1
De belofte aan David
Door de profeet Nathan belooft de HEERE David dat niet hij, maar zijn zoon een huis voor Zijn Naam zal bouwen, en dat Hij diens koninkrijk zal bevestigen.
Tempel van Salomo in de Bijbel
De Bijbel noemt de tempel meestal het huis des HEEREN (Hebreeuws beth JHWH) of kortweg het huis. Het woord hechal (tempel, paleis) duidt het grote middendeel aan. In later Hebreeuws heet de tempel Beit HaMikdash, het huis van het heiligdom.
De tempel van Salomo was het eerste vaste huis van de HEERE en de eerste tempel van Jeruzalem. Hij stond op de berg Moria (2 Kronieken 3:1), de heuvel die nu de Tempelberg heet. Salomo bouwde er zeven jaar aan, volgens de gangbare datering vanaf rond 966 voor Christus; rond 586 voor Christus verbrandde het leger van Babel hem.
Ook bekend als: Eerste tempel van Jeruzalem, Huis des HEEREN, Beit HaMikdash, Salomons tempel, Tempel van Salomon, Salomo's tempel
Ligging
De tempel stond op de berg Moria, de heuvel ten noorden van de oude stad Davids, op de dorsvloer van Ornan of Arauna de Jebusiet, die David had gekocht (2 Samuël 24:24, 2 Kronieken 3:1). Ten oosten ligt het Kidrondal met daarachter de Olijfberg. In de Psalmen heet dezelfde hoogte Sion, "den berg Mijner heiligheid" (Psalm 2:6). Vandaag heet hij de Tempelberg.
Vandaag
Op de plaats van de tempel ligt nu het verhoogde plein dat de Tempelberg of Haram al-Sharif heet, met de Rotskoepel uit de late zevende eeuw en de al-Aqsa-moskee. Van de tempel van Salomo is niets meer zichtbaar. De grote steunmuren rond het plein, waaronder de Westelijke Muur of Klaagmuur, horen bij de uitbreiding van de tweede tempel door Herodes. Dat de tempel op deze heuvel stond, staat vast; de precieze plek op het plein is onzeker.
Geschiedenis
Het verlangen om de HEERE een huis te bouwen kwam van David. Hij zei tegen de profeet Nathan: "Zie toch, ik woon in een cederen huis, en de ark Gods woont in het midden der gordijnen" (2 Samuël 7:2). De HEERE antwoordde dat Davids zoon het huis zou bouwen: "Die zal Mijn Naam een huis bouwen" (2 Samuël 7:13). David zelf mocht het niet, omdat hij een krijgsman was en veel bloed vergoten had (1 Kronieken 28:3). Wel verzamelde hij materialen en gaf hij Salomo een voorbeeld van het huis, "van alles, wat bij hem door den Geest was" (1 Kronieken 28:12).
De plek was al aangewezen. Op de dorsvloer van Arauna had David een altaar gebouwd, toen de plaag over Israël werd opgehouden (2 Samuël 24:18-25). Daar begon Salomo te bouwen, "op den berg Moria, die zijn vader David gewezen was" (2 Kronieken 3:1). De naam Moria komt ook voor in Genesis 22:2, waar Abraham naar het land Moria ging om Izak te offeren; de Joodse en christelijke traditie verbindt beide plaatsen. In de Psalmen heet de tempelberg Sion (Psalm 132:13).
Salomo sloot een verbond met Hiram, de koning van Tyrus, die ceders en dennenhout van de Libanon leverde in ruil voor tarwe en olie (1 Koningen 5:6-12). Salomo liet dertigduizend man uit Israël bij beurten op de Libanon werken, met zeventigduizend lastdragers en tachtigduizend houwers op het gebergte (1 Koningen 5:13-15). Voor het koperwerk liet hij Hiram van Tyrus komen, de zoon van een weduwe uit de stam Nafthali (1 Koningen 7:13-14).
De bouw begon "in het vierhonderd en tachtigste jaar, na den uitgang der kinderen Israels uit Egypte, in het vierde jaar van het koninkrijk van Salomo" (1 Koningen 6:1). Het huis was zestig el lang, twintig el breed en dertig el hoog, ongeveer dertig bij tien bij vijftien meter: in lengte en breedte twee keer zo groot als de tabernakel. Het had een voorhuis, het heilige van veertig el en de aanspraakplaats, het heilige der heiligen, een kubus van twintig el (1 Koningen 6:16-20). Binnen was alles ceder en goud, met twee cherubs van olieachtig hout (1 Koningen 6:23). Voor het voorhuis stonden de koperen pilaren Jachin en Boaz, in de voorhof de gegoten zee (1 Koningen 7:21-23). Na zeven jaar was het huis klaar (1 Koningen 6:38).
