Ga naar hoofdinhoud
Nieuwe Testament~35 n.Chr.

Ananias van Damascus in de Bijbel

Ananias (Grieks) of Chananja (Hebreeuws) - “De HEERE is genadig”

Wie was Ananias van Damascus?

Ananias van Damascus was "een zeker discipel te Damaskus" die van de Heere in een gezicht de opdracht kreeg de blinde Saulus op te zoeken (Handelingen 9:10-11). Hij legde hem de handen op en sprak hem aan als broeder. Saulus werd weer ziende en werd gedoopt.

Ananias van Damascus komt in de Bijbel alleen voor in het boek Handelingen: in het verhaal van de bekering van Saulus (Handelingen 9:10-19) en in de rede die Paulus jaren later in Jeruzalem hield (Handelingen 22:12-16). Lukas stelt hem eenvoudig voor: "En er was een zeker discipel te Damaskus, met name Ananias" (Handelingen 9:10). Over zijn afkomst, beroep of gezin vertelt de Schrift niets. De Statenvertaling schrijft zijn naam als Ananias en de stad als Damaskus. De lijn van het verhaal is kort. Saulus, de vervolger van de gemeente, is vlak bij Damascus door een licht uit de hemel neergeworpen en zit drie dagen blind in het huis van een zekere Judas. Intussen spreekt de Heere tot Ananias in een gezicht en stuurt hem naar dat huis. Ananias aarzelt: hij weet wie Saulus is en waarom hij gekomen is. De Heere antwoordt: "deze is Mij een uitverkoren vat" (Handelingen 9:15). Daarop gaat Ananias, legt Saulus de handen op en zegt: "Saul, broeder!" (Handelingen 9:17). Saulus ziet weer, staat op en wordt gedoopt. In Handelingen 22 vertelt Paulus het zelf, voor een Joods publiek in Jeruzalem. Daar heet Ananias "een godvruchtig man naar de wet, goede getuigenis hebbende van al de Joden, die daar woonden" (Handelingen 22:12), en daar staat ook zijn oproep: "Sta op, en laat u dopen, en uw zonden afwassen" (Handelingen 22:16). Ananias van Damascus is niet te verwarren met twee naamgenoten in hetzelfde boek. Ananias, de man van Saffira, hield een deel van de opbrengst van zijn verkochte land achter, loog daarover en stierf (Handelingen 5:1-11). De hogepriester Ananias liet Paulus tijdens het verhoor voor de raad op de mond slaan (Handelingen 23:2). Ananias van Damascus is een derde man: een gewone gelovige die één opdracht kreeg en die uitvoerde.

Historische context

Damascus was in de eerste eeuw een oude en welvarende stad in Syrië, ruim tweehonderd kilometer ten noordoosten van Jeruzalem. Er woonde een grote Joodse gemeenschap met meer dan één synagoge: Saulus vroeg brieven "naar Damaskus, aan de synagogen" (Handelingen 9:2). Ook de Joodse geschiedschrijver Josephus vermeldt dat er in Damascus veel Joden woonden. Hoe het evangelie daar terechtkwam, vertelt Lukas niet. Mogelijk brachten gelovigen die na de dood van Stefanus uit Jeruzalem verstrooid waren het mee (Handelingen 8:1-4), al kan er ook eerder al een kring van volgelingen van Jezus geweest zijn. De naam christenen bestond toen nog niet; die komt pas in Antiochië op (Handelingen 11:26). Lukas spreekt van hen "die van dien weg waren" (Handelingen 9:2). De bekering van Saulus wordt meestal gedateerd in de eerste jaren na de kruisiging, ongeveer tussen 33 en 36 n.Chr. Paulus schrijft zelf dat hij daarna naar Arabië ging en "wederom naar Damaskus" keerde (Galaten 1:17), en pas "na drie jaren" naar Jeruzalem ging (Galaten 1:18). Uit 2 Korinthe 11:32 blijkt dat er een stadhouder van koning Aretas in Damascus was toen Paulus de stad moest ontvluchten. Aretas was de koning van de Nabateeërs, het volk ten zuiden en oosten van Damascus. De hogepriester in Jeruzalem had in Syrië geen wereldlijk gezag, maar de synagogen erkenden waarschijnlijk zijn religieuze leiding. Met zijn brieven kon Saulus de synagogen om medewerking vragen bij het opsporen en gevangen meevoeren van gelovigen. Ananias wist ervan: Saulus had "hier macht van de overpriesters, om te binden allen, die Uw Naam aanroepen" (Handelingen 9:14). De aanduiding "de straat, genaamd de Rechte" (Handelingen 9:11) past bij het stratenplan dat Damascus, voor zover bekend, als hellenistische stad had: een lange, rechte hoofdstraat van oost naar west. De zuilenstraat die men later kende, is grotendeels Romeins. In de oude stad van Damascus ligt nog altijd zo'n straat, die men met deze tekst verbindt. Het huis van Judas en het huis van Ananias zijn niet aan te wijzen; de kapel die in Damascus als huis van Ananias wordt getoond, berust op latere overlevering. Dat Paulus in Handelingen 22 zo nadrukkelijk zegt dat Ananias een wetsgetrouw man met een goede naam bij de Joden was, hangt samen met zijn publiek: een menigte in de tempel die hem beschuldigde dat hij "tegen het volk, en de wet, en deze plaats" leerde (Handelingen 21:28). Een getuige die bij de Joden van Damascus goed bekendstond, woog voor zulke hoorders zwaar.

