Jochebed in de Bijbel
Jochebed (יוֹכֶבֶד, Hebreeuws) - “Waarschijnlijk: de HEERE is heerlijkheid”
Wie was Jochebed?
Jochebed was de moeder van Mozes, Aaron en Mirjam, een vrouw uit de stam Levi en de vrouw van Amram. Toen Farao de Hebreeuwse jongens liet doden, verborg zij Mozes drie maanden en legde hem in een kistje van biezen aan de oever (Exodus 2:1-10).
Jochebed is de moeder van Mozes. Zij treedt op in Exodus 2:1-10, maar daar staat haar naam niet. Het verhaal spreekt over "een man van het huis van Levi" die "een dochter van Levi" nam (Exodus 2:1), en verderop over "de vrouw" en "des knechtjes moeder" (Exodus 2:8). Haar naam komt pas later, in twee geslachtslijsten: Exodus 6:19, waar staat dat Amram Jochebed tot vrouw nam, en Numeri 26:59, dat haar drie kinderen noemt: Aaron, Mozes en Mirjam. Het verhaal zelf is kort. Farao had bevolen alle pasgeboren zonen van de Hebreeën in de rivier te werpen (Exodus 1:22). Jochebed baarde een zoon, zag "dat hij schoon was" en verborg hem drie maanden (Exodus 2:2). Toen dat niet langer ging, maakte zij "een kistje van biezen", dichtte het met lijm en pek en legde het kind in het riet aan de oever. De zuster van het kind, waarschijnlijk Mirjam, bleef op afstand staan om te zien wat er zou gebeuren. Daarna neemt een ander het verhaal over: de dochter van Farao. Zij kwam naar de rivier om te baden, vond het kistje en kreeg medelijden met het huilende kind. Op voorstel van de zuster liet zij een Hebreeuwse voedster halen, en zo kwam het kind terug in de armen van zijn eigen moeder, die er zelfs loon voor kreeg (Exodus 2:9). Toen het kind groot geworden was, bracht Jochebed hem naar het hof, waar hij de naam Mozes kreeg. Hebreeën 11:23 kijkt op deze gebeurtenis terug en schrijft het verbergen van Mozes toe aan het geloof van zijn ouders. Daarmee staan Jochebed en Amram in de rij van de geloofsgetuigen, ook al noemt de brief hun namen niet.
Historische context
Jochebed leefde in Egypte, aan het eind van de periode waarin de nakomelingen van Jakob daar woonden. Exodus 12:40 noemt voor het wonen van Israël in Egypte vierhonderddertig jaar. Galaten 3:17 rekent de vierhonderddertig jaar tot de wet echter vanaf de belofte aan Abraham. Veel gereformeerde uitleggers lezen Exodus 12:40 daarom zo dat het verblijf in Egypte zelf ongeveer de helft daarvan duurde. Wie de uittocht rond 1446 voor Christus plaatst, op grond van de vierhonderdtachtig jaar tot de tempelbouw van Salomo in 1 Koningen 6:1, komt voor de geboorte van Mozes uit rond 1525 voor Christus, omdat hij tachtig was toen hij voor Farao stond (Exodus 7:7). Jochebed leefde dus rond 1500 voor Christus. Een andere gangbare datering plaatst de uittocht in de dertiende eeuw voor Christus; de Bijbel noemt geen naam van de farao, en elke identificatie blijft onzeker. Het volk was in die tijd talrijk geworden, en een nieuwe koning zag dat als een gevaar. Hij legde dwangarbeid op en liet de schatsteden Pitom en Raamses bouwen (Exodus 1:11). Toen dat niet hielp, droeg hij de vroedvrouwen Sifra en Pua op de jongens bij de geboorte te doden. Zij vreesden God en deden het niet (Exodus 1:17). Daarop beval Farao al zijn volk de pasgeboren jongens in de rivier te werpen (Exodus 1:22). In die tijd werd Mozes geboren. Aaron was drie jaar ouder (Exodus 7:7); hij werd dus waarschijnlijk geboren voordat dat laatste bevel van kracht werd. Jochebed behoorde tot de stam Levi. Volgens Exodus 6:19 trouwde Amram met Jochebed, "zijn moei", dat is de zuster van zijn vader. Zo'n huwelijk werd later in de wet van Mozes verboden (Leviticus 18:12); in de tijd van Jochebed gold die wet nog niet. De oude Griekse vertaling, de Septuaginta, maakt van haar een nicht van Amram. Numeri 26:59 noemt haar "de dochter van Levi, welke de huisvrouw van Levi baarde in Egypte". Uitleggers lezen dat letterlijk, als dochter van de aartsvader Levi, of ruimer, als nakomeling van Levi; geslachtslijsten slaan soms generaties over. Bij het kortere verblijf in Egypte is de letterlijke lezing goed mogelijk; wie vierhonderddertig jaar in Egypte rekent, kiest de ruimere. Het kistje van biezen was gemaakt van papyrusriet dat langs de Nijl groeide, gedicht met lijm en pek. Het Hebreeuwse woord voor dit kistje komt verder alleen voor bij de ark van Noach (Genesis 6:14), die ook met pek bestreken werd. Veel uitleggers wijzen op die verbinding: in beide verhalen bewaart God leven midden in het water dat de dood bracht. Hoe lang Jochebed haar zoon zoogde, zegt de tekst niet; het zogen duurde in die tijd vaak enkele jaren, zoals ook bij Hanna en Samuël (1 Samuël 1:22-24).
