Ga naar hoofdinhoud
Nieuwe Testament~30 n.Chr.

Herodes Antipas in de Bijbel

Herodes Antipas (Grieks) - “Herodes: waarschijnlijk heldhaftig”

Wie was Herodes Antipas?

Herodes Antipas was een zoon van Herodes de Grote en viervorst over Galilea en Perea. Hij liet Johannes de Doper gevangennemen en onthoofden omdat die zijn huwelijk met Herodias afkeurde (Markus 6:17-28). Jezus noemde hem "dien vos". Tijdens het proces bespotte Herodes Jezus en zond Hem terug naar Pilatus.

Herodes Antipas komt voor in de eerste drie evangeliën en in Handelingen. Mattheüs 14 en Markus 6 vertellen hoe hij Johannes de Doper liet onthoofden, Lukas 3:19-20 hoe hij hem gevangenzette. Lukas 9:7-9 en 13:31-33 laten zien hoe hij over Jezus dacht, en alleen Lukas vertelt dat Jezus tijdens Zijn proces voor hem stond (Lukas 23:6-12). Handelingen 4:27 en 13:1 noemen hem nog. De Bijbel gebruikt de naam Antipas niet. De Statenvertaling noemt hem "Herodes, de viervorst" (Mattheüs 14:1), meestal eenvoudig Herodes, en in Markus 6:14 "de koning Herodes". De toevoeging Antipas komt van de joodse geschiedschrijver Flavius Josephus en onderscheidt hem van zijn familieleden. Hij is niet te verwarren met zijn vader Herodes de Grote, die na de geboorte van Jezus de kinderen van Bethlehem liet doden (Mattheüs 2), en evenmin met zijn neef Herodes Agrippa I, de koning die in Handelingen 12 Jakobus liet doden. Ook Antipas, de getrouwe getuige uit Openbaring 2:13, is een ander. Johannes de Doper zei hem: "Het is u niet geoorloofd de huisvrouw uws broeders te hebben" (Markus 6:18). Herodes zette hem gevangen, maar vreesde hem en "hoorde hem gaarne" (Markus 6:20). Op zijn verjaardagsfeest liet hij zich door een eed vastzetten en gaf hij het hoofd van Johannes weg. Daarna hoorde hij van Jezus en vroeg hij zich af of Johannes was opgestaan. Later kwamen er Farizeeën met de waarschuwing dat Herodes Jezus wilde doden, en Jezus noemde hem "dien vos" (Lukas 13:32). Toen Pilatus Jezus naar hem zond, hoopte Herodes eindelijk een teken te zien. Jezus antwoordde hem niets. Herodes bespotte Hem, trok Hem een blinkend kleed aan en stuurde Hem terug.

