van Kores ontvangt Daniël zijn laatste gedateerde openbaring. Daniël had het hele Babylonische tijdperk meegemaakt en had voorspoed in het koninkrijk van Kores (Daniël 6:29).
Daniël 10:1
Tegenstand bij de bouw
Zerubbabel en Jesua wijzen de hulp van de omringende bewoners af met een beroep op het bevel van Kores. Daarna maken die tegenstanders het werk moeilijk, al de dagen van Kores.
Ezra 4:1-5
Het bevel teruggevonden
Jaren later laat koning Darius zoeken, en in de burcht van Achmetha wordt de rol gevonden met het bevel van Kores. Daarin staat dat het huis Gods gebouwd zal worden en dat de onkosten "uit des konings huis" gegeven zullen worden (Ezra 6:4).
Ezra 6:1-5
Belangrijke bijbelteksten
De volgende bijbelgedeelten zijn van belang om het leven en de rol van Kores beter te begrijpen.
Jesaja 44:28
“Die van Cores zegt: Hij is Mijn herder, en hij zal al Mijn welgevallen volbrengen; zeggende ook tot Jeruzalem: Word gebouwd; en tot den tempel: Word gegrond.”
De eerste keer dat Kores bij name genoemd wordt in de profetie, ruim een eeuw voor zijn optreden, in de spelling Cores. Herder was in het oude Oosten een titel voor koningen.
Jesaja 45:1
“Alzo zegt de HEERE tot Zijn gezalfde, tot Cores, wiens rechterhand Ik vat, om de volken voor zijn aangezicht neder te werpen; en Ik zal de lendenen der koningen ontbinden, om voor zijn aangezicht de deuren te openen, en de poorten zullen niet gesloten worden:”
Een heidense koning heet hier Gods gezalfde. God stelt hem aan voor een taak en baant hem de weg.
Jesaja 45:4
“Om Jakobs, Mijns knechts wil, en Israels, Mijns uitverkorenen; ja, Ik riep u bij uw naam, Ik noemde u toe, hoewel gij Mij niet kendet.”
Het doel van Kores ligt niet bij hemzelf maar bij Gods volk. Dat hij God niet kende, zegt de tekst zonder omwegen.
Jesaja 45:13
“Ik heb hem verwekt in gerechtigheid, en al zijn wegen zal Ik recht maken; hij zal Mijn stad bouwen, en hij zal Mijn gevangenen loslaten, niet voor prijs, noch voor geschenk, zegt de HEERE der heirscharen.”
De taak van Kores in één zin: de stad laten bouwen en de gevangenen laten gaan, zonder losgeld.
2 Kronieken 36:22
“Maar in het eerste jaar van Kores, koning van Perzie, opdat volbracht wierd het woord des HEEREN, door den mond van Jeremia, verwekte de HEERE den geest van Kores, koning van Perzie, dat hij een stem liet doorgaan door zijn ganse koninkrijk, zelfs ook in geschrift, zeggende:”
Het slot van de Kronieken: na de verwoesting van Jeruzalem eindigt het boek met het begin van het herstel.
Ezra 1:2
“Zo zegt Kores, koning van Perzie: De HEERE, de God des hemels, heeft mij alle koninkrijken der aarde gegeven; en Hij heeft mij bevolen Hem een huis te bouwen te Jeruzalem, hetwelk in Juda is.”
Het bevel van Kores in zijn eigen woorden. Hij erkent dat zijn macht hem gegeven is.
Ezra 1:7
“Ook bracht de koning Kores uit, de vaten van het huis des HEEREN, die Nebukadnezar uit Jeruzalem had uitgevoerd, en had gesteld in het huis zijns gods.”
Wat Nebukadnezar als buit in zijn tempel had gezet, gaat terug naar het huis van de HEERE.