Karaktereigenschappen
+Positieve eigenschappen
- Moedig: zij verborg haar zoon tegen het gebod van de koning in (Hebreeën 11:23)
- Vasthoudend: drie maanden lang hield zij het kind verborgen (Exodus 2:2)
- Zorgvuldig en vindingrijk: zij maakte het kistje waterdicht met lijm en pek (Exodus 2:3)
- Bereid los te laten: toen het kind groot was, bracht zij het naar de dochter van Farao (Exodus 2:10)
Theologische betekenis
De Schrift vertelt het verhaal van Jochebed zonder dat God erin spreekt of genoemd wordt. Er is geen verschijning, geen stem en geen wonder. Er is een moeder die een kind verbergt, een kistje van riet, een prinses die medelijden krijgt en een zuster die op het goede moment iets zegt. Toch blijkt uit het vervolg van Exodus, en uit Handelingen 7 en Hebreeën 11, dat hier Gods verlossing begon. Wat de koning bedoelde om Israël klein te houden, werd de weg waarlangs de verlosser van Israël aan het hof van die koning werd opgevoed. Hebreeën 11:23 legt uit wat er in Exodus 2 gebeurde: "Door het geloof werd Mozes, toen hij geboren was, drie maanden lang van zijn ouders verborgen". De brief noemt de ouders samen, terwijl Exodus 2 alleen over de moeder spreekt. Het geloof van Jochebed en Amram had geen visioen als aanleiding. Zij zagen "dat het kindeken schoon was", en "zij vreesden het gebod des konings niet". Stefanus zegt het in Handelingen 7:20 op zijn manier: het kind "was uitnemend schoon". Het Grieks zegt daar letterlijk dat het schoon was voor God; veel uitleggers zien daarin dat de ouders in dit kind iets van Gods bedoeling herkenden, al zegt de tekst niet wat zij precies wisten. Opvallend is ook de naam Jochebed zelf. Hij begint waarschijnlijk met een korte vorm van de Godsnaam. Als die verklaring klopt, is het een van de vroegste namen in de Bijbel waarin die Naam doorklinkt. Dat is des te opmerkelijker omdat God in Exodus 6:2 zegt dat Hij aan de aartsvaders "met Mijn Naam HEERE" niet bekend was geweest. Uitleggers verklaren dat meestal zo dat de Naam wel bekend was, maar de betekenis ervan pas in de uittocht ten volle zichtbaar werd. Zo kan de naam van de moeder al vooruitwijzen naar het werk dat God door haar zoon zou doen. Het verhaal past in een lijn die door de hele Bijbel loopt: God gebruikt vrouwen die weinig macht hebben om Zijn plan te bewaren. Sifra en Pua, Jochebed, Mirjam en zelfs de dochter van de onderdrukker werken samen, zonder dat een van hen het geheel overziet. Later zal een andere koning de kinderen van Bethlehem laten doden, en zal ook daar een kind aan de dood ontkomen (Mattheüs 2:13-16). Veel uitleggers zien in de redding van Mozes een voorafschaduwing van die geschiedenis.
