Daniël en zijn vrienden aan het hof

Daniël 1 opent het boek Daniël en vertelt hoe vier jonge mannen uit Juda aan het hof van de koning van Babel terechtkomen. Het is het begin van de ballingschap: Jeruzalem staat nog, maar de eerste mensen en de eerste tempelvaten worden weggevoerd. Het hoofdstuk laat zien hoe Daniël en zijn vrienden in die vreemde wereld trouw blijven aan God, en hoe God hen daar draagt.

Hoe kwamen Daniël en zijn vrienden aan het hof van Babel?

In het derde jaar van koning Jojakim kwam Nebukadnezar, de koning van Babel, naar Jeruzalem en belegerde de stad (Daniël 1:1). De tekst zegt direct Wie hier werkelijk handelt: "En de HEERE gaf Jojakim, den koning van Juda, in zijn hand" (Daniël 1:2). Nebukadnezar nam ook een deel van de vaten uit het huis van God mee naar het land Sinear en bracht ze in de schatkamer van zijn god.

Daarna droeg de koning Aspenaz, de overste van zijn kamerlingen, op om jonge mannen uit Israël te halen, uit het koninklijk geslacht en uit de prinsen. Zij moesten zonder gebrek zijn, schoon van aangezicht, verstandig en geschikt om in het paleis te staan. Zij zouden onderwezen worden in de boeken en de taal van de Chaldeeën. De koning bepaalde dat zij dagelijks te eten kregen van de spijs van de koning en te drinken van zijn wijn. Na drie jaar zouden zij voor de koning staan (Daniël 1:3-5). Onder hen waren Daniël, Hananja, Misaël en Azarja. De overste gaf hun andere namen: Beltsazar, Sadrach, Mesach en Abednego (Daniël 1:6-7). In de Statenvertaling heet de laatste Abed-nego. Onder die namen zijn de drie vrienden bekend als Sadrach, Mesach en Abednego.

Waarom wilde Daniël het eten van de koning niet?

Dan volgt het scharnier van het hoofdstuk: "Daniel nu nam voor in zijn hart, dat hij zich niet zou ontreinigen met de stukken van de spijs des konings, noch met den wijn zijns dranks" (Daniël 1:8). Hij vroeg de overste of hij zich niet hoefde te ontreinigen. Wat het eten precies onrein maakte, zegt de tekst niet; de uitleggingen staan hieronder bij de betekenis. Direct daarna staat: "En God gaf Daniel genade en barmhartigheid voor het aangezicht van den overste der kamerlingen" (Daniël 1:9). Toch durfde de overste het niet aan. Hij vreesde de koning: als de jonge mannen er slechter uitzagen dan de anderen, zou het hem zijn hoofd kosten (Daniël 1:10).

Wat gebeurde er na tien dagen groente en water?

Daniël ging toen naar Melzar, die de overste over de vier had aangesteld, en deed een voorstel: "Beproef toch uw knechten tien dagen lang, en men geve ons van het gezaaide te eten, en water te drinken" (Daniël 1:12). Het gezaaide is wat uit zaad op het land groeit, waarschijnlijk groente, peulvruchten en graan. Na tien dagen mocht Melzar hen vergelijken met de anderen en zelf beslissen. Hij stemde toe. "Ten einde nu der tien dagen, zag men dat hun gedaanten schoner waren, en zij vetter waren van vlees dan al de jongelingen, die de stukken van de spijze des konings aten" (Daniël 1:15). Vanaf toen nam Melzar hun de spijs en de wijn van de koning af en gaf hun van het gezaaide (Daniël 1:16).

Wat gaf God aan Daniël en zijn vrienden?

Het hoofdstuk eindigt niet bij het eten, maar bij God: "Aan deze vier jongelingen nu gaf God wetenschap en verstand in alle boeken, en wijsheid; maar Daniel gaf Hij verstand in allerlei gezichten en dromen" (Daniël 1:17). Toen de drie jaar om waren, bracht de overste hen bij Nebukadnezar. De koning sprak met hen, en er werd niemand gevonden zoals Daniël, Hananja, Misaël en Azarja. In alles wat hij hun vroeg, vond hij hen tienmaal boven alle tovenaars en sterrenkijkers in zijn rijk (Daniël 1:18-20). Het laatste vers kijkt ver vooruit: Daniël bleef tot het eerste jaar van koning Kores (Daniël 1:21). Hij zag het einde van de ballingschap waarvan dit hoofdstuk het begin vertelt.

