1
Farao droomt aan de rivier
Farao staat in zijn droom aan de rivier en ziet zeven vette en zeven magere koeien uit het water opkomen. Jozef legt de droom uit als zeven jaren van overvloed en zeven jaren van honger.
Nijl in de Bijbel
Het Hebreeuws noemt de Nijl meestal jeor (יְאֹר), rivier. Het woord komt uit het Egyptisch; de Statenvertaling vertaalt het met de rivier. Een andere naam is Sihor of Sichor (Jeremia 2:18, Jesaja 23:3), waarvan de betekenis onzeker is. De naam Nijl komt van het Griekse Neilos.
De Nijl is de grote rivier van Egypte, waar het hele land van leefde. De Statenvertaling noemt haar meestal gewoon de rivier. In de droom van Farao kwamen zeven koeien uit de rivier op, in haar biezen lag het kistje van Mozes en bij de eerste plaag werd haar water bloed (Exodus 7:20).
Ook bekend als: Sihor, Sichor, Jeor, Neilos
Ligging
De Nijl stroomt van het zuiden naar het noorden door Egypte naar de Middellandse Zee. Ten noorden van het huidige Caïro waaiert zij uit in een brede delta met meerdere armen; in het oosten daarvan lag het land Gosen. Buiten het smalle groene dal langs de rivier is woestijn. Elk jaar trad de rivier buiten haar oevers en liet vruchtbaar slib achter. Bijbelse steden aan de Nijl waren onder meer No (Thebe) en Nof (Memphis).
Vandaag
De Nijl stroomt nog altijd door Egypte; met haar bronrivieren in Oost- en Midden-Afrika is zij een van de langste rivieren ter wereld. De identificatie is zeker. Sinds de bouw van de grote stuwdam bij Aswan in de twintigste eeuw treedt de rivier in Egypte niet meer jaarlijks buiten haar oevers. Aswan is het bijbelse Syene (Ezechiël 29:10); in de rivier ligt daar het eiland Elephantine.
Geschiedenis
De Nijl speelt in de Bijbel vooral een rol in de geschiedenis van Jozef en Mozes. Farao droomde dat hij aan de rivier stond en zag zeven vette en zeven magere koeien uit het water opkomen (Genesis 41:1-4). De oogst van Egypte hing af van de rivier.
Toen Israël in Egypte talrijk werd, gebood Farao dat alle zonen die geboren werden in de rivier geworpen moesten worden (Exodus 1:22). Een vrouw uit het huis van Levi, Jochebed (Numeri 26:59), verborg haar zoon drie maanden en legde hem daarna in een kistje van biezen "aan den oever der rivier" (Exodus 2:3). De dochter van Farao, die zich in de rivier ging wassen, vond het kind (Exodus 2:4-6). Zij noemde hem Mozes, want, zei zij, "ik heb hem uit het water getogen" (Exodus 2:10).
Bij de roeping van Mozes was een van de tekenen dat water uit de rivier op het droge tot bloed zou worden (Exodus 4:9). Bij de eerste plaag stond Mozes aan de oever tegenover Farao. De staf werd opgeheven en al het water in de rivier werd bloed (Exodus 7:15-24). Bij de tweede plaag kondigde de HEERE aan dat de rivier van vorsen zou krielen (Exodus 8:3), en de vorsen bedekten het land (Exodus 8:6).
De profeten spreken vaak over de rivier. Jesaja kondigt aan dat de rivier zal verdrogen (Jesaja 19:5-8). Jeremia verwijt Juda dat het bij Egypte hulp zoekt, om de wateren van Sihor te drinken (Jeremia 2:18). Ezechiël noemt Farao een grote zeedraak in het midden van zijn rivieren (Ezechiël 29:3). Amos gebruikt het rijzen en dalen van de rivier van Egypte als beeld van het oordeel over het land (Amos 8:8, 9:5).
Daarnaast noemt de Bijbel een rivier of beek van Egypte als grens van het land. Genesis 15:18 belooft Abram het land van de rivier van Egypte tot aan de Frath. In de meeste andere teksten met die naam gebruikt het Hebreeuws een woord voor een beek of droog dal, en gaat het om de zuidgrens van Kanaän (Numeri 34:5, Jozua 15:4). Die grensbeek wordt meestal gelijkgesteld met de Wadi el-Arisj in de noordelijke Sinaï. De Statenvertaling schrijft ook daar meestal rivier van Egypte (Numeri 34:5, 1 Koningen 8:65), in Jozua 15:4 beek van Egypte. Of Genesis 15:18 de Nijl bedoelt of dezelfde grensbeek, is onder uitleggers niet beslist.
Betekenis in de Bijbel
In de Bijbel is de Nijl de levensader van Egypte en daarmee een beeld van zijn kracht en trots. Mozes zegt tot Israël dat het beloofde land niet is als Egypteland, dat Israël daar met zijn gang bewaterde als een kruidhof, maar een land van bergen en dalen dat "water bij den regen des hemels" drinkt (Deuteronomium 11:10-11). Egypte leek met zijn rivier onafhankelijk; Kanaän leefde van de regen die de HEERE gaf.
