De zalving in Bethanië

Johannes 12:1-8 vertelt hoe Maria in Bethanië, kort voor het lijden van Jezus, Zijn voeten zalfde met kostbare nardus. Mattheüs 26:6-13 en Markus 14:3-9 vertellen over dezelfde zalving; dat het om één en dezelfde maaltijd gaat, is de gangbare uitleg. De geschiedenis staat aan het begin van de laatste week. De overpriesters en de Farizeeën hadden al besloten Jezus te doden (Johannes 11:53), en de dag daarna zou Hij Jeruzalem binnenrijden.

Wat gebeurde er bij de zalving in Bethanië?

Jezus kwam zes dagen voor het Pascha in Bethanië, waar Lazarus woonde, die Hij uit de doden had opgewekt (Johannes 12:1). Men bereidde Hem daar een avondmaal. Martha diende, en Lazarus zat met Hem aan (Johannes 12:2). Mattheüs en Markus zeggen dat het gebeurde in het huis van Simon de melaatse (Mattheüs 26:6). Wie deze Simon was, vertelt de Bijbel verder niet.

Toen nam Maria een pond zalf. Johannes beschrijft het zo: "Maria dan, genomen hebbende een pond zalf van onvervalsten, zeer kostelijken nardus, heeft de voeten van Jezus gezalfd, en met haar haren Zijn voeten afgedroogd; en het huis werd vervuld van den reuk der zalf" (Johannes 12:3). Mattheüs en Markus noemen geen naam en spreken van een vrouw met een albasten fles. Zij goot de zalf uit op Zijn hoofd, en Markus vertelt dat zij de fles brak (Markus 14:3). Johannes noemt de voeten, de andere twee het hoofd. Veel uitleggers nemen aan dat zij beide zalfde.

Waarom vond Judas de zalving verspilling?

Er kwam meteen kritiek. Judas Iskariot, de discipel die Jezus zou verraden, vroeg waarom deze zalf niet verkocht was "voor driehonderd penningen, en den armen gegeven" (Johannes 12:5). Johannes zegt er eerlijk bij dat het Judas niet om de armen ging, "maar omdat hij een dief was, en de beurs had, en droeg hetgeen gegeven werd" (Johannes 12:6). Ook andere discipelen namen het zeer kwalijk en spraken van verlies (Mattheüs 26:8). Markus zegt dat zij tegen haar vergrimden (Markus 14:5).

Wat zei Jezus over Maria en de zalf?

Jezus nam haar in bescherming: "Laat af van haar; zij heeft dit bewaard tegen den dag Mijner begrafenis" (Johannes 12:7). Bij Mattheüs noemt Hij wat zij deed een goed werk aan Hem (Mattheüs 26:10). Over de armen zei Hij dat de discipelen hen altijd bij zich zouden hebben, maar Hem niet altijd (Johannes 12:8). Markus voegt eraan toe dat zij de armen kunnen weldoen wanneer zij willen (Markus 14:7). Daarna sprak Jezus een plechtige belofte uit: "Alwaar dit Evangelie gepredikt zal worden in de gehele wereld, daar zal ook tot haar gedachtenis gesproken worden, van hetgeen zij gedaan heeft" (Markus 14:9).

Wat gebeurde er na de zalving in Bethanië?

Johannes vertelt dat een grote schare naar Bethanië kwam, om Jezus en ook om Lazarus te zien. De overpriesters beraadslaagden toen dat zij ook Lazarus zouden doden, omdat velen om zijnentwil in Jezus geloofden (Johannes 12:9-11). De volgende dag volgde de intocht in Jeruzalem (Johannes 12:12). Mattheüs en Markus laten direct op de zalving volgen dat Judas naar de overpriesters ging om Jezus over te leveren (Mattheüs 26:14-16; Markus 14:10-11). Bij Mattheüs boden zij hem dertig zilveren penningen.

Bethanië lag dicht bij Jeruzalem; Johannes noemt de afstand omtrent vijftien stadiën (Johannes 11:18), een wandeling van hooguit een uur. Nardus was een welriekende en kostbare zalf, gemaakt uit een plant; ook het Hooglied noemt de reuk van nardus (Hooglied 1:12). Een pond was naar de gangbare berekening ruim driehonderd gram. Een penning kon het loon van een dag werk zijn (Mattheüs 20:2). Driehonderd penningen, of volgens Markus nog meer, stonden dus ongeveer voor het loon van een jaar werk.