Bij de inwijding brachten de priesters de ark in de aanspraakplaats, onder de vleugels van de cherubs. Toen vervulde een wolk het huis, "want de heerlijkheid des HEEREN had het huis des HEEREN vervuld" (1 Koningen 8:11). Salomo bad het inwijdingsgebed, en volgens 2 Kronieken 7:1 daalde er vuur uit de hemel dat het brandoffer verteerde.
De tempel stond bijna vier eeuwen. Sisak van Egypte roofde al onder Rehabeam de tempelschatten (1 Koningen 14:26). Joas liet hem herstellen (2 Koningen 12), Hizkia opende de deuren weer en liet het huis reinigen (2 Kronieken 29:3-5), Manasse zette er afgodsaltaren in (2 Koningen 21:4-5) en onder Josia werd in de tempel het wetboek gevonden (2 Koningen 22:8). Bij de wegvoering van Jojachin nam Nebukadnezar de tempelschatten mee (2 Koningen 24:13). In het negentiende jaar van Nebukadnezar verbrandde Nebuzaradan "het huis des HEEREN, en het huis des konings" (2 Koningen 25:9), volgens de gangbare datering in 586 voor Christus. De Chaldeeën braken de koperen pilaren en de koperen zee en voerden het koper naar Babel (2 Koningen 25:13). In de geschiedboeken wordt de ark daarna niet meer genoemd.
Betekenis in de Bijbel
De tempel was de vervulling van de belofte aan David, en tegelijk een belofte die verder reikte. De HEERE zei over Davids zoon: "Die zal Mijn Naam een huis bouwen; en Ik zal den stoel zijns koninkrijks bevestigen tot in eeuwigheid" (2 Samuël 7:13). Salomo bouwde het huis, maar zijn koninkrijk bleef niet eeuwig. Het Nieuwe Testament ziet de volle vervulling in Christus, de Zoon van David.
De tempel was de plaats waar de HEERE Zijn Naam liet wonen. Na de inwijding zei Hij tegen Salomo: "Ik heb dat huis geheiligd, hetwelk gij gebouwd hebt, opdat Ik Mijn Naam aldaar tot in eeuwigheid zette" (1 Koningen 9:3). Toch wist Salomo dat God niet in een gebouw op te sluiten is: "Zie, de hemelen, ja, de hemel der hemelen zouden U niet begrijpen, hoeveel te min dit huis, dat ik gebouwd heb" (1 Koningen 8:27). De tempel was de plaats waar Hij Zich liet vinden, waar Zijn volk zich in gebed naar mocht richten, ook van verre (1 Koningen 8:29-30).
Het was ook de plaats van verzoening en lofzang. Dag aan dag werden er offers gebracht, en eens per jaar ging de hogepriester met bloed het heilige der heiligen in (Leviticus 16). De Psalmen zingen van de vreugde om in dat huis te komen: "Hoe liefelijk zijn Uw woningen, o HEERE der heirscharen" (Psalm 84:2), en "O God! wij gedenken Uwer weldadigheid, in het midden Uws tempels" (Psalm 48:10).
Die offers waren schaduwen. De brief aan de Hebreeën zegt dat Christus "eenmaal in de voleinding der eeuwen geopenbaard" is, "om de zonde te niet te doen, door Zijnzelfs offerande" (Hebreeën 9:26). De Heere Jezus sprak over Zijn eigen lichaam als tempel: "Breekt dezen tempel, en in drie dagen zal Ik denzelven oprichten" (Johannes 2:19). En de gemeente groeit in Hem "tot een heiligen tempel in den Heere" (Efeze 2:21).
Sleutelgebeurtenissen bij de tempel van Salomo
2
David koopt de dorsvloer
David koopt de dorsvloer van Arauna en bouwt er een altaar; de plaag wordt opgehouden. Op deze plek komt later de tempel.
3
Het verbond met Hiram van Tyrus
Salomo vraagt ceders van de Libanon. Hiram levert ceder- en dennenhout, Salomo geeft tarwe en olie, en de twee koningen sluiten een verbond.