Historische context

Herodes Antipas was een zoon van Herodes de Grote. Volgens Josephus was zijn moeder Malthace, een Samaritaanse, en was Archelaüs zijn volle broer. Na de dood van zijn vader in 4 v.Chr. verdeelde keizer Augustus het rijk onder drie zonen. Archelaüs kreeg Judea en Samaria; Mattheüs 2:22 noemt hem. Filippus werd viervorst over Iturea en Trachonitis, Antipas over Galilea en Perea, het land ten oosten van de Jordaan. Lukas 3:1 noemt Herodes en zijn broeder Filippus nog als viervorsten "in het vijftiende jaar der regering van den keizer Tiberius", toen Johannes begon te prediken. Judea stond toen niet meer onder Archelaüs, maar onder de stadhouder Pontius Pilatus. Antipas regeerde ongeveer van 4 v.Chr. tot 39 n.Chr.; de gebeurtenissen in de evangeliën vallen rond 30 n.Chr. Een viervorst (tetrarch) regeerde over een deel van een rijk, met minder gezag dan een koning en afhankelijk van Rome. Dat Markus en Mattheüs hem toch "de koning" noemen (Markus 6:14, Mattheüs 14:9), past bij het spraakgebruik van het volk. Volgens Josephus bouwde Antipas de stad Tiberias aan het meer van Galilea, genoemd naar keizer Tiberius; Johannes 6:23 spreekt van scheepjes "van Tiberias". Het gebied waar Jezus het meest optrad, rond Kapernaüm en Nazareth, viel dus onder zijn gezag. Daarom was Jezus volgens Pilatus iemand "uit het gebied van Herodes" (Lukas 23:7). Johanna, een van de vrouwen die Jezus dienden, was getrouwd met "Chusas, den rentmeester van Herodes" (Lukas 8:3), en Manahen, later leraar in de gemeente van Antiochië, was "met Herodes den viervorst opgevoed" (Handelingen 13:1). Antipas was eerst getrouwd met een dochter van de Nabatese koning Aretas IV, waarschijnlijk dezelfde Aretas die Paulus noemt in 2 Korinthe 11:32. Volgens Josephus verstootte hij haar om Herodias te trouwen, een kleindochter van Herodes de Grote en dus zijn nicht. Herodias was eerder getrouwd met een halfbroer van Antipas, die de evangeliën Filippus noemen (Markus 6:17). Josephus noemt deze eerste man Herodes; latere uitleggers spreken daarom vaak van Herodes Filippus. Hij is waarschijnlijk niet dezelfde als de viervorst Filippus van Lukas 3:1. De wet verbood een man de vrouw van zijn broer te nemen (Leviticus 18:16 en 20:21). Josephus vermeldt verder dat Johannes werd gedood in de vesting Machaerus ten oosten van de Dode Zee, en dat Aretas later het leger van Antipas versloeg; veel joden zagen dat volgens hem als straf voor de dood van Johannes. In 39 n.Chr. werd Antipas door keizer Caligula verbannen, volgens de Joodse oudheden van Josephus naar Gallië (elders noemt hij Spanje), en Herodias ging met hem mee. De Bijbel zelf vertelt niets over zijn einde.

Karaktereigenschappen

+Positieve eigenschappen

  • Hij erkende Johannes als een rechtvaardig en heilig man en hoorde hem graag (Markus 6:20)
  • Hij werd zeer bedroefd toen het hoofd van Johannes van hem werd gevraagd (Markus 6:26)
  • Hij veroordeelde Jezus niet: volgens Pilatus vond ook Herodes niets in Hem dat des doods waardig was (Lukas 23:15)

−Zwakke kanten

  • Hij nam de vrouw van zijn broer en zette de man die hem daarover aansprak gevangen (Lukas 3:19-20)
  • Uit angst voor gezichtsverlies tegenover zijn gasten hield hij zich aan een zondige eed (Markus 6:26)
  • Hij zocht bij Jezus sensatie in plaats van waarheid en bespotte Hem toen Hij zweeg (Lukas 23:8-11)

Theologische betekenis

Lukas spreekt van "alle boze stukken, die Herodes deed" (Lukas 3:19), en noemt het gevangenzetten van Johannes daar bovenop (Lukas 3:20). Toch tekenen de evangeliën hem niet als een eenvoudige schurk. Markus 6:20 zegt dat hij Johannes vreesde, hem "in waarde" hield en hem graag hoorde. Herodes werd door het woord van God geraakt, maar wilde de zonde niet loslaten die dat woord aanwees. Zijn verhaal is daarom een ernstige les over het verschil tussen aandacht voor Gods woord en bekering. Na de dood van Johannes liet zijn geweten hem niet los. Toen hij van Jezus hoorde, was zijn eerste gedachte: "Deze is Johannes, dien ik onthoofd heb" (Markus 6:16). Hij zocht Jezus te zien (Lukas 9:9), maar niet om zich te bekeren. Jezus waarschuwde Zijn discipelen voor "den zuurdesem van Herodes" (Markus 8:15). Uitleggers verstaan dat meestal als het denken in macht, aanzien en tekenen, dat zich net als zuurdesem ongemerkt verspreidt. Het woord "dien vos" (Lukas 13:32) wordt verschillend uitgelegd: als beeld van sluwheid, of van een kleine heerser tegenover de leeuw uit Juda. In elk geval maakt Jezus duidelijk dat niet Herodes de gang van Zijn leven bepaalt. Hij gaat door met Zijn werk "heden en morgen", en Hij weet dat een profeet in Jeruzalem sterft. Gods raad gaat boven de dreiging van een vorst. Bij het proces kreeg Herodes eindelijk wat hij wilde: hij zag Jezus. Maar Jezus "antwoordde hem niets" (Lukas 23:9). Daarin klinkt Jesaja 53:7: "alzo deed Hij Zijn mond niet open". Jezus had al gezegd dat een geslacht dat een teken verzoekt, geen ander teken krijgt dan het teken van Jonas (Mattheüs 12:39). Veel uitleggers zien in het blinkende kleed spot met Jezus als koning, die ongewild naar Zijn ware koningschap wees. De eerste gemeente in Jeruzalem zag in deze gebeurtenissen de vervulling van Psalm 2. In haar gebed zegt zij dat tegen Gods heilig Kind Jezus vergaderd zijn "beiden Herodes en Pontius Pilatus" (Handelingen 4:27-28), om te doen wat Gods hand en raad tevoren bepaald had. De vriendschap tussen twee vijanden bij het kruis lag niet buiten Gods plan, en volgens Pilatus had ook Herodes niets gevonden dat de dood verdiende (Lukas 23:15).