Karaktereigenschappen

+Positieve eigenschappen

  • Beschikbaar voor de Heere: "Zie, hier ben ik, Heere!" (Handelingen 9:10)
  • Eerlijk in zijn gesprek met God over zijn bezwaar (Handelingen 9:13-14)
  • Gehoorzaam: hij ging toen de Heere zei "Ga heen" (Handelingen 9:15-17)
  • Broederlijk tegenover de vroegere vervolger (Handelingen 9:17)
  • Godvruchtig naar de wet en geacht bij de Joden van Damascus (Handelingen 22:12)

−Zwakke kanten

  • Aarzelde eerst door wat hij van Saulus gehoord had (Handelingen 9:13-14); de Heere wees hem daarom niet af, maar gaf hem antwoord (Handelingen 9:15)

Theologische betekenis

Het verhaal van Ananias laat zien dat de bekering van Saulus het werk van de Heere zelf is. Het is Jezus die Saulus op de weg tegenhoudt, en het is ook Jezus die Ananias stuurt: "de Heere heeft mij gezonden, namelijk Jezus, Die u verschenen is op den weg" (Handelingen 9:17). De Heere bereidt beide kanten voor. Saulus ziet in een gezicht een man die Ananias heet binnenkomen (Handelingen 9:12), en Ananias krijgt in een gezicht het adres. Dezelfde dubbele leiding keert terug bij Cornelius en Petrus (Handelingen 10:3-6 en Handelingen 10:9-20). Het woord "uitverkoren vat" (Handelingen 9:15) spreekt over verkiezing en roeping. Saulus werd niet gekozen omdat hij er rijp voor was; hij was op dat moment een vervolger. Paulus schrijft later dat God hem "van mijner moeders lijf aan afgezonderd heeft, en geroepen door Zijn genade" (Galaten 1:15), en noemt zichzelf de minste van de apostelen omdat hij de gemeente vervolgd had (1 Korinthe 15:9). Bij de roeping hoort ook het lijden: "Want Ik zal hem tonen, hoeveel hij lijden moet om Mijn Naam" (Handelingen 9:16). De handoplegging en de doop verbinden Saulus met de gemeente die hij vervolgde. De nadruk ligt op zijn zending: Jezus Zelf stuurde hem (Handelingen 9:17). Veel gereformeerde uitleggers zien hier een bijzondere opdracht voor dit ene moment, geen voorbeeld voor de gewone bediening van de doop. Tegelijk benadrukt Paulus dat hij het evangelie "niet van een mens ontvangen" heeft, "maar door de openbaring van Jezus Christus" (Galaten 1:12). Ananias bracht geen nieuwe leer; hij was bode en dienaar. De oproep "laat u dopen, en uw zonden afwassen" (Handelingen 22:16) wordt in de gereformeerde traditie gelezen in de lijn van de Heidelbergse Catechismus (Zondag 27, vraag 72 en 73). De Schrift noemt de doop een afwassing der zonden, omdat het water een teken en pand is van de reiniging door het bloed en de Geest van Christus, niet omdat het water zelf de zonden wegneemt. Het afwassen staat in de tekst ook direct naast het aanroepen van de Naam des Heeren. Ook de omweg via Ananias zegt iets. De apostel van de heidenen ontvangt zijn eerste dienst van een onbekende discipel, die daarna uit het verhaal verdwijnt. Niet de bode staat centraal, maar de Heere die hem zendt.

