Belsazar in de Bijbel
Belsazar (Aramees; Akkadisch Bēl-šarra-uṣur) - “Waarschijnlijk: Bel, bescherm de koning”
Wie was Belsazar?
Belsazar was de laatste koning van Babel in het boek Daniël. Op een feestmaal dronk hij met zijn gasten uit de vaten van de tempel in Jeruzalem. Een hand schreef MENE, MENE, TEKEL, UPHARSIN op de wand. Daniël legde dat uit als Gods oordeel, en dezelfde nacht werd Belsazar gedood (Daniël 5:30).
Belsazar komt alleen in het boek Daniël voor. Daniël 5 vertelt zijn verhaal: het feestmaal, het schrift op de wand en zijn dood in dezelfde nacht. Daarnaast dateert Daniël twee visioenen naar zijn regering: de droom van de vier dieren "In het eerste jaar van Belsazar, den koning van Babel" (Daniël 7:1) en het gezicht van de ram en de bok in zijn derde jaar (Daniël 8:1). Het verhaal is kort en scherp getekend. De koning geeft een maaltijd voor duizend van zijn geweldigen en laat drinken uit de gouden en zilveren vaten die Nebukadnezar uit de tempel in Jeruzalem had weggevoerd. Terwijl de gasten hun goden van goud, zilver, koper, ijzer, hout en steen prijzen, verschijnen "vingeren van eens mensen hand" die op de kalk van de wand schrijven (Daniël 5:5). De koning verbleekt, de wijzen van Babel staan met lege handen, en pas op aanraden van de koningin wordt Daniël erbij gehaald. Daniël weigert de beloofde beloning, houdt de koning de vernedering van Nebukadnezar voor en zegt dan: "En gij, Belsazar, zijn zoon! hebt uw hart niet vernederd, alhoewel gij dit alles wel geweten hebt" (Daniël 5:22). Daarna leest hij het schrift: "MENE, MENE, TEKEL, UPHARSIN" (Daniël 5:25). God heeft het koninkrijk geteld, de koning is gewogen en te licht gevonden, en het rijk gaat naar de Meden en de Perzen. Diezelfde nacht wordt Belsazar gedood. Niet te verwarren met Beltsazar, met een t: dat is de Babylonische naam die Daniël zelf aan het hof kreeg (Daniël 1:7), volgens Nebukadnezar "naar den naam mijns gods" (Daniël 4:8). De namen lijken op elkaar, maar Belsazar is de koning en Beltsazar is de profeet.
Historische context
Daniël 5 speelt in de laatste nacht van het Nieuw-Babylonische rijk. Dat rijk had onder Nebukadnezar (ongeveer 605-562 voor Christus) zijn hoogtepunt beleefd. Na zijn dood volgden enkele korte regeringen, waaronder die van Evilmerodach, die Jojachin uit de gevangenis haalde (2 Koningen 25:27). Volgens Babylonische bronnen werd in 556 voor Christus Nabonidus koning, een man die niet uit de familie van Nebukadnezar stamde. Lange tijd was Belsazar buiten de Bijbel onbekend, en sommige critici twijfelden daarom aan zijn bestaan. Dat veranderde in de negentiende eeuw. Op kleicilinders van Nabonidus, gevonden in Ur, bidt de koning voor Bēl-šarra-uṣur, zijn oudste zoon. Het zogenoemde Versverslag van Nabonidus en de Nabonidus-kroniek vertellen dat Nabonidus ongeveer tien jaar in Tema in Arabië verbleef en het koningschap in Babel aan zijn zoon toevertrouwde. Belsazar regeerde daar dus in de praktijk als koning, terwijl zijn vader formeel koning bleef. Veel uitleggers verklaren daaruit dat hij Daniël niet de tweede, maar "de derde heerser in dit koninkrijk" maakte (Daniël 5:7): de tweede plaats was al bezet. Daniël 5 noemt Nebukadnezar meermalen de vader van Belsazar (Daniël 5:2; Daniël 5:11; Daniël 5:18). In het Aramees kan vader ook voorvader of voorganger betekenen. Sommigen denken daarnaast aan een familieband via zijn moeder, maar dat is een vermoeden: de bronnen zeggen het niet. De koningin die de feestzaal binnenkomt (Daniël 5:10), is waarschijnlijk niet zijn vrouw, want zijn vrouwen zaten al aan tafel (Daniël 5:3). Veel uitleggers zien in haar de koningin-moeder, die zich de dagen van Nebukadnezar nog herinnerde. In oktober 539 voor Christus viel Babel in handen van de Perzische koning Kores. De Babylonische kroniek van Nabonidus meldt dat zijn leger de stad zonder strijd binnenging. De Griekse geschiedschrijvers Herodotus en Xenophon, die later schreven, vertellen dat de stad werd ingenomen terwijl de inwoners feestvierden; hun verslagen verschillen in details. De Bijbel zegt alleen: "In dienzelfden nacht, werd Belsazar, der Chaldeen koning, gedood" (Daniël 5:30). Daarna ontving Darius de Meder het koninkrijk (Daniël 6:1), een figuur wiens identiteit in de geschiedenis niet vaststaat. Kores liet later de tempelvaten die Nebukadnezar had meegenomen, teruggeven (Ezra 1:7).
