Barnabas in de Bijbel
Barnabas (Grieks/Aramees) - “Zoon van vertroosting”
Wie was Barnabas?
Barnabas was een Leviet uit Cyprus die eigenlijk Joses heette. De apostelen gaven hem de bijnaam Barnabas, een zoon der vertroosting (Handelingen 4:36). Hij bracht de pas bekeerde Paulus bij de apostelen, leidde de gemeente in Antiochië mee en ging met Paulus op de eerste zendingsreis.
Barnabas is een van de leidende figuren uit de eerste christelijke gemeente. In de Bijbel komt hij vooral voor in het boek Handelingen, van hoofdstuk 4 tot en met 15, en daarnaast in de brieven van Paulus (1 Korinthe 9:6; Galaten 2; Kolossenzen 4:10). Lukas stelt hem zo voor: "En Joses, van de apostelen toegenaamd Barnabas (hetwelk is, overgezet zijnde, een zoon der vertroosting), een Leviet, van geboorte uit Cyprus" (Handelingen 4:36). Zijn bijnaam past bij wat hij deed. Toen de gemeente in Jeruzalem de pas bekeerde Saulus wantrouwde, nam Barnabas hem mee naar de apostelen en vertelde hoe hij op de weg naar Damaskus de Heere had gezien (Handelingen 9:27). Toen er in Antiochië veel Grieken tot geloof kwamen, werd Barnabas erheen gestuurd. Hij zag de genade van God, verblijdde zich en vermaande allen om bij de Heere te blijven. Lukas voegt eraan toe: "Want hij was een goed man, en vol des Heiligen Geestes en des geloofs" (Handelingen 11:24). Daarna haalde Barnabas Saulus uit Tarsus, en een jaar lang onderwezen zij samen de gemeente in Antiochië. Daar werden de discipelen voor het eerst christenen genoemd (Handelingen 11:26). Vanuit Antiochië zond de Heilige Geest hen uit op de eerste zendingsreis, langs Cyprus en steden in Klein-Azië. In Lystra hielden de inwoners Barnabas voor Jupiter (Handelingen 14:12). Na het overleg in Jeruzalem over de heidenchristenen (Handelingen 15) gingen Paulus en Barnabas uit elkaar, na een scherp verschil over Johannes Markus, de neef van Barnabas. Barnabas nam Markus mee naar Cyprus. Daarna zwijgt Handelingen over hem, al noemt Paulus hem later nog met respect.
Historische context
Barnabas leefde in de eerste decennia na de hemelvaart van Christus, ongeveer van het jaar 30 tot in de jaren vijftig. Hij kwam van Cyprus, een eiland met veel Joodse inwoners, maar hij hoorde bij de gemeente in Jeruzalem. Als Leviet kwam hij uit de stam die in het Oude Testament voor de dienst bij het heiligdom was afgezonderd. Dat hij een akker bezat en verkocht (Handelingen 4:37), laat zien dat Levieten in die tijd wel grond konden hebben. De gemeente in Jeruzalem deelde in die eerste jaren haar bezit met elkaar, zodat niemand gebrek had (Handelingen 4:34-35). Lukas noemt de gift van Barnabas als voorbeeld, en vertelt direct daarna over Ananias en Saffira, die logen over hun gave. Antiochië in Syrië, waar Barnabas lang werkte, was na Rome en Alexandrië een van de grootste steden van het Romeinse rijk. Na de vervolging rond Stefanus kwamen gelovigen daar terecht, en sommigen spraken ook tot de Grieken (Handelingen 11:19-20). Zo ontstond de eerste gemeente met veel gelovigen uit de heidenen. De vraag of zij zich eerst moesten laten besnijden, leidde tot het overleg in Jeruzalem, waar Barnabas en Paulus vertelden wat God door hen onder de heidenen had gedaan (Handelingen 15:12). In Galaten 2 noemt Paulus Barnabas twee keer. In Jeruzalem gaven Jakobus, Cefas en Johannes hem en Barnabas de rechter hand der gemeenschap (Galaten 2:9). Maar in Antiochië liet ook Barnabas zich meetrekken toen Petrus zich terugtrok van de maaltijd met heidenchristenen (Galaten 2:13). Over zijn latere leven zegt de Bijbel niets meer; een latere overlevering laat hem als martelaar sterven op Cyprus, maar dat is niet te controleren.
