Mozes in het biezen kistje

De geschiedenis van Mozes in het biezen kistje staat aan het begin van Exodus, het boek van de uittocht. Genesis eindigde met de familie van Jakob in Egypte, waar Jozef hen had opgevangen. Exodus 1 en 2 vertellen hoe die familie een groot volk werd, hoe Egypte dat volk ging verdrukken en hoe God in die donkere tijd het kind bewaarde door wie Hij Israël later zou uitleiden: Mozes. In kinderbijbels heet het meestal het mandje van Mozes; de Statenvertaling spreekt van een kistje van biezen.

Waarom wilde Farao de jongetjes van Israël doden?

Na de dood van Jozef en zijn broers werden de kinderen Israëls vruchtbaar en vermeerderden zij zo sterk dat het land met hen vervuld werd (Exodus 1:7). Dan staat er een nieuwe koning over Egypte op die Jozef niet gekend had (Exodus 1:8). Hij vindt het volk te talrijk en te machtig, en hij vreest dat het zich in een oorlog bij de vijand zal voegen en uit het land zal trekken (Exodus 1:9-10). Daarom zet hij opzichters over Israël en laat hij het volk de schatsteden Pitom en Raamses bouwen (Exodus 1:11). Maar het plan mislukt: "hoe meer zij het verdrukten, hoe meer het vermeerderde" (Exodus 1:12). De Egyptenaars maken het leven van Israël bitter met zware dienst in leem, in tichelstenen en op het veld (Exodus 1:13-14).

Daarna geeft de koning de Hebreeuwse vroedvrouwen, Sifra en Pua, een bevel. Een vroedvrouw helpt een moeder bij de bevalling. Zij moesten elke jongen bij de geboorte doden en de meisjes laten leven (Exodus 1:15-16).

Waarom gehoorzaamden de vroedvrouwen Farao niet?

De tekst geeft de reden in één zin: "Doch de vroedvrouwen vreesden God" (Exodus 1:17). Zij lieten de jongens leven. Als de koning hen ter verantwoording roept, antwoorden zij dat de Hebreeuwse vrouwen sterk zijn en al gebaard hebben voordat de vroedvrouw er is (Exodus 1:18-19). Dan zegt de Bijbel dat God aan de vroedvrouwen goeddeed. Het volk groeide verder, en omdat zij God vreesden, bouwde Hij hun huizen (Exodus 1:20-21). Veel uitleggers lezen dat als: Hij gaf hun een eigen gezin en nageslacht. Daarop maakt Farao van zijn bevel een opdracht aan heel zijn volk: "Alle zonen, die geboren worden, zult gij in de rivier werpen" (Exodus 1:22).

Waarom werd baby Mozes in een kistje van biezen gelegd?

In die tijd trouwt een man uit het huis van Levi met een dochter van Levi (Exodus 2:1). Hun namen staan verderop in de Bijbel: Amram en Jochebed (Exodus 6:19; Numeri 26:59). De vrouw baart een zoon. Zij ziet dat hij schoon is en verbergt hem drie maanden (Exodus 2:2). Als dat niet langer kan, neemt zij een kistje van biezen, bestrijkt het met lijm en pek, legt het kind erin en zet het "in de biezen, aan den oever der rivier" (Exodus 2:3). Het kistje dreef dus niet weg op de stroom, zoals kinderbijbels het vaak tekenen; het stond tussen het riet aan de kant. De zus van het kind blijft op een afstand staan om te zien wat er met hem gebeuren zal (Exodus 2:4).

Wie vond baby Mozes in het biezen mandje?

De dochter van Farao komt naar de rivier om zich te wassen, terwijl haar jonkvrouwen langs de oever wandelen. Zij ziet het kistje tussen de biezen en laat het door haar dienstmaagd halen (Exodus 2:5). Als zij het opendoet, ligt daar een huilend jongetje. Zij wordt met barmhartigheid bewogen, dat wil zeggen: zij krijgt medelijden, en zij zegt: "Dit is een van de knechtjes der Hebreen" (Exodus 2:6). Zij ziet dus dat dit een van de kinderen is over wie het bevel van haar vader ging, en toch heeft zij medelijden.

Wat deed de zus van Mozes bij de rivier?

Op dat moment spreekt de zus de prinses aan. Zij vraagt of zij een voedstervrouw uit de Hebreeuwse vrouwen zal roepen om het kind te zogen (Exodus 2:7). Een voedstervrouw is een vrouw die de baby van een ander de borst geeft. De dochter van Farao stemt toe, en het meisje roept de moeder van het kind (Exodus 2:8). De prinses vraagt haar het kind mee te nemen en te zogen, en belooft haar daarvoor loon (Exodus 2:9). Zo krijgt de moeder haar eigen zoon terug, en wordt zij er nog voor betaald ook. In Exodus 2 heeft de zus geen naam. Numeri 26:59 noemt Mirjam als de zus van Aäron en Mozes, en daarom zien uitleggers algemeen in haar het meisje bij de rivier.

Hoe eindigt het verhaal van Mozes in het biezen kistje?

Als het kind groot geworden is, brengt de moeder hem naar de dochter van Farao, en hij wordt haar zoon. Zij geeft hem de naam Mozes en zegt erbij: "Want ik heb hem uit het water getogen" (Exodus 2:10). Daarmee eindigt dit gedeelte. Hoe oud Mozes toen was, zegt de tekst niet. Stefanus vat het later samen: de dochter van Farao voedde hem op tot een zoon, en Mozes werd onderwezen in alle wijsheid van de Egyptenaren (Handelingen 7:21-22). Het vervolg, met de vlucht naar Midian en de roeping in de woestijn, staat bij Mozes bij de brandende braambos.