Naamsbetekenis

Oorspronkelijke naam

Herodes Antipas (Grieks)

Betekenis

Herodes: waarschijnlijk heldhaftig

Sleutelmomenten

1

Viervorst over Galilea

Lukas dateert het optreden van Johannes de Doper onder meer met de vermelding dat Herodes viervorst over Galilea was, terwijl Pontius Pilatus stadhouder over Judea was.

Lukas 3:1

2

Johannes gevangengezet

Johannes bestraft Herodes om Herodias en om alle boze daden die hij doet. Herodes sluit hem op in de gevangenis. Volgens Markus vreest hij Johannes als een rechtvaardig en heilig man en hoort hij hem graag (Markus 6:20); Mattheüs vult aan dat hij hem wel wilde doden, maar het volk vreesde, omdat zij hem voor een profeet hielden (Mattheüs 14:5).

Lukas 3:19-20

3

De eed op het verjaardagsfeest

Herodes houdt een maaltijd voor zijn groten en de voornaamsten van Galilea. De dochter van Herodias danst, en Herodes zweert haar te geven wat zij vraagt, tot de helft van zijn koninkrijk.

Markus 6:21-23

4

Johannes onthoofd

Op aanraden van haar moeder vraagt het meisje het hoofd van Johannes de Doper in een schotel. Herodes wordt zeer bedroefd, maar om de eden en zijn gasten laat hij Johannes in de gevangenis onthoofden.

Markus 6:24-28

5

Is Johannes opgestaan?

Herodes hoort van alles wat Jezus doet en is twijfelmoedig: sommigen zeggen dat Johannes is opgestaan. Hij zegt dat hij Johannes onthoofd heeft, vraagt wie Deze dan is, en zoekt Hem te zien.

Lukas 9:7-9

6

De zuurdesem van Herodes

Jezus waarschuwt Zijn discipelen voor de zuurdesem der Farizeeën en de zuurdesem van Herodes. De Herodianen, de aanhangers van zijn huis, hielden al eerder met de Farizeeën raad om Jezus te doden (Markus 3:6).

Markus 8:15

7

Die vos

Enige Farizeeën zeggen tegen Jezus dat Herodes Hem wil doden. Jezus laat "dien vos" weten dat Hij doorgaat met duivelen uitwerpen en genezen, en dat een profeet niet buiten Jeruzalem gedood wordt.

Lukas 13:31-33

8

Jezus voor Herodes

Pilatus zendt Jezus naar Herodes, die op een teken hoopt. Jezus antwoordt hem niets. Herodes en zijn krijgslieden bespotten Hem, trekken Hem een blinkend kleed aan en zenden Hem terug. Die dag worden Pilatus en Herodes vrienden.

Lukas 23:8-12

Belangrijke bijbelteksten

De volgende bijbelgedeelten zijn van belang om het leven en de rol van Herodes Antipas beter te begrijpen.

Lukas 3:19-20

“Maar als Herodes, de viervorst van hem bestraft werd, om Herodias' wil, de vrouw van Filippus, zijn broeder, en over alle boze stukken, die Herodes deed, Zo heeft hij ook dit nog boven alles daar toegedaan, dat hij Johannes in de gevangenis gesloten heeft.”

Lukas noemt de gevangenneming van Johannes het toppunt van alle kwaad dat Herodes deed.