Naamsbetekenis

Oorspronkelijke naam

Ananias (Grieks) of Chananja (Hebreeuws)

Betekenis

De HEERE is genadig

Betekenis van de naam Hananja (Ananias): grondwoord, uitspraak en wie de naam droegen

Sleutelmomenten

1

De vervolger op weg naar Damascus

Saulus reist met brieven van de hogepriester naar Damascus om gelovigen gebonden naar Jeruzalem te brengen. Vlak bij de stad omschijnt hem een licht uit de hemel; hij wordt de stad in geleid en is drie dagen blind.

Handelingen 9:1-9

2

Het gezicht van Ananias

De Heere roept Ananias in een gezicht bij zijn naam en hij antwoordt: "Zie, hier ben ik, Heere!" Hij krijgt een adres: het huis van Judas in de straat die de Rechte heet, waar Saulus bidt en zelf in een gezicht Ananias heeft zien komen.

Handelingen 9:10-12

3

Het bezwaar van Ananias

Ananias brengt in wat hij van velen gehoord heeft: hoeveel kwaad Saulus de heiligen in Jeruzalem heeft gedaan, en dat hij met volmacht van de overpriesters gekomen is.

Handelingen 9:13-14

4

Een uitverkoren vat

De Heere houdt vast aan Zijn opdracht. Saulus is uitgekozen om de Naam van de Heere te dragen voor heidenen, koningen en Israël, en hij zal ook moeten lijden om die Naam.

Handelingen 9:15-16

5

Saul, broeder

Ananias gaat het huis in, legt Saulus de handen op en spreekt hem aan als broeder. Hij zegt dat Jezus hem gezonden heeft, opdat Saulus weer zou zien en met de Heilige Geest vervuld zou worden.

Handelingen 9:17

6

Ziende en gedoopt

Er vallen als schellen van de ogen van Saulus. Hij ziet weer, staat op en wordt gedoopt. Na drie dagen vasten eet hij en komt hij op krachten.

Handelingen 9:18-19

7

Saulus predikt in Damascus

Saulus verkondigt meteen in de synagogen van Damascus dat Jezus de Zoon van God is. Wie hem hoort, staat versteld, en Saulus brengt de Joden in de stad in verwarring met zijn bewijs dat Jezus de Christus is.

Handelingen 9:20-22

8

Paulus vertelt over Ananias

Voor een Joodse menigte in Jeruzalem beschrijft Paulus Ananias als een godvruchtig man naar de wet. Hij geeft ook diens woorden door: Saulus moet getuige zijn van wat hij gezien en gehoord heeft, en zich laten dopen.

Handelingen 22:12-16

Belangrijke bijbelteksten

De volgende bijbelgedeelten zijn van belang om het leven en de rol van Ananias van Damascus beter te begrijpen.

Handelingen 9:10

“En er was een zeker discipel te Damaskus, met name Ananias; en de Heere zeide tot hem in een gezicht: Ananias! En hij zeide: Zie, hier ben ik, Heere!”

Lukas stelt Ananias voor als een gewone discipel. Zijn antwoord herinnert aan dat van Samuël (1 Samuël 3:4): hij stelt zich beschikbaar voordat hij weet wat er gevraagd wordt.

Handelingen 9:11

“En de Heere zeide tot hem: Sta op, en ga in de straat, genaamd de Rechte, en vraag in het huis van Judas naar een, met name Saulus, van Tarsen; want zie, hij bidt.”

De opdracht is concreet: een straat, een huis, een naam. Dat de vervolger nu bidt, is voor Ananias het eerste teken dat er iets veranderd is.