Juist die rivier is in de geschiedenis van de uittocht het toneel van Gods oordeel en redding. Farao wilde de jongens van Israël in de Nijl verdrinken, maar uit dat water liet God de verlosser van Israël halen (Exodus 2:5-10). Bij de eerste plaag sloeg de HEERE de rivier waaraan Egypte zijn leven dankte. Psalm 78:44 en Psalm 105:29 bezingen later hoe Hij hun wateren in bloed veranderde.
De profeten keren zich tegen het vertrouwen op Egypte en zijn rivier. Ezechiël laat Farao zeggen dat hij de rivier zelf gemaakt heeft, en de HEERE antwoordt dat Hij tegen hem en tegen zijn rivier is (Ezechiël 29:9-10). Jesaja 19 laat zien dat de HEERE de rivier kan doen verdrogen, maar eindigt met de belofte dat de Egyptenaren de HEERE zullen kennen en dat Hij in het midden van Egypteland een altaar zal hebben (Jesaja 19:19-21).
In het Nieuwe Testament komt de Nijl niet bij naam voor. Wel vluchtte de Heere Jezus als Kind naar Egypte (Mattheüs 2:14-15), en Openbaring 16:4 neemt het beeld van wateren die tot bloed worden weer op.
Sleutelgebeurtenissen aan de Nijl
2
Het bevel van Farao
Farao gebiedt zijn hele volk alle zonen van de Hebreeën die geboren worden in de rivier te werpen.
3
Mozes in het kistje van biezen
De moeder van Mozes legt haar zoon in een kistje van biezen aan de oever. De dochter van Farao vindt hem als zij zich in de rivier gaat wassen.
4
Het water wordt bloed
Bij de eerste plaag wordt al het water in de rivier in bloed veranderd. De vis sterft en de Egyptenaren kunnen het water niet drinken.
5
Vorsen uit de rivier
Bij de tweede plaag strekt Aäron zijn hand uit over de wateren van Egypte, en er komen vorsen op die het land bedekken.
6
Jesaja over het verdrogen van de rivier
Jesaja kondigt aan dat de rivier zal verdrogen. Het riet verwelkt en de vissers en wie met het net werken, zullen treuren.
7
Ezechiël tegen de zeedraak
Farao, die zegt dat de rivier van hem is en dat hij die gemaakt heeft, wordt vergeleken met een zeedraak in de rivieren. De HEERE kondigt oordeel aan over hem en zijn rivier.
Theologische betekenis
De Nijl laat zien dat de HEERE regeert over wat mensen als bron van hun bestaan zien. Voor Egypte was de rivier de grond van welvaart en zekerheid; de overstroming van de Nijl werd er met een eigen godheid verbonden. Bij Ezechiël zegt Farao: "De rivier is mijn, en ik heb die gemaakt" (Ezechiël 29:9). De plagen laten zien dat de Schepper over die rivier beschikt. Exodus 12:12 zegt dat de HEERE gerichten zou oefenen aan alle goden der Egyptenaren; veel uitleggers lezen ook de eerste plaag in dat licht.
De geschiedenis van Mozes in de biezen toont Gods voorzienigheid. Wat Farao bedoelde als plaats van de dood, werd de plaats van behoud. Hebreeën 11:23 noemt het geloof van de ouders van Mozes, die het gebod des konings niet vreesden. Hij die de jongens van Israël in de rivier wilde doden, zag zijn eigen dochter de verlosser opnemen en opvoeden (Handelingen 7:21).
Jeremia 2 verbindt de rivier met een waarschuwing. Juda zocht zijn heil bij de wateren van Sihor (Jeremia 2:18), terwijl het de HEERE had verlaten, "den Springader des levenden waters" (Jeremia 2:13). Tegenover de rivier waarop Egypte vertrouwde, stelt de Schrift de HEERE Zelf als bron van leven.
Belangrijke bijbelteksten
De volgende bijbelgedeelten helpen u om de rol van de Nijl in de Schrift beter te begrijpen.
Veelgestelde vragen over de Nijl
Waar ligt de Nijl?
De Nijl stroomt door Egypte van het zuiden naar het noorden en mondt via een brede delta uit in de Middellandse Zee. Haar bronrivieren liggen ver naar het zuiden in Oost- en Midden-Afrika. In bijbelse tijden woonde vrijwel heel Egypte in het smalle dal langs de rivier en in de delta, waar ook het land Gosen lag. Buiten dat groene dal is woestijn.
Staat het woord Nijl in de Bijbel?
Nee, niet in de Statenvertaling. Die spreekt van de rivier, bijvoorbeeld in de droom van Farao (Genesis 41:1), bij het bevel om de jongens te verdrinken (Exodus 1:22), bij Mozes in de biezen (Exodus 2:3) en bij de eerste plaag (Exodus 7:20). Het Hebreeuwse woord jeor betekent rivier en werd in Egypte voor de Nijl gebruikt. Op enkele plaatsen heet de rivier Sihor of Sichor.