Johannes plaatst de maaltijd zes dagen voor het Pascha. Mattheüs en Markus vertellen de zalving na de mededeling dat het over twee dagen Pascha was (Mattheüs 26:2), maar geven voor de maaltijd zelf geen dag op. Veel uitleggers denken daarom dat zij de zalving daar vertellen vanwege het verband met het verraad van Judas. Lukas vertelt over een andere zalving, eerder in het optreden van Jezus, door een zondares in het huis van een Farizeeër (zie de zondares in het huis van Simon).

In Johannes 12 geeft Jezus Zelf de uitleg van wat Maria deed. Zij zalfde Hem met het oog op Zijn begrafenis. Bij Markus zegt Hij: "zij is voorgekomen, om Mijn lichaam te zalven, tot een voorbereiding ter begrafenis" (Markus 14:8). Jezus wist dat Hij zou sterven. Hij had Zijn discipelen gezegd dat de Zoon des mensen overgeleverd zou worden om gekruisigd te worden (Mattheüs 26:2). Of Maria begreep hoe dichtbij Zijn dood was, zegt de tekst niet. Jezus geeft haar daad een betekenis die verder reikt dan zij misschien zelf zag.

Na Zijn dood werd Zijn lichaam met specerijen in linnen doeken gebonden (Johannes 19:39-40). Op de eerste dag van de week kwamen vrouwen met specerijen "opdat zij kwamen en Hem zalfden" (Markus 16:1), maar Hij was opgestaan (Markus 16:6). Met Jezus’ eigen woord kunnen wij zeggen dat Maria hen was voorgekomen (Markus 14:8). Haar zalving wijst vooruit naar Zijn dood, en de lezer weet dat die dood niet het einde was.

De geschiedenis zet ook twee houdingen naast elkaar. Judas dacht in geld en had de beurs; kort daarna leverde hij zijn Meester over voor dertig zilveren penningen. Maria gaf iets kostbaars aan Jezus zonder het uit te rekenen. Jezus noemt dat een goed werk aan Hem. Dat is geen minachting voor de armen. De wet zegt zelf: "Want de arme zal niet ophouden uit het midden des lands" en gebiedt juist milddadigheid (Deuteronomium 15:11). Maar in deze dagen ging het om Hem, omdat Hij ging sterven.

Ten slotte de belofte dat overal waar het Evangelie gepredikt wordt, verteld zal worden wat zij deed (Markus 14:9). Het Evangelie is de boodschap van Zijn dood en opstanding, en haar daad hoort daarbij omdat zij naar die dood wees. Dat deze geschiedenis in drie evangeliën staat en nog altijd verteld wordt, laat zien dat Jezus’ woord uitkomt.

Christus is het waard. Maria rekende niet uit wat de zalf kostte. Dat begint niet bij haar gave, maar bij wie Jezus is en wat Hij ging doen: Hij ging de weg naar het kruis en gaf Zichzelf. Wie dat leert zien, vindt niets te kostbaar voor Hem, en geeft niet om gezien te worden maar omdat Hij het waard is.

Liefde voor Christus en zorg voor de armen staan niet tegenover elkaar. Jezus wees de zorg voor de armen niet af; Hij zei dat Zijn discipelen hen kunnen weldoen wanneer zij willen (Markus 14:7). Het gevaar zit in een hart als dat van Judas, dat vrome woorden gebruikt terwijl het om iets anders gaat. Dat vraagt dat wij onze eigen redenen eerlijk voor God brengen.

De Heere ziet wat er uit liefde voor Hem gedaan wordt. Maria zegt in deze geschiedenis geen woord; Jezus spreekt voor haar en neemt haar in bescherming. Wie om zijn liefde voor Christus niet begrepen of bekritiseerd wordt, mag weten dat Hij het ziet. Hij noemt het goed, ook als anderen het verspilling noemen: "Zij heeft gedaan, hetgeen zij kon" (Markus 14:8).