Judas Iskariot in de Bijbel

Levensverhaal

Judas Iskariot staat als een donkere schaduw in de rij van de twaalf apostelen. In elke apostellijst van de evangeliën wordt hij als laatste genoemd, steeds met de onheilspellende toevoeging "die Hem ook verraden heeft" (Matteüs 10:4, Markus 3:19, Lukas 6:16). Zijn bijnaam "Iskariot" wordt meestal verklaard als "man uit Keriot," verwijzend naar een dorp in het zuiden van Juda — wat hem zou maken tot de enige niet-Galileeër onder de twaalf. Anderen leiden de naam af van het Aramese of Latijnse woord voor "dolkman" of "sicariër," wat hem zou verbinden met de zeloten. Wat zijn precieze achtergrond ook was, in de kring van discipelen vormde hij een enigszins buitenstaande figuur. Judas werd door Jezus Zelf uit een grotere kring uitgekozen als één van de twaalf (Lukas 6:13). Dit feit is van groot theologisch gewicht: Jezus wist vanaf het begin wat Hij aan hem had. Johannes schrijft uitdrukkelijk dat Jezus "van het begin af wist wie het waren die niet geloofden, en wie het was die Hem zou verraden" (Johannes 6:64). En toch riep Hij hem, toch vertrouwde Hij hem de gemeenschappelijke beurs toe (Johannes 13:29), toch liet Hij hem de voeten wassen bij het laatste avondmaal. Judas werd niet buiten de genade gehouden; hij werd binnen de genade geplaatst en verwierp haar. Dit maakt zijn tragedie nog scherper. Binnen de kring van discipelen vervulde Judas de functie van penningmeester — hij droeg de gemeenschappelijke geldbuidel. Johannes onthult in een pijnlijke terzijde dat hij geen betrouwbare beheerder was: "Dit zei hij niet omdat hij zich bekommerde om de armen, maar omdat hij een dief was, en hij had de beurs en droeg wat er in gedaan werd" (Johannes 12:6). Deze onthulling komt naar aanleiding van Maria's zalving van Jezus in Bethanië, waarbij Judas luid klaagde over de "verkwisting": "Waarom is deze olie niet voor driehonderd penningen verkocht en aan de armen gegeven?" (Johannes 12:5). Zijn vrome woorden bedekten een hebzuchtig hart. Dit detail laat zien dat het verraad niet in één plotseling moment ontstond, maar uit een langzaam gerijpte innerlijke corruptie. Jarenlang had Judas dicht bij Jezus gelopen terwijl hij stiekem uit de kas stal; de breuk tussen zijn uiterlijke positie en zijn innerlijke staat groeide gestaag. Het verraad zelf wordt door alle vier de evangelisten beschreven. Matteüs vertelt dat Judas kort na de zalving in Bethanië naar de overpriesters ging en vroeg: "Wat wilt u mij geven, en ik zal Hem aan u overleveren?" (Matteüs 26:15). Zij wogen hem dertig zilverstukken toe — een bedrag dat niet willekeurig is, maar dat de oudtestamentische profetie van Zacharia 11:12-13 vervult, waar een herder wordt afgewezen voor precies deze prijs. Het is ook het bedrag dat volgens Exodus 21:32 aan een meester werd betaald voor een gedode slaaf. Jezus, de Goede Herder en de Zoon van God, werd verkocht voor de prijs van een gedode slaaf. Tijdens het laatste avondmaal kondigde Jezus het verraad aan: "Voorwaar, Ik zeg u dat een van u Mij zal verraden" (Matteüs 26:21). De discipelen waren bedroefd en vroegen één voor één: "Ben ik het, Heere?" Ook Judas stelde de vraag, en Jezus antwoordde: "U hebt het gezegd" (Matteüs 26:25). Johannes vertelt verder dat Jezus Judas het ingedoopte stuk brood gaf — in de oosterse cultuur een gebaar van bijzondere eer en vriendschap — en dat "na dat stuk, de satan in hem voer" (Johannes 13:27). Jezus zei: "Wat u wilt doen, doe het snel." Judas stond op en ging de nacht in. Johannes voegt de onsterfelijke woorden toe: "En het was nacht" (Johannes 13:30) — een opmerking die niet alleen het uur aanduidt, maar de geestelijke duisternis waarin Judas stapte. Het verraad zelf vond plaats in de hof van Gethsémané. Judas had met de overpriesters een teken afgesproken: "Die ik kussen zal, Die is het; grijp Hem." Hij benaderde Jezus met de woorden "Wees gegroet, Rabbi!" en kuste Hem (Matteüs 26:49). Jezus antwoordde met een woord dat in zijn bitterheid nauwelijks te overtreffen is: "Vriend, waarvoor bent u hier?" (Matteüs 26:50), en bij Lukas: "Judas, verraadt u de Zoon des mensen met een kus?" (Lukas 22:48). Dat het diepst persoonlijke teken van liefde — de kus — werd omgekeerd tot het teken van verraad, maakt de gruwel compleet. Nadat Jezus was veroordeeld, kreeg Judas berouw. Matteüs beschrijft het zo: "Toen kreeg Judas, die Hem verraden had, er berouw van" (Matteüs 27:3). Hij bracht de dertig zilverstukken terug naar de overpriesters en beleed: "Ik heb gezondigd, want ik heb onschuldig bloed verraden." Maar de overpriesters antwoordden koel: "Wat gaat dat ons aan? U moet maar zien." Judas wierp de zilverstukken in de tempel, ging weg, en hing zichzelf op (Matteüs 27:5). Handelingen 1:18 voegt een gruwelijk detail toe: "Hij is voorovergevallen en opengebarsten, en al zijn ingewanden zijn naar buiten gekomen" — mogelijk een beschrijving van wat er gebeurde nadat het touw of de tak brak. Het geld werd gebruikt om het "Bloedakker" te kopen, een begraafplaats voor vreemdelingen, en dit werd gezien als vervulling van de profetie van Zacharia via Jeremia. Judas' berouw was echt in de zin dat hij de verschrikking van zijn daad zag, maar het was geen zaligmakende bekering. Het Griekse woord dat Matteüs gebruikt (metamelētheis) betekent "spijt hebben," "er verdrietig om zijn," maar is zwakker dan het woord voor ware bekering (metanoia). Judas betreurde de gevolgen, maar hij zocht geen genade bij Christus. Terwijl Petrus, die Jezus driemaal had verloochend, bitter weende en uiteindelijk werd hersteld, vluchtte Judas in wanhoop naar de zelfdoding. Het verschil tussen beide figuren is een van de meest ontroerende contrasten in de hele Schrift: niet de grootte van de zonde, maar de richting van het berouw bepaalt het eeuwige lot. Petrus' tranen liepen naar Christus toe; Judas' wanhoop liep van Christus weg.