Jona in de Bijbel

Levensverhaal

Jona, zoon van Amittai, was afkomstig uit Gath-Hefer, een klein dorp in de stam Zebulon, niet ver van het latere Nazareth in Galilea (2 Koningen 14:25; Jozua 19:13). Hij profeteerde tijdens het bewind van koning Jerobeam II van Israel (ca. 793-753 v.Chr.), een periode van militair en economisch herstel voor het noordelijke rijk. Volgens 2 Koningen 14:25 voorzegde Jona dat Jerobeam de grenzen van Israel zou herstellen "van Lebo-Hamath tot de zee van de Vlakte" -- een profetie die letterlijk uitkwam. Jona was dus geen obscure figuur; hij was een erkend profeet met een gevestigde reputatie binnen Israel voordat hij de beroemde opdracht ontving die het onderwerp van zijn boek vormt. Maar het boek Jona gaat niet over zijn profetieen voor Israel -- het gaat over de ene opdracht waaraan hij koste wat het kost wilde ontkomen. God sprak tot Jona: "Sta op, ga naar de grote stad Nineve en predik tegen haar, want hun kwaad is opgestegen voor Mijn aangezicht" (Jona 1:2). Nineve was de hoofdstad van het Assyrische rijk, een stad bekend om haar wreedheid en afgoderij, gelegen zo'n 800 kilometer ten oosten van Israel. In plaats van oostwaarts te trekken, vluchtte Jona westwaarts. Hij ging naar de havenstad Joppe, kocht een passage op een schip naar Tarsis -- mogelijk het verre Spanje, het uiterste einde van de toen bekende wereld -- en probeerde zo "weg te vluchten van het aangezicht van de HEERE" (Jona 1:3). Deze vlucht was geen onwetendheid: Jona wist dat God ontzagwekkend barmhartig was, en hij vreesde dat Nineve zich zou bekeren en gespaard zou blijven. Hij wilde juist dat Gods vijanden verwoest zouden worden. God liet Jona niet ontsnappen. Hij zond een hevige storm die het schip dreigde te breken. De heidense zeelui baden angstig ieder tot hun eigen god, terwijl Jona beneden in het schip lag te slapen -- een ironisch contrast dat de geestelijke verwarring van de profeet blootlegt. Door het lot te werpen wezen de zeelui Jona aan als de oorzaak van de storm, en op zijn eigen verzoek wierpen zij hem in zee. Onmiddellijk werd de zee stil. God beschikte een "grote vis" om Jona in te slikken, en drie dagen en drie nachten bevond hij zich in de buik van de vis. Daar, in de duisternis van de diepzee, bad Jona het meest indringende gebed van zijn leven -- een psalm vol citaten uit de Psalmen, waarin berouw en vertrouwen vermengd zijn: "Het heil is van de HEERE" (Jona 2:9). God sprak tot de vis, en deze spuwde Jona uit op het droge. Een tweede maal kwam het woord van de HEERE tot Jona: ga naar Nineve. Ditmaal gehoorzaamde hij. Nineve was een reusachtige stad -- "een wandeling van drie dagen" groot. Jona trok er een dagreis in en riep slechts acht Hebreeuwse woorden uit: "Nog veertig dagen en Nineve wordt ondersteboven gekeerd" (Jona 3:4). Het effect was ongekend in de profetische geschiedenis: heel Nineve, van de koning tot de geringste, bekeerde zich. Men riep een vasten uit, trok rouwgewaden aan, en de koning vaardigde een decreet uit dat zelfs de dieren gekleed moesten worden in zakken. "En God zag hun werken, dat zij zich van hun slechte weg bekeerd hadden. En God kreeg berouw over het kwaad dat Hij gezegd had hun te zullen aandoen, en deed het niet" (Jona 3:10). Dit was precies wat Jona had gevreesd -- en waarover hij verbitterd werd. In hoofdstuk 4 klimt de profeet op een heuvel ten oosten van de stad, bouwt een hut en wacht boos af om te zien wat er gebeurt. Hij klaagt tot God: "Was dit niet wat ik zei toen ik nog in mijn eigen land was? Daarom wilde ik voorvluchtig naar Tarsis. Want ik wist dat U een genadig en barmhartig God bent, geduldig en rijk aan goedertierenheid, Die berouw heeft over het kwaad" (Jona 4:2). God leert Jona een laatste les door middel van een wonderboom die in een nacht opschiet en schaduw biedt, en de volgende dag verdort door een wurm. Jona is bedroefd om de plant. God antwoordt: "Zou Ik Nineve, die grote stad, niet sparen, waarin meer dan honderdtwintigduizend mensen zijn die het onderscheid tussen hun rechter- en hun linkerhand niet weten, en veel vee?" (Jona 4:11). Het boek eindigt met deze open vraag, die de lezer dwingt tot zelfonderzoek.