4
De bouw begint
In het vierde jaar van Salomo, in de maand Ziv, vierhonderdtachtig jaar na de uittocht uit Egypte, begint de bouw van het huis des HEEREN.
5
Het huis is voltooid
In het elfde jaar, in de maand Bul, is het huis klaar naar al zijn stukken: zeven jaar bouwtijd.
6
De ark in de aanspraakplaats
De priesters brengen de ark naar het heilige der heiligen, onder de vleugels van de cherubs. In de ark liggen alleen de twee stenen tafelen.
7
De heerlijkheid vervult het huis
Een wolk vervult het huis, zodat de priesters niet kunnen staan om te dienen, want de heerlijkheid des HEEREN heeft het huis vervuld.
8
Het inwijdingsgebed van Salomo
Salomo staat voor het altaar met uitgebreide handen en bidt dat de HEERE wil horen wie in of naar deze plaats bidt, en wil vergeven.
9
De tempel verbrand
In het negentiende jaar van Nebukadnezar verbrandt Nebuzaradan, overste van de trawanten, het huis des HEEREN, het paleis en de huizen van Jeruzalem.
Theologische betekenis
De tempel van Salomo stelt de grote vraag van de Bijbel: hoe kan de heilige God wonen te midden van een zondig volk? De tempel gaf een voorlopig antwoord. De voorhof, het heilige en het heilige der heiligen lieten zien dat de toegang tot God begrensd was. Alleen de hogepriester mocht eens per jaar, en niet zonder bloed, achter het voorhangsel komen.
Toen Christus stierf, scheurde het voorhangsel van de tempel van boven tot beneden (Mattheüs 27:51). Nu hebben de gelovigen vrijmoedigheid "om in te gaan in het heiligdom door het bloed van Jezus" (Hebreeën 10:19). Wat de tempel afbeeldde, is in Hem werkelijkheid geworden.
De verwoesting van de tempel rond 586 voor Christus, en later van de tweede tempel in het jaar 70, was geen mislukking van Gods plan. De profeten zagen het als oordeel over de afval, en tegelijk beloofden zij een nieuwe heerlijkheid. In het Nieuwe Testament bouwt God een huis van levende stenen. Petrus schrijft: "Zo wordt gij ook zelven, als levende stenen, gebouwd tot een geestelijk huis" (1 Petrus 2:5), en Paulus herinnert de gemeente eraan dat zij Gods tempel is en dat de Geest Gods in haar woont (1 Korinthe 3:16).
Daarom leert de tempel ook iets over de eredienst. De Vader zoekt aanbidders die Hem aanbidden in geest en waarheid (Johannes 4:23). Niet een plaats maakt de dienst van God heilig, maar Zijn tegenwoordigheid door Christus en Zijn Geest.
Belangrijke bijbelteksten
De volgende bijbelgedeelten helpen u om de rol van de tempel van Salomo in de Schrift beter te begrijpen.
Veelgestelde vragen over de tempel van Salomo
Wat is de naam van de berg in Jeruzalem waarop de tempel van Salomo stond?
De berg Moria. 2 Kronieken 3:1 zegt: "En Salomo begon het huis des HEEREN te bouwen te Jeruzalem, op den berg Moria". Daar lag de dorsvloer van Ornan de Jebusiet, die David had gekocht. Moria telt vijf letters. Vraagt een puzzel om vier letters, dan is Sion waarschijnlijk het antwoord: de Psalmen noemen de tempelberg zo, "den berg Mijner heiligheid" (Psalm 2:6). Vandaag heet dezelfde heuvel de Tempelberg.
Wanneer werd de tempel van Salomo gebouwd?
De bouw begon in het vierde jaar van Salomo, in de maand Ziv, vierhonderdtachtig jaar na de uittocht uit Egypte (1 Koningen 6:1). Volgens de gangbare datering was dat rond 966 voor Christus; andere berekeningen komen enkele jaren eerder of later uit. De bouw duurde zeven jaar en was klaar in de maand Bul van het elfde jaar (1 Koningen 6:38). De tempel stond tot de verwoesting door Babel, rond 586 voor Christus.
Hoe groot was de tempel van Salomo?
Volgens 1 Koningen 6:2 was het huis "van zestig ellen in zijn lengte, en van twintig in zijn breedte, en van dertig ellen in zijn hoogte". Dat is ongeveer dertig bij tien bij vijftien meter, afhankelijk van de lengte van de el. In lengte en breedte was het twee keer zo groot als de tabernakel. Vergeleken met sommige heidense tempels was het niet groot, maar het was rijk bekleed met cederhout en overtrokken met goud.