Karaktereigenschappen
+Positieve eigenschappen
- Vrijgevig met zijn bezit (Handelingen 4:37)
- Durft vertrouwen te geven aan wie anderen wantrouwen (Handelingen 9:27)
- Een goed man, vol van de Heilige Geest en van geloof (Handelingen 11:24)
- Ziet Gods genade bij anderen en bemoedigt hen (Handelingen 11:23)
- Geeft Markus een tweede kans (Handelingen 15:37-39)
−Zwakke kanten
- Liet zich in Antiochië meetrekken door de veinzing van anderen (Galaten 2:13)
- Het verschil met Paulus over Markus liep uit op een verbittering (Handelingen 15:39)
Theologische betekenis
Barnabas laat zien hoe God mensen gebruikt om anderen een plaats te geven in de gemeente. Zonder zijn tussenkomst was Saulus misschien lang buiten de kring van de apostelen gebleven. Zonder zijn bezoek aan Antiochië was de eerste gemeente met veel heidenchristenen misschien niet zo bemoedigd. Lukas tekent hem als iemand die herkent wat God doet: hij zag de genade Gods en werd verblijd (Handelingen 11:23). In Handelingen 14:14 noemt Lukas Barnabas en Paulus samen apostelen. Barnabas hoorde niet bij de twaalf, maar hij was een door de gemeente en de Heilige Geest uitgezonden boodschapper. Daarom wordt hij in de kerk vaak apostel genoemd, in de bredere betekenis van het woord: gezondene. Zijn levensverhaal is ook eerlijk over zwakheid. De breuk met Paulus (Handelingen 15:39) en zijn meegaandheid in Antiochië (Galaten 2:13) laten zien dat ook een man vol van de Heilige Geest kon falen. Toch gebruikte God ook het uiteengaan: er trokken nu twee reisgezelschappen uit, en Markus, aan wie Barnabas vasthield, werd later door Paulus zeer nut tot den dienst genoemd (2 Timotheüs 4:11). Volgens de kerkelijke overlevering is hij de schrijver van het evangelie naar Markus. Ten slotte laat Barnabas zien dat vrijgevigheid en vertroosting bij elkaar horen. Zijn eerste daad was een gift, zijn naam betekent vertroosting of bemoediging, en zijn hele optreden staat in dienst van anderen. Zo is hij een beeld van wat de gemeente voor elkaar mag zijn.
Naamsbetekenis
Oorspronkelijke naam
Barnabas (Grieks/Aramees)
Betekenis
Zoon van vertroosting
Betekenis van de naam Barnabas: grondwoord, uitspraak en wie de naam droegen
Sleutelmomenten
Joses krijgt de naam Barnabas
De Leviet uit Cyprus verkoopt een akker en legt de opbrengst aan de voeten van de apostelen. Zij noemen hem Barnabas, een zoon der vertroosting.
Barnabas neemt het op voor Saulus
De discipelen in Jeruzalem vrezen Saulus. Barnabas brengt hem bij de apostelen en vertelt over zijn bekering en zijn prediking in Damaskus.
Naar Antiochië
De gemeente in Jeruzalem zendt Barnabas naar Antiochië. Hij ziet de genade van God, haalt Saulus uit Tarsus en onderwijst daar een jaar lang.
Uitgezonden door de Heilige Geest
In de gemeente van Antiochië zegt de Heilige Geest: zondert Mij af beiden Barnabas en Saulus. De eerste zendingsreis begint op Cyprus.
Voor Jupiter aangezien in Lystra
Na de genezing van een kreupele man houden de inwoners van Lystra Barnabas voor Jupiter en Paulus voor Mercurius. De apostelen scheuren hun klederen.
Het overleg in Jeruzalem
Barnabas en Paulus vertellen de apostelen en ouderlingen welke tekenen God onder de heidenen heeft gedaan.
Scheiding van Paulus om Markus
Barnabas wil zijn neef Johannes Markus meenemen, Paulus niet. Er ontstaat een verbittering; Barnabas vertrekt met Markus naar Cyprus.
Belangrijke bijbelteksten
De volgende bijbelgedeelten zijn van belang om het leven en de rol van Barnabas beter te begrijpen.
“En Joses, van de apostelen toegenaamd Barnabas (hetwelk is, overgezet zijnde, een zoon der vertroosting), een Leviet, van geboorte uit Cyprus,”
Zijn eigenlijke naam, zijn bijnaam en de betekenis daarvan, zijn afkomst uit de stam Levi en van Cyprus.