Naamsbetekenis
Oorspronkelijke naam
Jochebed (יוֹכֶבֶד, Hebreeuws)
Betekenis
Waarschijnlijk: de HEERE is heerlijkheid
Betekenis van de naam Jochebed: grondwoord, uitspraak en wie de naam droegen
Sleutelmomenten
Getrouwd met Amram
Jochebed trouwt met Amram, de zoon van Kehath en kleinzoon van Levi. De Statenvertaling noemt haar zijn moei, de zuster van zijn vader.
Exodus 6:19
Mirjam en Aaron
Vóór Mozes krijgt Jochebed een zoon, Aaron, die drie jaar ouder is dan Mozes. Mirjam, hun zuster (Numeri 26:59), is waarschijnlijk de zuster die in Exodus 2:4 toekijkt, en dan de oudste van de drie.
Exodus 7:7
Drie maanden verborgen
Terwijl het bevel van Farao van kracht is, baart Jochebed een zoon. Zij ziet dat hij schoon is en verbergt hem drie maanden.
Exodus 2:1-2
Het kistje van biezen
Als zij het kind niet langer verbergen kan, maakt zij een kistje van biezen, dicht het met lijm en pek en legt het in het riet aan de oever. Zijn zuster blijft op afstand toezien.
Exodus 2:3-4
De dochter van Farao vindt het kind
De dochter van Farao komt naar de rivier om te baden, laat het kistje halen en ziet het huilende kind. Zij krijgt medelijden en herkent het als een Hebreeuws kind.
Exodus 2:5-6
Voedster van haar eigen zoon
De zuster biedt aan een Hebreeuwse voedster te halen en roept de moeder van het kind. De dochter van Farao vraagt Jochebed het kind te zogen en belooft haar loon.
Exodus 2:7-9
Mozes naar het hof
Als het kind groot geworden is, brengt Jochebed hem naar de dochter van Farao. Hij wordt haar zoon, en zij noemt hem Mozes, omdat zij hem uit het water heeft getogen.
Exodus 2:10
Genoemd bij de geloofsgetuigen
Hebreeën 11 rekent het verbergen van Mozes tot het geloof van zijn ouders: zij vreesden het gebod van de koning niet.
Hebreeën 11:23
Belangrijke bijbelteksten
De volgende bijbelgedeelten zijn van belang om het leven en de rol van Jochebed beter te begrijpen.
Exodus 2:2
“En de vrouw werd zwanger, en baarde een zoon. Toen zij hem zag, dat hij schoon was, zo verborg zij hem drie maanden.”
Jochebed verbergt haar zoon tegen het bevel van Farao in. Exodus 2 noemt haar naam hier nog niet.
Exodus 2:3
“Doch als zij hem niet langer verbergen kon, zo nam zij voor hem een kistje van biezen, en belijmde het met lijm en met pek; en zij legde het knechtje daarin, en legde het in de biezen, aan den oever der rivier.”
Het kistje van biezen. Het Hebreeuwse woord komt verder alleen voor bij de ark van Noach.
Exodus 2:6
“Toen zij het open deed, zo zag zij dat knechtje; en ziet, het jongsken weende; en zij werd met barmhartigheid bewogen over hetzelve, en zij zeide: Dit is een van de knechtjes der Hebreen!”
De dochter van Farao herkent het kind als Hebreeuws en krijgt toch medelijden.
Exodus 2:9
“Toen zeide Farao's dochter tot haar: Neem dit knechtje heen, en zoog het mij; ik zal u uw loon geven. En de vrouw nam het knechtje en zoogde het.”
Jochebed krijgt haar eigen zoon terug en wordt er zelfs voor betaald.
Exodus 2:10
“En toen het knechtje groot geworden was, zo bracht zij het tot Farao's dochter, en het werd haar ten zoon; en zij noemde zijn naam Mozes, en zeide: Want ik heb hem uit het water getogen.”
Het afscheid: Jochebed brengt Mozes naar het hof, waar hij zijn naam krijgt.
Exodus 6:19
“En Amram nam Jochebed, zijn moei, zich tot een huisvrouw, en zij baarde hem Aaron en Mozes; en de jaren des levens van Amram waren honderd zeven en dertig jaren.”
De eerste plaats waar haar naam staat. Moei betekent tante: zij was de zuster van de vader van Amram.