Markus 6:20

“Want Herodes vreesde Johannes, wetende, dat hij een rechtvaardig en heilig man was, en hield hem in waarde; en als hij hem hoorde, deed hij vele dingen, en hoorde hem gaarne.”

Herodes was geraakt door de prediking van Johannes, maar bleef bij Herodias.

Markus 6:26

“En de koning, zeer bedroefd geworden zijnde, nochtans om de eden, en degenen, die mede aanzaten, wilde hij haar hetzelve niet afslaan.”

Zijn eer tegenover de gasten woog voor Herodes zwaarder dan het leven van Johannes.

Lukas 9:9

“En Herodes zeide: Johannes heb ik onthoofd; wie is nu Deze, van Welken ik zulke dingen hoor? En hij zocht Hem te zien.”

De werken van Jezus brachten Herodes in verwarring en herinnerden hem aan zijn schuld.

Markus 8:15

“En Hij gebood hun, zeggende: Ziet toe, wacht u van den zuurdesem der Farizeen, en van den zuurdesem van Herodes.”

Jezus noemt de invloed van Herodes in één adem met die van de Farizeeën.

Lukas 13:32

“En Hij zeide tot hen: Gaat heen, en zegt dien vos: Zie, Ik werp duivelen uit, en maak gezond, heden en morgen, en ten derden dage worde Ik voleindigd.”

Het antwoord van Jezus op de doodsdreiging van Herodes: Hij laat Zich de weg niet voorschrijven.

Lukas 23:8-9

“En als Herodes Jezus zag, werd hij zeer verblijd; want hij was van over lang begerig geweest Hem te zien, omdat hij veel van Hem hoorde; en hoopte enig teken te zien, dat van Hem gedaan zou worden. En hij vraagde Hem met vele woorden; doch Hij antwoordde hem niets.”

Herodes wilde Jezus zien om een teken, en Jezus zweeg.

Lukas 23:12

“En op denzelfde dag werden Pilatus en Herodes vrienden met elkander; want zij waren te voren in vijandschap tegen den anderen.”

Twee vijanden vonden elkaar in de afwijzing van Jezus.

Handelingen 4:27

“Want in der waarheid zijn vergaderd tegen Uw heilig Kind Jezus, Welken Gij gezalfd hebt, beiden Herodes en Pontius Pilatus, met de heidenen en de volken Israels;”

De eerste gemeente ziet in het samengaan van Herodes en Pilatus de vervulling van Psalm 2.

Tijdperiode

~30 n.Chr.

Herodes Antipas leefde in de tijd van het Nieuwe Testament.

Gerelateerde personen

Johannes de Doper

De HEERE is genadig

Jezus Christus

De HEERE redt / Gezalfde

Pontius Pilatus

Mogelijk: gewapend met een werpspies

Herodes de Grote

Waarschijnlijk heldhaftig (Grieks heros)

Herodes Agrippa I

Herodes: mogelijk heldhaftig

Johanna

De HEERE is genadig

Herodes Archelaüs

Waarschijnlijk: heerser over het volk

Barabbas

Waarschijnlijk: zoon van de vader

Lessen voor vandaag

Herodes laat ons zien dat het mogelijk is Gods woord graag te horen en er toch niet naar te leven. Hij hield Johannes in waarde en deed na zijn prediking "vele dingen" (Markus 6:20), maar het ene waar Johannes hem op aansprak, liet hij niet los. Ook wij kunnen preken waarderen en tegelijk één zonde koesteren die wij niet willen opgeven. Gods woord vraagt niet alleen om aandacht, maar om bekering. Zijn verjaardagsfeest waarschuwt voor de macht van gezichtsverlies. Herodes was zeer bedroefd, maar hield vast aan een onbezonnen eed "om de eden, en degenen, die mede aanzaten" (Markus 6:26). Wat anderen van ons vinden, kan ons tot daden brengen waarvan wij weten dat ze verkeerd zijn. Een verkeerde belofte breken is beter dan haar houden ten koste van een ander. Nieuwsgierigheid naar Jezus is nog geen geloof. Herodes wilde Jezus al lang zien, maar hoopte alleen op een teken (Lukas 23:8). Toen Jezus zweeg, sloeg zijn belangstelling om in spot. Wie Jezus alleen zoekt om iets bijzonders te beleven, vindt Hem niet. Het woord "dien vos" geeft troost. Herodes dreigde, maar Jezus ging door met Zijn werk "heden en morgen" (Lukas 13:32). Geen machthebber kon Zijn weg bepalen. Dat mogen wij ook geloven wanneer wij machten zien die tegen Christus en Zijn gemeente ingaan: de uitkomst ligt in Gods hand.