Karaktereigenschappen
+Positieve eigenschappen
- Luistert naar de raad van de koningin en laat Daniël roepen (Daniël 5:10-13)
- Houdt woord: hij laat Daniël eren zoals beloofd, ook na een hard oordeel (Daniël 5:29)
−Zwakke kanten
- Hoogmoedig: hij verheft zich tegen de Heere des hemels (Daniël 5:23)
- Ontheiligt de tempelvaten bij een drinkgelag ter ere van afgoden (Daniël 5:2-4)
- Weet hoe God Nebukadnezar vernederde, maar vernedert zijn eigen hart niet (Daniël 5:22)
Theologische betekenis
Daniël 5 is in de eerste plaats een verhaal over de God Die oordeelt. Belsazar verhief zich "tegen den Heere des hemels" (Daniël 5:23) door de vaten van Zijn huis te gebruiken bij een drinkgelag ter ere van afgoden. Die vaten waren geheiligd voor de dienst van de HEERE. Veel uitleggers zien in het feest een bewuste spot: de vaten van de God van een overwonnen volk als bekers voor de goden van Babel. Het antwoord kwam nog in hetzelfde uur. Daniël legt de nadruk op verantwoordelijkheid. Belsazar had het voorbeeld van Nebukadnezar voor ogen: God vernederde die trotse koning "totdat hij bekende, dat God, de Allerhoogste, Heerser is over de koninkrijken der mensen" (Daniël 5:21). Toch wordt Belsazar verweten dat hij zijn hart niet vernederde, "alhoewel gij dit alles wel geweten hebt" (Daniël 5:22). Kennis maakt de schuld groter, niet kleiner. Het verwijt eindigt met woorden die voor ieder mens gelden: "dien God, in Wiens hand uw adem is, en bij Wien al uw paden zijn, hebt gij niet verheerlijkt" (Daniël 5:23). Het schrift zelf zegt drie dingen. God telt: Hij bepaalt de duur van een rijk en maakt er een einde aan. God weegt: de koning is "in weegschalen gewogen" en "te licht gevonden" (Daniël 5:27). God geeft: het koninkrijk gaat naar de Meden en de Perzen. Elders zegt de Schrift hetzelfde: "de HEERE weegt de harten" (Spreuken 21:2), en gemene en grote lieden zouden, "in de weegschaal opgewogen", samen "lichter zijn dan de ijdelheid" (Psalm 62:10). De val van Babel was aangekondigd. Jesaja hoorde de roep: "Babel is gevallen, zij is gevallen!" (Jesaja 21:9), en Jeremia sprak over de vorsten en wijzen van Babel die God dronken zou maken, zodat zij "een eeuwigen slaap slapen, en niet opwaken" (Jeremia 51:57). Ook de zeventig jaren van Jeremia 25:12 liepen ten einde; kort daarna onderzocht Daniël in de boeken wanneer de verwoesting van Jeruzalem zou eindigen (Daniël 9:2). In het Nieuwe Testament wordt Babylon het beeld van een wereldmacht die zich tegen God verheft, en klinkt dezelfde roep: "Zij is gevallen, zij is gevallen, Babylon, die grote stad" (Openbaring 14:8).
Naamsbetekenis
Oorspronkelijke naam
Belsazar (Aramees; Akkadisch Bēl-šarra-uṣur)
Betekenis
Waarschijnlijk: Bel, bescherm de koning
Sleutelmomenten
Een droom in het eerste jaar
In het eerste jaar van Belsazar ziet Daniël in een droom vier grote dieren uit de zee opkomen. Twee jaar later, in het derde jaar van Belsazar, volgt het gezicht van de ram en de bok (Daniël 8:1).