Handelingen 9:13

“En Ananias antwoordde: Heere! ik heb uit velen gehoord van dezen man, hoeveel kwaad hij Uw heiligen in Jeruzalem gedaan heeft;”

Ananias verzwijgt zijn bezwaar niet. De Heere wijst hem daarom niet af, maar geeft hem een antwoord.

Handelingen 9:15

“Maar de Heere zeide tot hem: Ga heen; want deze is Mij een uitverkoren vat, om Mijn Naam te dragen voor de heidenen, en de koningen, en de kinderen Israels.”

In dit antwoord aan Ananias staat de roeping van Saulus samengevat. Zijn latere zendingsreizen en verhoren voor stadhouders en koning Agrippa zijn hier al aangekondigd.

Handelingen 9:17

“En Ananias ging heen en kwam in het huis; en de handen op hem leggende, zeide hij: Saul, broeder! de Heere heeft mij gezonden, namelijk Jezus, Die u verschenen is op den weg, dien gij kwaamt, opdat gij weder ziende en met den Heiligen Geest vervuld zoudt worden.”

Ananias spreekt Saulus meteen aan als broeder. Hij noemt Jezus als Zender en verbindt de handoplegging met het herstel van het zien en de gave van de Geest.

Handelingen 9:18

“En terstond vielen af van zijn ogen gelijk als schellen, en hij werd terstond wederom ziende; en stond op, en werd gedoopt.”

Het herstel gebeurt meteen. De tekst zegt niet uitdrukkelijk wie Saulus doopte, maar uit Handelingen 22:16 blijkt dat Ananias hem daartoe opriep.

Handelingen 22:12

“En een zekere Ananias, een godvruchtig man naar de wet, goede getuigenis hebbende van al de Joden, die daar woonden,”

Paulus beschrijft Ananias voor een Joods publiek in Jeruzalem. Zijn goede naam bij de Joden van Damascus onderstreept dat Paulus zich niet tegen de wet keerde.

Handelingen 22:16

“En nu, wat vertoeft gij? Sta op, en laat u dopen, en uw zonden afwassen, aanroepende den Naam des Heeren.”

De oproep van Ananias verbindt de doop met de afwassing van de zonden en met het aanroepen van de Naam van de Heere.

Tijdperiode

~35 n.Chr.

Ananias van Damascus leefde in de tijd van het Nieuwe Testament.

Gerelateerde personen

Paulus

Klein / Gering

Jezus Christus

De HEERE redt / Gezalfde

Ananias en Saffira

De HEERE is genadig; waarschijnlijk mooi

Stefanus

Kroon / Krans

Barnabas

Zoon van vertroosting

Cornelius

Van de hoorn (Latijnse gentiliciumnaam)

De Ethiopische kamerling

Ethiopische hofbeambte (geen eigennaam)

Lessen voor vandaag

Ananias antwoordde op de roep van de Heere met "Zie, hier ben ik, Heere!" (Handelingen 9:10), maar dat betekende niet dat hij geen vragen had. Hij legde zijn bezwaar eerlijk aan de Heere voor. Wij mogen dat ook doen: gehoorzaamheid sluit eerlijkheid in het gebed niet uit. Wel liet Ananias het laatste woord aan de Heere, en hij ging. Opvallend is ook het woord "broeder". Ananias had van velen gehoord hoeveel kwaad Saulus had gedaan, en toch begroette hij hem als familie zodra de Heere hem duidelijk had gemaakt wat Hij met Saulus deed. Ook voor ons is het niet altijd gemakkelijk iemand met een slechte naam in de gemeente te ontvangen. Het verhaal leert ons iemand niet vast te pinnen op zijn verleden wanneer God aan hem werkt. Ananias laat ook zien dat God gewone gelovigen gebruikt. Hij preekte niet voor menigten en schreef geen brieven. Hij bezocht één man in één huis. Wat hij deed, werd van grote betekenis voor de kerk onder de heidenen, maar dat kon hij op dat moment niet overzien. Een bezoek, een gebed of een vriendelijk woord tegen iemand die blind en hongerig in een vreemde stad zit: dat is werk dat de Heere kan zegenen. Het verhaal wijst ons ten slotte op de doop en het aanroepen van de Naam van de Heere (Handelingen 22:16). Niet hoe ver iemand van God af stond, bepaalt de afloop, maar Wie hem roept. Wat Saulus ontving, mag ieder die de Naam van de Heere aanroept ook voor zichzelf zoeken: vergeving en een nieuw begin.