Bijbelse plaatsen

galilea

Bekijk deze bijbelse plaats

jeruzalem

Bekijk deze bijbelse plaats

Veelgestelde vragen over Herodes Antipas

Wie was Herodes Antipas in de Bijbel?
Herodes Antipas was een zoon van Herodes de Grote en regeerde als viervorst over Galilea en Perea, onder het gezag van Rome. Hij trouwde Herodias, de vrouw van zijn broer, en liet Johannes de Doper gevangenzetten en onthoofden toen die dat huwelijk afkeurde. Jezus noemde hem "dien vos" (Lukas 13:32). Tijdens het proces van Jezus stuurde Pilatus Jezus naar hem; Herodes bespotte Hem en stuurde Hem terug.
Wat betekent de naam Herodes Antipas?
Herodes is een Griekse naam die meestal in verband wordt gebracht met het woord voor held; een gangbare verklaring is heldhaftig, al is dat niet zeker. Antipas is waarschijnlijk een verkorting van Antipater, de naam van zijn grootvader. De Bijbel zelf gebruikt de naam Antipas voor hem niet; die komt van de joodse geschiedschrijver Josephus. In de evangeliën heet hij eenvoudig Herodes of "Herodes, de viervorst" (Mattheüs 14:1).
Waar staat Herodes Antipas in de Bijbel?
Herodes Antipas staat in Mattheüs 14:1-12 en Markus 6:14-29, waar de dood van Johannes de Doper wordt verteld, en in Lukas 3:1 en 3:19-20. Lukas noemt hem ook in Lukas 8:3, 9:7-9, 13:31-33 en 23:6-15, het verhoor van Jezus. Markus 8:15 spreekt van "den zuurdesem van Herodes". In Handelingen komt hij voor in 4:27 en 13:1.
Is Herodes Antipas dezelfde als Herodes de Grote?
Nee. Herodes de Grote was zijn vader, de koning die bij de geboorte van Jezus regeerde en de kinderen van Bethlehem liet doden (Mattheüs 2:16). Hij stierf kort daarna. Zijn zoon Antipas werd viervorst over Galilea en is de Herodes van het optreden en het lijden van Jezus. De koning Herodes uit Handelingen 12, die Jakobus liet doden, is weer een ander: Herodes Agrippa I, een neef van Antipas. Agrippa II, de koning Agrippa uit Handelingen 25 en 26, is diens zoon.
Wie was Herodias?
Herodias was de vrouw van Herodes Antipas. De evangeliën noemen haar "de huisvrouw van zijn broeder Filippus" (Markus 6:17). Volgens Josephus was zij een kleindochter van Herodes de Grote en verliet zij haar eerste man om met Antipas te trouwen. Toen Johannes de Doper dat huwelijk afkeurde, wilde zij hem doden, maar kon niet, want Herodes vreesde Johannes en hield hem in waarde (Markus 6:19-20). Op het verjaardagsfeest gaf zij haar dochter de opdracht het hoofd van Johannes te vragen.
Heette de dochter van Herodias Salome?
De Bijbel noemt haar naam niet. Mattheüs spreekt alleen van "de dochter van Herodias" (Mattheüs 14:6), Markus ook van "het dochtertje" (Markus 6:22). De naam Salome komt van de joodse geschiedschrijver Josephus, die vermeldt dat Herodias een dochter Salome had uit haar eerste huwelijk. Het is aannemelijk dat zij het meisje uit het verhaal is, maar de evangeliën zeggen het niet. Zij is niet dezelfde als Salome, een van de vrouwen bij het graf van Jezus (Markus 16:1).
Waarom hield Herodes zich aan zijn eed?
Op zijn verjaardagsfeest zwoer Herodes de dochter van Herodias te geven wat zij zou eisen, "ook tot de helft mijns koninkrijks" (Markus 6:23). Toen zij het hoofd van Johannes de Doper vroeg, werd hij "zeer bedroefd" (Markus 6:26). Hij vreesde Johannes en hield hem in waarde (Markus 6:20), al wilde hij hem volgens Mattheüs ook doden, maar vreesde hij het volk (Mattheüs 14:5). Toch gaf hij toe "om de eden, en degenen, die mede aanzaten" (Markus 6:26). Zijn eer tegenover zijn gasten woog zwaarder dan het leven van een man die hij rechtvaardig wist. Een eed die tot zonde verplicht, had hij niet mogen houden.