Hoe zag de tempel van Salomo eruit?
De tempel had drie delen achter elkaar: een voorhuis, het heilige van veertig el lang en de aanspraakplaats of het heilige der heiligen, een kubus van twintig el (1 Koningen 6:16-20). In het heilige stonden onder meer de gouden kandelaren en de tafel van de toonbroden. In het heilige der heiligen stond de ark onder twee cherubs van olieachtig hout. Voor de ingang stonden de koperen pilaren Jachin en Boaz, in de voorhof de gegoten zee (1 Koningen 7:23) en het koperen altaar (2 Kronieken 4:1). Een plattegrond of afbeelding is altijd een reconstructie op grond van 1 Koningen 6 en 7 en 2 Kronieken 3 en 4: een afbeelding uit die tijd is niet bewaard.
Wat is de berg Moria?
De berg Moria is de heuvel in Jeruzalem waarop Salomo de tempel bouwde, op de dorsvloer die David van Ornan of Arauna had gekocht (2 Kronieken 3:1). In Genesis 22:2 moest Abraham naar het land Moria gaan om Izak te offeren, op een van de bergen die God hem zou wijzen. De Joodse en christelijke traditie verbindt beide plaatsen. Later ging ook de naam Sion op deze tempelheuvel over; daarover gaat de pagina over de berg Sion.
Is de Klaagmuur een overblijfsel van de tempel van Salomo?
Nee. De Westelijke Muur, ook Klaagmuur genoemd, is een deel van de grote steunmuren rond het tempelplein dat Herodes de Grote liet aanleggen toen hij de tweede tempel vergrootte. Van de tempel van Salomo, die volgens de gangbare datering in 586 voor Christus werd verbrand (2 Koningen 25:9), is niets zichtbaar. Wel stond die eerste tempel op dezelfde heuvel, de berg Moria (2 Kronieken 3:1); de precieze plek op het plein is onzeker.
Wat is het verschil tussen de tempel en het paleis van Salomo?
De tempel was het huis des HEEREN; het paleis was de woning van de koning. Aan zijn eigen huis bouwde Salomo dertien jaar, tegen zeven jaar aan de tempel (1 Koningen 7:1). Bij het paleis hoorden onder meer het huis van het woud van Libanon en een troonzaal (1 Koningen 7:2-7). Het paleis lag waarschijnlijk ten zuiden van de tempel. Beide werden verbrand toen Nebuzaradan Jeruzalem verwoestte (2 Koningen 25:9).
Tempel van Salomo of tempel van Salomon: wat is juist?
Beide duiden dezelfde tempel aan. De Statenvertaling schrijft overal Salomo, ook in 1 Koningen 6:1, waar de bouw van de tempel begint. Salomon is de vorm die via het Latijn in het Nederlands terechtkwam en die u nog tegenkomt in oudere boeken en in familienamen; Solomon is de Engelse spelling. Alle vormen duiden dezelfde koning aan, en dus dezelfde tempel. De naam hangt samen met het Hebreeuwse woord voor vrede (1 Kronieken 22:9).
Wat stond er in het heilige der heiligen?
In het heilige der heiligen, dat de Statenvertaling ook de aanspraakplaats noemt, stond de ark van het verbond. Daarboven stonden twee cherubs van olieachtig hout, elk tien el hoog, met goud overtrokken; hun vleugels bedekten de ark (1 Koningen 6:23-28, 8:6-7). In de ark lag niets "dan alleen de twee stenen tafelen, die Mozes bij Horeb daarin gelegd had" (1 Koningen 8:9).
Hoe werd de tempel van Salomo verwoest?
In het negentiende jaar van Nebukadnezar, de koning van Babel, kwam Nebuzaradan, de overste van de trawanten, naar Jeruzalem. "En hij verbrandde het huis des HEEREN, en het huis des konings" (2 Koningen 25:9). De Chaldeeën braken de muren van Jeruzalem af, braken de koperen pilaren en de koperen zee en voerden het koper naar Babel; ook het goud en zilver werd meegenomen (2 Koningen 25:10, 13-16). Volgens de gangbare datering gebeurde dit in 586 voor Christus.
Wat gebeurde er met de ark van het verbond?