Ezra 6:3
“In het eerste jaar van den koning Kores, gaf de koning Kores dit bevel: Het huis Gods te Jeruzalem, dat huis zal gebouwd worden, ter plaatse, waar zij offeranden offeren, en de fondamenten daarvan zullen zwaar zijn; zijn hoogte van zestig ellen, en zijn breedte van zestig ellen;”
De Aramese gedachtenis uit het archief van Achmetha. Dankzij deze teruggevonden rol mocht de bouw onder Darius doorgaan.
Tijdperiode
~539 v.Chr.
Kores leefde in de tijd van het Oude Testament.
Gerelateerde personen
Jesaja
De HEERE is redding
Daniël
God is mijn rechter
Ezra
Hulp (mogelijk: de HEERE helpt)
Zerubbabel
Waarschijnlijk: zaad van Babel
Jeremia
De HEERE verheft / De HEERE heeft aangesteld
Darius de Meder
Waarschijnlijk: die het goede vasthoudt
Nebukadnezar
Waarschijnlijk: Nabu, bescherm de grenssteen
Belsazar
Waarschijnlijk: Bel, bescherm de koning
Lessen voor vandaag
Kores leert ons in de eerste plaats dat God de geschiedenis regeert. Babel leek onoverwinnelijk, en toch viel het in één nacht. Ook vandaag zien wij machthebbers opkomen en verdwijnen. De Schrift vraagt ons niet om daar onverschillig onder te zijn, maar wel om onze hoop niet op hen te bouwen. Des konings hart is in de hand des HEEREN (Spreuken 21:1). Wij leren ook dat God Zijn beloften houdt, op Zijn tijd. Zeventig jaar is een mensenleven; velen die in Babel aankwamen, zagen Jeruzalem nooit terug. Toch kwam het woord van Jeremia uit. Wie lang op Gods antwoord wacht, mag zich daaraan vasthouden. God gebruikt middelen die wij niet zouden kiezen. Een Perzische koning werd de bevrijder van Israël. Dat maakt ons voorzichtig met het oordeel over wie God wel of niet kan gebruiken, en dankbaar voor de vrijheid die overheden soms aan Gods kerk geven. Ten slotte is een rol in Gods plan iets anders dan God kennen. Kores deed veel voor Gods volk, maar Jesaja zegt nuchter dat hij God niet kende. Het bevel eindigde met een uitnodiging: "Wie is onder ulieden van al Zijn volk?" Niet iedereen ging. Ook wij worden niet geroepen om alleen Gods leiding in de geschiedenis te bewonderen, maar om zelf op te trekken naar Hem, Die door de ware Gezalfde Christus gevangenen vrijmaakt.
Bijbelse plaatsen
Veelgestelde vragen over Kores
Wie was Kores in de Bijbel?
Is Kores dezelfde als koning Cyrus?
Wat betekent de naam Kores?
Waar staat Kores in de Bijbel?
Waarom noemt Jesaja Kores Gods gezalfde?
Hoe kon Jesaja de naam Kores van tevoren noemen?
Wat stond er in het bevel van Kores?
Geloofde Kores in de God van Israël?
Is Kores dezelfde als Darius de Meder?
Wat is de Cyruscilinder?
Wanneer liet Kores de Joden terugkeren?
Wat kunnen wij leren van Kores?
Stel een vraag over Kores
Wilt u meer weten over Kores? Onze AI-gestuurde assistent helpt u met achtergrond, context en diepere inzichten uit de Bijbel.
Stel een vraag over KoresBijbelverhalen rond Kores
Verdiep u verder
Bijbelse tijdlijn
Bekijk Kores in de context van de bijbelse geschiedenis.
Bijbelse onderwerpen
Ontdek thema's die verbonden zijn met het leven van Kores.
Lees de Bijbel
Lees het verhaal van Kores in de Bijbel.
Bijbeluitleg
Lees commentaar en uitleg bij de bijbelgedeelten over Kores.
AI BijbelAssistent
Stel uw vragen over Kores aan onze AI-assistent.
Woordstudie
Bestudeer de oorspronkelijke betekenis van bijbelse namen en begrippen.
Heidelbergse Catechismus
Ontdek de gereformeerde leer over bijbelse personen en thema's.