“Maar Barnabas, hem tot zich nemende, leidde hem tot de apostelen, en verhaalde hun, hoe hij op den weg den Heere gezien had, en dat Hij tot hem gesproken had; en hoe hij te Damaskus vrijmoediglijk gesproken had in den Naam van Jezus.”
Barnabas staat in voor Saulus, die de discipelen in Jeruzalem nog vrezen.
“Want hij was een goed man, en vol des Heiligen Geestes en des geloofs; en er werd een grote schare den Heere toegevoegd.”
Het oordeel van Lukas over Barnabas, bij zijn werk in Antiochië.
“En als zij den Heere dienden, en vastten, zeide de Heilige Geest: Zondert Mij af beiden Barnabas en Saulus tot het werk, waartoe Ik hen geroepen heb.”
De roeping tot de eerste zendingsreis, vanuit de gemeente in Antiochië.
“Er ontstond dan een verbittering, alzo dat zij van elkander gescheiden zijn, en dat Barnabas Markus medenam, en naar Cyprus afscheepte;”
Het uiteengaan van Paulus en Barnabas, na hun verschil over Markus.
“En als Jakobus, en Cefas, en Johannes, die geacht waren pilaren te zijn, de genade, die mij gegeven was, bekenden, gaven zij mij en Barnabas de rechter hand der gemeenschap, opdat wij tot de heidenen, en zij tot de besnijdenis zouden gaan;”
De leiders in Jeruzalem erkennen het werk van Paulus en Barnabas onder de heidenen.
Tijdperiode
~1e eeuw n.Chr.
Barnabas leefde in de tijd van het Nieuwe Testament.
Gerelateerde personen
Bijbelboeken over Barnabas
Lessen voor vandaag
Barnabas laat zien wat bemoediging in de praktijk is. Hij gaf geld weg toen er nood was, hij nam het op voor een man die door iedereen werd gewantrouwd, en hij zag in een nieuwe gemeente eerst de genade van God en niet wat er nog ontbrak. Dat vraagt geen bijzondere gaven, wel aandacht voor anderen en de moed om iemand een kans te geven. Hij leert ook dat een tweede kans de moeite waard kan zijn. Paulus wilde Markus niet meer meenemen, Barnabas wel. Achteraf schreef Paulus zelf dat Markus hem zeer nut tot den dienst was. Wie iemand afschrijft na één mislukking, kan zich vergissen. Tegelijk is Barnabas geen held zonder gebreken. Ook hij liet zich meetrekken door de mening van een groep (Galaten 2:13), en het verschil met Paulus werd een verbittering. Dat troost: God gebruikt mensen met zwakheden. En het waarschuwt: ook een goed man heeft het nodig om gecorrigeerd te worden. Voor de gemeente vandaag is Barnabas een uitnodiging om bruggenbouwers te zijn: tussen nieuwkomers en ouderen in het geloof, tussen mensen met een moeilijk verleden en een gemeente die afwacht, tussen groepen die elkaar slecht kennen.
Bijbelse plaatsen
Veelgestelde vragen over Barnabas
Wie was Barnabas in de Bijbel?
Wat betekent de naam Barnabas?
Waar staat Barnabas in de Bijbel?
Was Barnabas een apostel?
Waarom kregen Paulus en Barnabas ruzie?
Wie was Johannes Markus voor Barnabas?
Waarom noemden ze Barnabas Jupiter?
Wat deed Barnabas in Antiochië?
Is de brief van Barnabas een bijbelboek?
Wat kunnen wij leren van Barnabas?
Stel een vraag over Barnabas
Wilt u meer weten over Barnabas? Onze AI-gestuurde assistent helpt u met achtergrond, context en diepere inzichten uit de Bijbel.
Stel een vraag over BarnabasBijbelverhalen rond Barnabas
Verdiep u verder
Bijbelse tijdlijn
Bekijk Barnabas in de context van de bijbelse geschiedenis.
Bijbelse onderwerpen
Ontdek thema's die verbonden zijn met het leven van Barnabas.
Lees de Bijbel
Lees het verhaal van Barnabas in de Bijbel.
Bijbeluitleg
Lees commentaar en uitleg bij de bijbelgedeelten over Barnabas.
AI BijbelAssistent
Stel uw vragen over Barnabas aan onze AI-assistent.
Woordstudie
Bestudeer de oorspronkelijke betekenis van bijbelse namen en begrippen.
Heidelbergse Catechismus
Ontdek de gereformeerde leer over bijbelse personen en thema's.