De Bijbel vertelt niet wat er met de ark gebeurd is. Na de verwoesting van de tempel wordt zij in de historische boeken niet meer genoemd. Het apocriefe boek 2 Makkabeeën vertelt dat Jeremia de ark op een berg verborg, maar dat is een latere overlevering. Anderen denken dat zij naar Babel werd meegevoerd of vernietigd. Jeremia 3:16 zegt dat men in de toekomst niet meer zal zeggen: de ark des verbonds des HEEREN.
Wat is het verschil tussen de tempel van Salomo en die van Herodes?
De eerste tempel, van Salomo, stond tot rond 586 voor Christus. Na de ballingschap werd onder Zerubbabel een eenvoudiger tweede tempel gebouwd, volgens de gangbare datering voltooid rond 516 voor Christus (Ezra 6:15). Herodes de Grote liet die vanaf ongeveer 20 voor Christus ingrijpend vergroten en verfraaien; dat was de tempel die Jezus kende (Johannes 2:20). De Romeinen verwoestten hem in het jaar 70. De tempel van Salomo bestond toen al ruim zes eeuwen niet meer.
Bijbelverhalen bij de tempel van Salomo
Abraham en Isaak
Genesis 22:1-19
Salomo en de Tempel
1 Koningen 3-8
De koningin van Scheba
1 Koningen 10:1-13
Josafat en de zangers
2 Kronieken 20:1-30
Joas, de koning van zeven jaar
2 Koningen 11-12
De roeping van Jesaja
Jesaja 6
Hiskia bidt in de tempel
2 Koningen 18-19; Jesaja 36-37
Manasse bekeert zich
2 Kronieken 33:1-20
Gerelateerde plaatsen
Jeruzalem
Jeruzalem bestaat nog en is een van de oudste voortdurend bewoonde steden ter wereld
Berg Sion
De oude stad Davids ligt buiten de huidige muren van de oude stad van Jeruzalem, op de heuvelrug ten zuiden van de tempelberg, waar archeologen resten van de stad uit verschillende perioden hebben opgegraven
Libanon
De ligging is zeker: het gebergte draagt nog altijd de naam Libanon en ligt grotendeels in de staat Libanon, die naar de bergen is genoemd; het Antilibanon vormt de grens met Syrië
Tyrus
Tyrus is zeker geïdentificeerd: het is de stad Sur in het zuiden van Libanon
Babylon
De ruïnes van Babylon liggen in Irak, ongeveer 85 kilometer ten zuiden van Bagdad, bij de stad Hilla
Olijfberg
De Olijfberg ligt in Oost-Jeruzalem en is bebouwd met wijken, wegen en kerken
Bijbelse personen verbonden aan de tempel van Salomo
Salomo
Vrede / Vredevol
David
Geliefde
Natan
Hij (God) heeft gegeven
Hiskia
De HEERE versterkt
Josia
De HEERE ondersteunt
Nebukadnezar
Waarschijnlijk: Nabu, bescherm de grenssteen
Boaz
Waarschijnlijk: in hem is kracht
Obed-Edom
Knecht van Edom (uitleg onzeker)
Gad, de ziener
Betekenis onzeker
Asaf
Waarschijnlijk verzamelaar
Zadok
Waarschijnlijk rechtvaardig
Hiram
Onzeker; mogelijk edel
Bijbelhoofdstukken die zich bij de tempel van Salomo afspelen
2 Kronieken 3
Het hoofdstuk dat de tempelberg bij name noemt: de berg Moria.
1 Koningen 6
De bouw zelf: afmetingen, cederhout en de zeven jaar die het kostte.
1 Koningen 8
De inwijding, met het gebed van Salomo en de wolk die het huis vulde.
2 Koningen 25
Het einde: Nebuzaradan verbrandt de tempel en voert het koper naar Babel.
Leer meer over de tempel van Salomo met AI BijbelAssistent
Wilt u dieper ingaan op de geschiedenis, de bijbelteksten of de theologische betekenis van de tempel van Salomo? Onze AI-assistent helpt u verder.
Verdiep u verder
Alle bijbelse plaatsen
Terug naar het overzicht van bijbelse plaatsen.
Bijbelse personen
Ontdek wie er leefden bij de tempel van Salomo.
Bijbelse tijdlijn
Plaats de tempel van Salomo in de bijbelse geschiedenis.
Lees de Bijbel
Lees de bijbelgedeelten over de tempel van Salomo.
Bijbeluitleg
Uitleg bij bijbelgedeelten over de tempel van Salomo.
Bijbel onderwerpen
Verken thema's die verbonden zijn met de tempel van Salomo.