Exodus noemt de koning niet bij naam. Farao is in de Bijbel een titel van de Egyptische koning, geen eigennaam. Wie deze koning was en wanneer de geschiedenis precies speelde, daarover verschillen geleerden. De Bijbel geeft geen jaartal, wel de namen van de schatsteden Pitom en Raamses (Exodus 1:11), voorraadsteden waarin de koning zijn goederen opsloeg.

De rivier is de Nijl, waar het leven van Egypte van afhing. Biezen zijn het hoge riet dat langs de oever groeide, in Egypte het papyrusriet. Jesaja spreekt over "schepen van biezen" (Jesaja 18:2). Met lijm en pek werd het kistje waterdicht gemaakt. Het Hebreeuwse woord voor kistje komt in de Bijbel alleen hier en bij de ark van Noach voor, die ook met pek bestreken werd (Genesis 6:14).

Mozes kwam uit de stam Levi. Zijn ouders heten in Exodus 6:19 Amram en Jochebed. Hij had een broer, Aäron, die drie jaar ouder was (Exodus 7:7), en een zus, Mirjam (Numeri 26:59). De naam Mozes verklaart de dochter van Farao zelf: zij heeft hem uit het water getrokken. Sommige uitleggers wijzen erop dat de naam ook op een Egyptisch woord voor kind lijkt; de Bijbel geeft alleen de verklaring van Exodus 2:10.

In Exodus 2:1-10 valt de naam van God niet. Hij spreekt niet bij de rivier en grijpt niet zichtbaar in. Toch is Hij de Handelende in deze geschiedenis. Aan Jakob had Hij gezegd: "Ik zal u aldaar tot een groot volk zetten" (Genesis 46:3). Aan Abraham had Hij voorzegd dat zijn nageslacht in een vreemd land verdrukt zou worden en daarna zou uittrekken (Genesis 15:13-14). Stefanus zegt dat het volk groeide toen "de tijd der belofte" naderde (Handelingen 7:17), en Psalm 105:24 zegt het rechtstreeks: "En Hij deed Zijn volk zeer wassen". Wat Farao ook bedenkt, God voert Zijn belofte uit.

God bewaart door gewone mensen heen. De vroedvrouwen vrezen God meer dan de koning, en God doet hun goed. De ouders verbergen hun kind, en Hebreeën 11:23 noemt dat geloof: "zij vreesden het gebod des konings niet". Een zus let op, en de dochter van de man die het bevel gaf, krijgt medelijden. De rivier die het graf van de Hebreeuwse jongens moest worden, wordt de plaats waar de latere verlosser gevonden wordt, en het huis van Farao voedt hem op. God gebruikt het plan van de vijand om Zijn eigen plan uit te voeren.

De naam Mozes, uit het water getrokken, krijgt later een diepere klank. Veel uitleggers wijzen erop dat de man die uit het water gered werd, het volk door het water heen zal leiden. Daarvan zegt Exodus 14:30: "Alzo verloste de HEERE Israel aan dien dag uit de hand der Egyptenaren". Niet Mozes is de Verlosser, maar de HEERE door hem.

De geschiedenis wijst vooruit naar de Heere Jezus. Ook bij Zijn geboorte liet een koning de jongetjes doden, en ook Hij werd bewaard en ging naar Egypte (Mattheüs 2:13-16). Mattheüs past daarbij het woord toe: "Uit Egypte heb Ik Mijn Zoon geroepen" (Mattheüs 2:15). Hebreeën 3:5-6 maakt het onderscheid: Mozes was getrouw "als een dienaar", maar Christus "als de Zoon over Zijn eigen huis". Mozes was de dienaar door wie God Israël uit Egypte leidde; Christus is de Zoon Die Zijn volk verlost van de zonde.

God houdt Zijn beloften, ook wanneer Hij verborgen lijkt. In Exodus 2:1-10 noemt niemand Zijn Naam, en toch bestuurde Hij elk moment. Aan het eind van hetzelfde hoofdstuk staat dat God het gekerm van Zijn volk hoorde en "gedacht aan Zijn verbond" (Exodus 2:24). Wie in een tijd leeft waarin God lijkt te zwijgen, mag weten dat Hij werkt lang voordat wij het zien. Meer daarover leest u bij Gods voorzienigheid.

De vreze Gods maakt vrij van mensenvrees. De vroedvrouwen en de ouders van Mozes stonden tegenover een machtige koning. Zij wisten Wie groter was. De apostelen zeggen later hetzelfde: "Men moet Gode meer gehoorzaam zijn, dan den mensen" (Handelingen 5:29). Die vreze is geen prestatie, maar ontzag voor God Die het leven geeft en bewaart.

God gebruikt kleine daden en onverwachte mensen. Een kistje van riet, een meisje dat op een afstand staat te kijken, het medelijden van een prinses: daardoor bewaarde God het kind dat Zijn volk zou uitleiden. "Des konings hart is in de hand des HEEREN als waterbeken" (Spreuken 21:1), en dat geldt ook voor het hart van de dochter van een koning. Ouders die hun kinderen in een vijandige wereld grootbrengen, mogen hen in geloof aan Hem toevertrouwen.