Waarom noemde Jezus Herodes een vos?
Enige Farizeeën waarschuwden Jezus: "Herodes wil U doden" (Lukas 13:31). Jezus antwoordde: "Gaat heen, en zegt dien vos" dat Hij doorging met duivelen uitwerpen en genezen, "heden en morgen" (Lukas 13:32). Een vos stond voor sluwheid, en mogelijk ook voor een onbeduidende heerser tegenover een echte leeuw. Jezus liet daarmee weten dat Herodes Zijn weg niet bepaalde: Hij zou in Jeruzalem sterven, op Gods tijd.
Wat gebeurde er toen Jezus voor Herodes stond?
Pilatus hoorde dat Jezus uit Galilea kwam, "uit het gebied van Herodes", en zond Hem naar Herodes, die in die dagen in Jeruzalem was (Lukas 23:7). Herodes was blij, want hij hoopte een teken te zien. Hij stelde veel vragen, maar Jezus "antwoordde hem niets" (Lukas 23:9). Herodes en zijn krijgslieden bespotten Hem, trokken Hem een blinkend kleed aan en zonden Hem terug. Alleen Lukas vertelt dit.
Waarom werden Pilatus en Herodes vrienden?
Lukas schrijft dat Pilatus en Herodes "te voren in vijandschap tegen den anderen" waren en op de dag van het proces vrienden werden (Lukas 23:12). De oorzaak van hun vijandschap noemt de Bijbel niet. Mogelijk zag Herodes het als een eerbewijs dat Pilatus hem bij de zaak betrok. Sommigen denken bij de vijandschap aan de Galileeërs van Lukas 13:1, maar de Bijbel legt dat verband niet. De eerste gemeente zag in hun samengaan tegen Jezus de vervulling van Psalm 2 (Handelingen 4:27-28).
Wat gebeurde er later met Herodes Antipas?
De Bijbel vertelt niets over zijn einde. Volgens Josephus versloeg de Nabatese koning Aretas, wiens dochter Antipas voor Herodias had verstoten, later zijn leger, en zagen veel joden dat als straf voor de dood van Johannes de Doper. In 39 n.Chr. werd Antipas door keizer Caligula afgezet en verbannen, volgens de Joodse oudheden van Josephus naar Gallië; elders noemt hij Spanje. Herodias ging met hem mee in ballingschap.
Wat kunnen wij leren van Herodes Antipas?
Dat Gods woord graag horen nog geen bekering is: Herodes hoorde Johannes "gaarne" (Markus 6:20), maar hield vast aan zijn zonde. Dat angst voor gezichtsverlies ons tot groot kwaad kan brengen, zoals bij zijn onbezonnen eed. Dat nieuwsgierigheid naar Jezus, die alleen een teken wil zien, omslaat in spot wanneer Hij zwijgt. En dat geen machthebber de weg van Christus kan bepalen.

Stel een vraag over Herodes Antipas

Wilt u meer weten over Herodes Antipas? Onze AI-gestuurde assistent helpt u met achtergrond, context en diepere inzichten uit de Bijbel.

Stel een vraag over Herodes Antipas

Verdiep u verder

Bijbelse tijdlijn

Bekijk Herodes Antipas in de context van de bijbelse geschiedenis.

Bijbelse onderwerpen

Ontdek thema's die verbonden zijn met het leven van Herodes Antipas.

Lees de Bijbel

Lees het verhaal van Herodes Antipas in de Bijbel.

Bijbeluitleg

Lees commentaar en uitleg bij de bijbelgedeelten over Herodes Antipas.

AI BijbelAssistent

Stel uw vragen over Herodes Antipas aan onze AI-assistent.

Woordstudie

Bestudeer de oorspronkelijke betekenis van bijbelse namen en begrippen.

Heidelbergse Catechismus

Ontdek de gereformeerde leer over bijbelse personen en thema's.