Wat betekent Sihor of Sichor?
De betekenis van Sihor is onzeker. Sommigen verbinden de naam met het Hebreeuwse woord voor zwart, anderen met een Egyptische naam. In Jeremia 2:18 en Jesaja 23:3 gaat het duidelijk om de Nijl. Bij Jozua 13:3 en 1 Kronieken 13:5, waar Sichor de grens van het land aangeeft, denken uitleggers aan een oostelijke arm van de Nijl of aan de grensbeek van Egypte. Sichor-Libnath in Jozua 19:26 is een andere plaats.
Waar staat de Nijl in de Bijbel?
De Nijl, in de Statenvertaling meestal de rivier genoemd, komt voor in Genesis 41 (de dromen van Farao), Exodus 1, 2, 4, 7 en 8 (Mozes en de plagen) en Exodus 17:5 (de staf waarmee Mozes de rivier sloeg), Psalm 78:44 en 105:29, en bij de profeten in Jesaja 19 en 23, Jeremia 2 en 46, Ezechiël 29 en 30, Amos 8:8 en 9:5, Nahum 3:8 en Zacharia 10:11. In het Nieuwe Testament wordt de Nijl niet bij naam genoemd.
Waarom werd het water van de Nijl in bloed veranderd?
Het was de eerste van de plagen over Egypte, omdat Farao Israël niet wilde laten gaan. De HEERE zei: "Daaraan zult gij weten, dat Ik de HEERE ben" (Exodus 7:17). Al het water in de rivier werd bloed, de vis stierf en de Egyptenaren moesten rondom de rivier graven om water te vinden (Exodus 7:20-24). Zie ook het verhaal De Tien Plagen van Egypte.
Is de rivier van Egypte hetzelfde als de Nijl?
Niet altijd. In Amos 8:8 en 9:5 is met de rivier van Egypte de Nijl bedoeld, die jaarlijks rijst en daalt. Maar in Numeri 34:5, Jozua 15:4 en 1 Koningen 8:65 staat in het Hebreeuws een woord voor beek of droog dal; daar gaat het om de zuidgrens van Kanaän, meestal gelijkgesteld met de Wadi el-Arisj in de Sinaï. Of Genesis 15:18 de Nijl of die grensbeek bedoelt, is onzeker.
Waar werd Mozes in de Nijl gevonden?
De Bijbel noemt geen plaats. Mozes werd in een kistje van biezen gelegd "aan den oever der rivier" (Exodus 2:3), en de dochter van Farao vond hem toen zij zich in de rivier ging wassen. Omdat Israël in het land Gosen woonde, in het oosten van de delta, denken veel uitleggers aan een plek in de delta. Een bepaalde stad of Nijlarm valt uit de tekst niet aan te wijzen.
Bestaat de Nijl nog?
Ja. De Nijl stroomt nog steeds door Egypte en is met haar bronrivieren een van de langste rivieren ter wereld. Wel is zij veranderd: sinds de bouw van de grote stuwdam bij Aswan, het bijbelse Syene, treedt zij in Egypte niet meer jaarlijks buiten haar oevers. Ook de armen van de delta zijn door de eeuwen heen verlegd, zodat de bijbelse loop daar niet overal bekend is.
Bijbelverhalen aan de Nijl
Gerelateerde plaatsen
Egypte
Het bijbelse Egypte valt grotendeels samen met het huidige Egypte; die identificatie is zeker
Gosen
Gosen lag in het oosten van de Nijldelta in Egypte, ruwweg in de huidige provincie Sharqiya
Pitom en Raämses
Raämses wordt meestal gezocht bij Qantir en Tell el-Dab’a in de oostelijke Nijldelta in Egypte, Pitom in de Wadi Tumilat; geen van beide identificaties staat vast
Eufraat
De Eufraat stroomt nog altijd door Turkije, Syrië en Irak; de identificatie is zeker
Ethiopië
Het bijbelse Cusch is waarschijnlijk vooral het gebied dat nu Nubië heet: het zuiden van Egypte en het noorden van Soedan, langs de Nijl
Rode Zee
De Rode Zee bestaat nog als smalle zee tussen Afrika en het Arabisch Schiereiland, met in het noorden de Golf van Suez en de Golf van Akaba
Bijbelse personen verbonden aan de Nijl
Bijbelhoofdstukken die zich aan de Nijl afspelen
Leer meer over de Nijl met AI BijbelAssistent
Wilt u dieper ingaan op de geschiedenis, de bijbelteksten of de theologische betekenis van de Nijl? Onze AI-assistent helpt u verder.
Verdiep u verder
Alle bijbelse plaatsen
Terug naar het overzicht van bijbelse plaatsen.
Bijbelse personen
Ontdek wie er leefden aan de Nijl.
Bijbelse tijdlijn
Plaats de Nijl in de bijbelse geschiedenis.
Lees de Bijbel
Lees de bijbelgedeelten over de Nijl.
Bijbeluitleg
Uitleg bij bijbelgedeelten over de Nijl.
Bijbel onderwerpen
Verken thema's die verbonden zijn met de Nijl.