Jona in de Bijbel

Levensverhaal

Jona, zoon van Amitthai, was afkomstig uit Gath-Hefer, een klein dorp in de stam Zebulon, niet ver van het latere Nazareth in Galilea (2 Koningen 14:25; Jozua 19:13). Hij profeteerde tijdens het bewind van koning Jerobeam II van Israël (ca. 793-753 v.Chr.), een periode van militair en economisch herstel voor het noordelijke rijk. Volgens 2 Koningen 14:25 had Jona voorzegd dat Jerobeam de grenzen van Israël zou herstellen "van den ingang van Hamath, tot aan de zee van het vlakke veld" — en zo gebeurde het ook. Jona was dus geen obscure figuur; hij was een erkend profeet binnen Israël voordat hij de opdracht ontving die het onderwerp van zijn boek vormt. Maar het boek Jona gaat niet over zijn profetieën voor Israël — het gaat over de ene opdracht waaraan hij wilde ontkomen. Het woord des HEEREN kwam tot Jona: "Maak u op, ga naar de grote stad Nineve, en predik tegen haar; want hunlieder boosheid is opgeklommen voor Mijn aangezicht" (Jona 1:2). Nineve was een hoofdstad van het Assyrische rijk, een macht die bekendstond om haar wreedheid, en lag zo'n 800 kilometer ten oosten van Israël. In plaats van oostwaarts te trekken, vluchtte Jona westwaarts. Hij ging naar de havenstad Joppe (in de SV: Jafo), betaalde de vracht voor een schip naar Tarsis — mogelijk in het verre Spanje, aan de rand van de toen bekende wereld — en probeerde zo te vluchten "van het aangezicht des HEEREN" (Jona 1:3). Deze vlucht kwam niet voort uit onwetendheid. Jona zegt later zelf dat hij wist hoe genadig God is, en dat hij daarom gevlucht was (Jona 4:2): hij vreesde kennelijk dat Nineve zich zou bekeren en gespaard zou blijven. God liet Jona niet ontsnappen. Hij zond een grote storm, zodat het schip dreigde te breken. De heidense zeelieden riepen ieder tot hun eigen god, terwijl Jona beneden in het schip in een diepe slaap lag — een veelzeggend contrast. Door het lot te werpen wezen de zeelieden Jona aan als de oorzaak van de storm, en op zijn eigen verzoek wierpen zij hem ten slotte in zee. Toen werd de zee stil. "De HEERE nu beschikte een groten vis, om Jona in te slokken" (Jona 1:17), en drie dagen en drie nachten bevond Jona zich in het ingewand van de vis. Daar, in de diepte, bad hij een gebed vol echo's uit de Psalmen, waarin nood en vertrouwen samengaan en dat eindigt met de belijdenis: "Het heil is des HEEREN" (Jona 2:9). God sprak tot de vis, en deze spuwde Jona uit op het droge. Een tweede maal kwam het woord des HEEREN tot Jona: ga naar Nineve. Ditmaal gehoorzaamde hij. Nineve was "een grote stad Gods, van drie dagreizen" (Jona 3:3). Jona ging een dagreis de stad in en predikte: "Nog veertig dagen, dan zal Nineve worden omgekeerd" (Jona 3:4) — in het Hebreeuws slechts vijf woorden. Het effect was ongekend: de lieden van Nineve geloofden God, van de grootste tot de kleinste. Men riep een vasten uit en bekleedde zich met zakken, en de koning liet uitroepen dat mens en beest met zakken bedekt moesten zijn. "En God zag hun werken, dat zij zich bekeerden van hun bozen weg; en het berouwde God over het kwaad, dat Hij gesproken had hun te zullen doen, en Hij deed het niet" (Jona 3:10). Dit was precies wat Jona had gevreesd — en hij werd er toornig over. Hij klaagt tot God: "Och HEERE! was dit mijn woord niet, als ik nog in mijn land was? Daarom kwam ik het voor, vluchtende naar Tarsis; want ik wist, dat Gij een genadig en barmhartig God zijt, lankmoedig en groot van goedertierenheid, en berouw hebbende over het kwaad" (Jona 4:2). Daarna gaat Jona de stad uit, zet zich ten oosten ervan neer, maakt een loofhut en wacht af wat er met de stad zal gebeuren. God leert Jona een laatste les door middel van een wonderboom die in één nacht opschiet en schaduw biedt, en de volgende dag verdort doordat een worm hem steekt. Jona is toornig om de plant. God antwoordt: "En Ik zou die grote stad Nineve niet verschonen? waarin veel meer dan honderd en twintig duizend mensen zijn, die geen onderscheid weten tussen hun rechterhand, en hun linkerhand; daartoe veel vee?" (Jona 4:11). Het boek eindigt met deze open vraag, die de lezer tot zelfonderzoek roept.