Het derde jaar van Jojakim valt volgens de gangbare berekening rond 605 voor Christus. Jeremia noemt het vierde jaar van Jojakim het eerste jaar van Nebukadnezar (Jeremia 25:1); uitleggers verklaren dat verschil meestal uit twee manieren om regeringsjaren te tellen. Deze eerste wegvoering ging vooraf aan die van koning Jojachin, rond 597, en aan de verwoesting van Jeruzalem, rond 586. Sinear is de oude naam voor het land rond Babel; de Bijbel gebruikt hem ook bij de bouw van de toren (Genesis 11:2).

Jesaja had koning Hiskia al gezegd dat er van zijn nakomelingen genomen zouden worden, "dat zij hovelingen zijn in het paleis des konings van Babel" (Jesaja 39:7). Daniël en zijn vrienden kwamen uit het koninklijk zaad en de prinsen (Daniël 1:3). De opleiding in de boeken en de taal van de Chaldeeën bereidde hen voor op een plaats onder de wijzen van Babel.

De Hebreeuwse namen van de vier bevatten de naam van God. Ze worden meestal uitgelegd als God is mijn rechter (Daniël), de HEERE is genadig (Hananja), wie is als God (Misaël) en de HEERE helpt (Azarja). Bij de nieuwe namen is de betekenis minder zeker. Van Beltsazar zegt Nebukadnezar later zelf dat de naam is "naar den naam mijns gods" (Daniël 4:8).

In drie verzen van Daniël 1 staat dat God gaf. De HEERE gaf Jojakim in de hand van Nebukadnezar (Daniël 1:2). God gaf Daniël genade en barmhartigheid bij de overste (Daniël 1:9). En God gaf de vier wetenschap, verstand en wijsheid (Daniël 1:17). Zo maakt het hoofdstuk duidelijk Wie de geschiedenis leidt. Niet Nebukadnezar regeert, maar de God van Israël, ook als Zijn volk verslagen lijkt en de vaten van Zijn huis in een heidense tempel staan. Dat is de lijn van het hele boek: "dat de Allerhoogste heerschappij heeft over de koninkrijken der mensen" (Daniël 4:17).

Waarom het eten van de koning Daniël zou ontreinigen, zegt de tekst niet, en uitleggers geven verschillende redenen. Sommigen wijzen op de spijswetten: aan het hof kwam ook vlees op tafel dat voor Israël onrein was (Leviticus 11). Anderen denken aan spijs en wijn die eerst aan de goden van Babel waren gewijd (vergelijk Exodus 34:15). Weer anderen zien in de tafel van de koning een teken van verbondenheid en afhankelijkheid. Opvallend is dat Daniël ook de wijn weigerde, die de wet niet verbood, en dat hij later vlees en wijn noemt als iets wat hij in een tijd van rouw liet staan (Daniël 10:3). Welke reden de doorslag gaf, laat de tekst open. Het hoofdstuk legt de nadruk op Daniëls voornemen, niet op het menu.

De uitkomst is Gods werk. De wijsheid "gaf God", en Daniël kreeg verstand van gezichten en dromen. Dat blijkt in het volgende hoofdstuk, bij de droom van Nebukadnezar. Veel uitleggers wijzen op de overeenkomst met Jozef, aan wie de HEERE genade gaf in de ogen van de overste van het gevangenhuis (Genesis 39:21). Zo doet God wat Hij elders zegt: "die Mij eren, zal Ik eren" (1 Samuël 2:30).

God laat Zijn kinderen op een vreemde plek niet los. Daniël en zijn vrienden konden niet kiezen waar zij woonden, welke naam zij kregen of welke lessen zij volgden. Toch was de HEERE daar, en Hij gaf genade bij mensen die Hem niet kenden. Wie op school, op het werk of in een omgeving leeft waar God niet gekend wordt, mag weten dat Hij ook daar regeert. Daarover gaat ook de pagina over Gods voorzienigheid.

Trouw begint in het hart. Daniël "nam voor in zijn hart" (Daniël 1:8) voordat hij iets vroeg. Daarna vroeg hij het, met een voorstel dat de overste niet in gevaar bracht. Hij werkte mee waar het kon en trok een grens waar hij zich zou ontreinigen. Zo leerde de HEERE de ballingen door Jeremia: "zoekt den vrede der stad" (Jeremia 29:7). En Paulus schrijft: "wordt dezer wereld niet gelijkvormig" (Romeinen 12:2). Waar die grens voor ons ligt, vraagt gebed en het licht van Gods Woord.

Wat goed afloopt, is Gods gave en niet onze prestatie. Daniël vroeg om tien dagen en liet de uitkomst over. Wat de vier daarna ontvingen, staat er als gave: God gaf wetenschap en verstand. De Heere Jezus bad niet dat Zijn discipelen uit de wereld weggenomen zouden worden, "maar dat Gij hen bewaart van den boze" (Johannes 17:15).