Bijbelse plaatsen

damascus

Bekijk deze bijbelse plaats

jeruzalem

Bekijk deze bijbelse plaats

Veelgestelde vragen over Ananias van Damascus

Wie was Ananias van Damascus in de Bijbel?
Ananias van Damascus was een discipel van Jezus in Damascus, die van de Heere in een gezicht de opdracht kreeg de pas bekeerde en blinde Saulus op te zoeken (Handelingen 9:10-12). Hoewel hij eerst bezwaar maakte tegen de bekende vervolger, ging hij naar het huis van Judas, legde Saulus de handen op en noemde hem broeder. Saulus werd weer ziende en werd gedoopt. Later beschreef Paulus hem als een godvruchtig man naar de wet, met een goede naam bij de Joden van Damascus (Handelingen 22:12).
Wat betekent de naam Ananias?
Ananias is de Griekse vorm van de Hebreeuwse naam Chananja (in de Statenvertaling meestal Hananja) en betekent: de HEERE is genadig. Het was in de tijd van het Oude en het Nieuwe Testament een veelvoorkomende naam. In het Oude Testament heet onder anderen een van de vrienden van Daniël zo: Hananja, die in Babel de naam Sadrach kreeg (Daniël 1:6-7). Voor Ananias van Damascus past de betekenis bij zijn verhaal, al legt de Bijbel zelf dat verband niet.
Waar staat Ananias van Damascus in de Bijbel?
Ananias van Damascus komt op twee plaatsen voor, beide in het boek Handelingen. In Handelingen 9:10-19 vertelt Lukas hoe de Heere hem naar Saulus stuurde en hoe Saulus weer ziende werd en gedoopt werd. In Handelingen 22:12-16 vertelt Paulus dit zelf, in zijn verdediging voor een Joodse menigte in Jeruzalem; daar staat de beschrijving van Ananias als godvruchtig man en zijn oproep om zich te laten dopen. In de brieven van Paulus wordt Ananias niet genoemd.
Is Ananias van Damascus dezelfde als Ananias, de man van Saffira?
Nee. De Ananias van Handelingen 5 was getrouwd met Saffira en hoorde bij de gemeente in Jeruzalem. Hij verkocht land, hield met medeweten van zijn vrouw een deel van de opbrengst achter en deed alsof hij alles gaf. Petrus zei dat hij daarmee tegen de Heilige Geest gelogen had, en Ananias viel dood neer (Handelingen 5:1-5). Ananias van Damascus leefde in een andere stad en treedt pas later op, bij de bekering van Saulus in Handelingen 9. Het gaat om twee verschillende mannen met een veelvoorkomende naam.
Is Ananias van Damascus dezelfde als de hogepriester Ananias?
Nee. De hogepriester Ananias was de zittende hogepriester in Jeruzalem toen Paulus daar na zijn arrestatie voor de raad verhoord werd. Hij beval Paulus op de mond te slaan, waarop Paulus hem "gij gewitte wand" noemde (Handelingen 23:2-3). Later reisde hij naar Caesarea om Paulus bij de stadhouder Felix aan te klagen (Handelingen 24:1). Josephus noemt hem Ananias, de zoon van Nebedeüs. Hij is ook niet dezelfde als Annas, de oud-hogepriester uit het lijdensverhaal van Jezus.
Waarom was Ananias bang voor Saulus?
Ananias wist wie Saulus was. Hij zei tegen de Heere: "ik heb uit velen gehoord van dezen man, hoeveel kwaad hij Uw heiligen in Jeruzalem gedaan heeft" (Handelingen 9:13). Bovendien wist hij dat Saulus naar Damascus was gekomen met "macht van de overpriesters, om te binden allen, die Uw Naam aanroepen" (Handelingen 9:14). Voor een discipel in Damascus was Saulus dus een directe bedreiging. De tekst noemt het woord vrees niet, maar zijn bezwaar laat zien dat hij Saulus zo zag. De Heere nam die vrees niet weg door haar te ontkennen, maar door te zeggen wat Hij met Saulus van plan was.
Wat betekent "een uitverkoren vat" in Handelingen 9:15?