Numeri 26:59
“En de naam der huisvrouw van Amram was Jochebed, de dochter van Levi, welke de huisvrouw van Levi baarde in Egypte; en deze baarde aan Amram, Aaron, en Mozes, en Mirjam, hun zuster.”
De geslachtslijst bij de tweede volkstelling noemt alle drie haar kinderen.
Hebreeën 11:23
“Door het geloof werd Mozes, toen hij geboren was, drie maanden lang van zijn ouders verborgen, overmits zij zagen, dat het kindeken schoon was; en zij vreesden het gebod des konings niet.”
Het Nieuwe Testament rekent het verbergen van Mozes tot het geloof van zijn ouders.
Handelingen 7:20
“In welken tijd Mozes werd geboren, en was uitnemend schoon; welke drie maanden opgevoed werd in het huis zijns vaders.”
Stefanus vertelt de geboorte van Mozes na in zijn rede voor de Joodse raad.
Tijdperiode
~1500 v.Chr.
Jochebed leefde in de tijd van het Oude Testament.
Gerelateerde personen
Lessen voor vandaag
Geloof is soms heel praktisch. Jochebed kreeg geen visioen en hoorde geen stem. Zij zag een kind, verborg het, en toen dat niet meer ging maakte zij een kistje waterdicht met lijm en pek. Hebreeën 11 noemt juist dat geloof. Wie in moeilijke omstandigheden doet wat goed is, ook als het weinig lijkt, handelt niet buiten het geloof om. Daarnaast leert Jochebed ons loslaten. Zij moest haar kind twee keer afstaan: eerst aan het water, daarna aan het hof van Farao. Wat zij niet in eigen hand kon houden, legde zij in de biezen en liet zij aan God over. Voor ouders is dat een herkenbare weg. Wij zorgen, beschermen en bidden, maar de toekomst van onze kinderen ligt uiteindelijk niet bij ons. Ook de eerste jaren van een kind tellen. Hoe lang Jochebed haar zoon bij zich had, weten wij niet precies, maar het was een beperkte tijd. Toch groeide Mozes op als iemand die wist dat hij bij Israël hoorde (Exodus 2:11) en die later weigerde een zoon van de dochter van Farao genoemd te worden (Hebreeën 11:24). De Schrift zegt niet waar Mozes dat van wist, maar het ligt voor de hand dat de eerste jaren bij zijn moeder daaraan bijdroegen. Wat een kind vroeg ontvangt, kan een leven lang meegaan. Ten slotte werkt God door mensen die het geheel niet overzien. Jochebed, Mirjam en de dochter van Farao deden elk hun deel. Geen van hen wist dat dit kind Israël uit Egypte zou leiden. Zo mogen ook wij trouw zijn in het kleine, zonder te hoeven weten waar God het voor gebruikt.
Veelgestelde vragen over Jochebed
Wie was Jochebed in de Bijbel?
Wat betekent de naam Jochebed?
Waar staat Jochebed in de Bijbel?
Wie was de moeder van Mozes?
Waarom staat de naam van Jochebed niet in Exodus 2?
Wie was de dochter van Farao die Mozes vond?
Was Jochebed de tante van Amram?
Waarom legde Jochebed Mozes in een kistje in de rivier?
Hoe lang zorgde Jochebed voor Mozes?
Was Jochebed een van de vroedvrouwen Sifra en Pua?
Waarom staat Jochebed in Hebreeën 11?
Wat kunnen wij leren van Jochebed?
Stel een vraag over Jochebed
Wilt u meer weten over Jochebed? Onze AI-gestuurde assistent helpt u met achtergrond, context en diepere inzichten uit de Bijbel.
Stel een vraag over JochebedBijbelverhalen rond Jochebed
Verdiep u verder
Bijbelse tijdlijn
Bekijk Jochebed in de context van de bijbelse geschiedenis.
Bijbelse onderwerpen
Ontdek thema's die verbonden zijn met het leven van Jochebed.
Lees de Bijbel
Lees het verhaal van Jochebed in de Bijbel.
Bijbeluitleg
Lees commentaar en uitleg bij de bijbelgedeelten over Jochebed.
AI BijbelAssistent
Stel uw vragen over Jochebed aan onze AI-assistent.
Woordstudie
Bestudeer de oorspronkelijke betekenis van bijbelse namen en begrippen.
Heidelbergse Catechismus
Ontdek de gereformeerde leer over bijbelse personen en thema's.