Daniël 7:1
Het feestmaal met de tempelvaten
Belsazar geeft een maaltijd voor duizend van zijn groten. Als hij wijn geproefd heeft, laat hij de gouden en zilveren vaten uit de tempel in Jeruzalem halen. Hij, zijn groten, zijn vrouwen en zijn bijwijven drinken eruit en prijzen hun goden.
Daniël 5:1-4
Het schrift op de wand
In datzelfde uur schrijven de vingers van een mensenhand op de kalk van de paleismuur, tegenover de kandelaar. De koning verbleekt en roept de sterrenkijkers, de Chaldeeën en de waarzeggers, maar geen van hen kan het schrift lezen.
Daniël 5:5-9
De raad van de koningin
De koningin komt de feestzaal binnen en wijst op Daniël, in wie al in de dagen van Nebukadnezar licht, verstand en wijsheid gevonden werd. Zij raadt de koning aan hem te laten roepen.
Daniël 5:10-12
Daniël weigert de geschenken
Belsazar belooft Daniël purper, een gouden keten en de derde plaats in het koninkrijk. Daniël wijst de geschenken af, maar zegt toe het schrift te lezen en uit te leggen.
Daniël 5:13-17
Het verwijt aan de koning
Daniël herinnert Belsazar eraan hoe God Nebukadnezar groot maakte en daarna om zijn hoogmoed vernederde. Belsazar wist dat alles, maar verhief zich tegen de Heere des hemels en eerde Hem niet.
Daniël 5:18-24
Mene, mene, tekel, upharsin
Daniël leest het schrift en legt het uit: God heeft het koninkrijk geteld en voleind, de koning is gewogen en te licht gevonden, en het rijk is verdeeld en aan de Meden en Perzen gegeven.
Daniël 5:25-28
Daniël geëerd, Belsazar gedood
Belsazar laat Daniël toch met purper en een gouden keten bekleden en tot derde heerser uitroepen. In dezelfde nacht wordt de koning van de Chaldeeën gedood.
Daniël 5:29-30
Belangrijke bijbelteksten
De volgende bijbelgedeelten zijn van belang om het leven en de rol van Belsazar beter te begrijpen.
Daniël 5:2
“Als Belsazar den wijn geproefd had, zeide hij, dat men de gouden en zilveren vaten voorbrengen zou, die zijn vader Nebukadnezar uit den tempel, die te Jeruzalem geweest was, weggevoerd had; opdat de koning en zijn geweldigen, zijn vrouwen en zijn bijwijven uit dezelve dronken.”
Het begin van de ontheiliging: de vaten uit de tempel van de HEERE worden bekers voor een drinkgelag.
Daniël 5:5
“Ter zelfder ure kwamen er vingeren van eens mensen hand voort, die schreven tegenover den kandelaar, op de kalk van den wand van het koninklijk paleis, en de koning zag het deel der hand, die daar schreef.”
Het antwoord van God komt in hetzelfde uur, midden in het feest en voor de ogen van de koning.
Daniël 5:22
“En gij, Belsazar, zijn zoon! hebt uw hart niet vernederd, alhoewel gij dit alles wel geweten hebt.”
De kern van het verwijt: Belsazar kende de vernedering van Nebukadnezar en leerde er niets van.
Daniël 5:23
“Maar gij hebt u verheven tegen den Heere des hemels, en men heeft de vaten van Zijn huis voor u gebracht, en gij, en uw geweldigen, uw vrouwen, en uw bijwijven hebben wijn uit dezelve gedronken, en de goden van zilver en goud, koper, ijzer, hout en steen, die niet zien, noch horen, noch weten, hebt gij geprezen; maar dien God, in Wiens hand uw adem is, en bij Wien al uw paden zijn, hebt gij niet verheerlijkt.”
Daniël zet de dode goden van Babel tegenover de levende God, Die de adem van de koning in Zijn hand heeft.
Daniël 5:25
“Dit nu is het schrift, dat daar getekend is: MENE, MENE, TEKEL, UPHARSIN.”
De woorden op de wand, in de spelling van de Statenvertaling. UPHARSIN betekent: en parsin, het meervoud van PERES.
Daniël 5:26
“Dit is de uitlegging dezer woorden: MENE; God heeft uw koninkrijk geteld, en Hij heeft het voleind.”