Met "een uitverkoren vat" bedoelt de Heere dat Saulus door Hem gekozen is als werktuig of drager. De volledige zin luidt: "deze is Mij een uitverkoren vat, om Mijn Naam te dragen voor de heidenen, en de koningen, en de kinderen Israels" (Handelingen 9:15). Een vat is in de Bijbel een gebruiksvoorwerp in de hand van zijn eigenaar. Het woord legt de nadruk op Gods keuze, niet op de geschiktheid van Saulus, die op dat moment nog een vervolger was. Direct daarna kondigt de Heere ook zijn lijden aan (Handelingen 9:16).
Heeft Ananias Paulus gedoopt?
Waarschijnlijk wel, al zegt de tekst het niet met zoveel woorden. Handelingen 9:18 vermeldt alleen dat Saulus "stond op, en werd gedoopt", direct nadat Ananias hem de handen had opgelegd. In Handelingen 22:16 vertelt Paulus dat Ananias tegen hem zei: "Sta op, en laat u dopen, en uw zonden afwassen, aanroepende den Naam des Heeren." Omdat Ananias de enige gelovige is die bij dit moment genoemd wordt, nemen de meeste uitleggers aan dat hij de doop bediende.
Wat was de straat die de Rechte heette?
De Heere stuurde Ananias naar "de straat, genaamd de Rechte" in Damascus, naar het huis van een zekere Judas (Handelingen 9:11). Damascus had, voor zover bekend, een hellenistisch stratenplan met een lange, rechte hoofdstraat van oost naar west. In de oude stad van Damascus ligt nog altijd zo'n straat, die men met deze tekst verbindt. Waar precies het huis van Judas stond, is niet bekend. Over deze Judas zegt de Bijbel verder niets; er is geen aanwijzing dat hij een van de discipelen van Jezus met die naam was.
Wat gebeurde er later met Ananias van Damascus?
Dat vertelt de Bijbel niet. Na Handelingen 9 verdwijnt Ananias uit het verhaal, en Paulus noemt hem alleen nog in zijn rede in Handelingen 22. Volgens latere kerkelijke overlevering was hij een van de zeventig die Jezus uitzond, werd hij voorganger van de gemeente in Damascus en stierf hij als martelaar. In Damascus wordt een ondergrondse kapel als zijn huis getoond. Deze gegevens komen uit de traditie en zijn historisch niet te controleren.
Wat kunnen wij leren van Ananias van Damascus?
Ananias leert ons dat gehoorzaamheid en eerlijkheid samengaan: hij legde zijn bezwaar aan de Heere voor en ging daarna toch (Handelingen 9:13-17). Hij laat zien hoe wij iemand met een zwaar verleden kunnen ontvangen, met het woord "broeder" in plaats van wantrouwen. En hij herinnert ons eraan dat God gewone, onbekende gelovigen gebruikt. Eén bezoek aan één man in één huis werd het begin van de dienst van de apostel van de heidenen.

Stel een vraag over Ananias van Damascus

Wilt u meer weten over Ananias van Damascus? Onze AI-gestuurde assistent helpt u met achtergrond, context en diepere inzichten uit de Bijbel.

Stel een vraag over Ananias van Damascus

Bijbelverhalen rond Ananias van Damascus

De bekering van Paulus

Het bijbelverhaal waarin Ananias van Damascus een rol speelt.

Verdiep u verder

Bijbelse tijdlijn

Bekijk Ananias van Damascus in de context van de bijbelse geschiedenis.

Bijbelse onderwerpen

Ontdek thema's die verbonden zijn met het leven van Ananias van Damascus.

Lees de Bijbel

Lees het verhaal van Ananias van Damascus in de Bijbel.

Bijbeluitleg

Lees commentaar en uitleg bij de bijbelgedeelten over Ananias van Damascus.

AI BijbelAssistent

Stel uw vragen over Ananias van Damascus aan onze AI-assistent.

Woordstudie

Bestudeer de oorspronkelijke betekenis van bijbelse namen en begrippen.

Heidelbergse Catechismus

Ontdek de gereformeerde leer over bijbelse personen en thema's.