God bepaalt de duur van elk rijk. Het herhaalde MENE onderstreept dat het einde vaststaat.
Daniël 5:27
“TEKEL; gij zijt in weegschalen gewogen; en gij zijt te licht gevonden.”
Hieruit komt het gezegde gewogen en te licht bevonden. God weegt niet alleen daden, maar ook het hart.
Daniël 5:28
“PERES; uw koninkrijk is verdeeld, en het is den Meden en den Perzen gegeven.”
Het woord voor verdelen klinkt als de naam van de Perzen: het oordeel noemt al het volk dat Babel zal innemen.
Daniël 5:30
“In dienzelfden nacht, werd Belsazar, der Chaldeen koning, gedood.”
Het oordeel wordt zonder uitstel voltrokken. Hoe Belsazar stierf, vertelt de Bijbel niet.
Tijdperiode
~540 v.Chr.
Belsazar leefde in de tijd van het Oude Testament.
Gerelateerde personen
Lessen voor vandaag
Belsazar leert ons dat weten iets anders is dan buigen. Hij kende het verhaal van Nebukadnezar, en toch vernederde hij zijn hart niet (Daniël 5:22). Wij kunnen de Bijbel, de geschiedenis van de kerk en de waarschuwingen van onze ouders goed kennen en toch leven alsof God niet meekijkt. De Schrift zegt nuchter: "God laat Zich niet bespotten" (Galaten 6:7). Zijn feest laat ook zien hoe gemakkelijk het heilige gewoon wordt. De tempelvaten werden bekers voor een drinkgelag. Ook wij kunnen Gods Naam, Zijn Woord en Zijn dag lichtvaardig gebruiken, als iets dat ons dient in plaats van Hem. Eerbied is geen formaliteit, maar erkenning van Wie God is. Verder herinnert het schrift op de wand eraan dat God de tijd bepaalt. Belsazar vierde feest in de nacht waarin zijn rijk eindigde en rekende op morgen. Jezus vertelt over een rijke man die hetzelfde deed en hoorde: "Gij dwaas! in dezen nacht zal men uw ziel van u afeisen" (Lukas 12:20). Daarom is het wijs onze bekering niet uit te stellen en de tijd die wij krijgen te gebruiken. Tot slot zien wij in Daniël een voorbeeld van trouw. Hij weigerde de geschenken van de koning en sprak de waarheid, ook toen die hard was (Daniël 5:17). Wie door God gewogen wordt, kan niet op eigen gewicht rekenen. Daarom wijst de Schrift ons weg van onszelf naar Gods genade: "God wederstaat de hovaardigen, maar den nederigen geeft Hij genade" (Jakobus 4:6).
Bijbelse plaatsen
Veelgestelde vragen over Belsazar
Wie was Belsazar in de Bijbel?
Wat betekent de naam Belsazar?
Waar staat Belsazar in de Bijbel?
Wat betekent mene, mene, tekel, upharsin?
Wat betekent gewogen en te licht bevonden?
Wat gebeurde er op het feestmaal van Belsazar?
Was Belsazar de zoon van Nebukadnezar?
Bestond Belsazar echt?
Waarom bood Belsazar de derde plaats in het koninkrijk aan?
Is Belsazar dezelfde als Beltsazar?
Hoe kwam Belsazar aan zijn einde?
Wat kunnen wij leren van Belsazar?
Stel een vraag over Belsazar
Wilt u meer weten over Belsazar? Onze AI-gestuurde assistent helpt u met achtergrond, context en diepere inzichten uit de Bijbel.
Stel een vraag over BelsazarBijbelverhalen rond Belsazar
Verdiep u verder
Bijbelse tijdlijn
Bekijk Belsazar in de context van de bijbelse geschiedenis.
Bijbelse onderwerpen
Ontdek thema's die verbonden zijn met het leven van Belsazar.
Lees de Bijbel
Lees het verhaal van Belsazar in de Bijbel.
Bijbeluitleg
Lees commentaar en uitleg bij de bijbelgedeelten over Belsazar.
AI BijbelAssistent
Stel uw vragen over Belsazar aan onze AI-assistent.
Woordstudie
Bestudeer de oorspronkelijke betekenis van bijbelse namen en begrippen.
Heidelbergse Catechismus
Ontdek de gereformeerde leer over bijbelse personen en thema's.