Judas Iskariot in de Bijbel

Levensverhaal

Judas Iskariot staat als een donkere schaduw in de rij van de twaalf apostelen. In de apostellijsten van de evangeliën wordt hij steeds als laatste genoemd, met de onheilspellende toevoeging "die Hem ook verraden heeft" (Mattheüs 10:4; Markus 3:19), bij Lukas "die ook de verrader geworden is" (Lukas 6:16). Zijn bijnaam "Iskariot" wordt meestal verklaard als "man uit Keriot", een plaats in het zuiden van Juda; als dat klopt, was hij waarschijnlijk de enige niet-Galileeër onder de twaalf. Anderen leiden de naam af van het Latijnse sicarius ("dolkman"), wat hem met de zeloten zou verbinden. Zekerheid is er niet. Wel zou hij, als de verklaring "man uit Keriot" juist is, naar zijn herkomst een buitenstaander in de kring van discipelen zijn geweest. Judas werd door Jezus Zelf uit een grotere kring uitgekozen als één van de twaalf (Lukas 6:13). Dit feit is van groot theologisch gewicht: Jezus wist vanaf het begin wat Hij aan hem had. Johannes schrijft uitdrukkelijk: "Want Jezus wist van den beginne, wie zij waren, die niet geloofden, en wie hij was, die Hem verraden zou" (Johannes 6:64). En toch riep Hij hem, toch had Judas de beurs van de discipelen onder zich (Johannes 13:29), en toch waste Jezus bij het laatste avondmaal ook zijn voeten (Johannes 13:5). Judas werd niet buiten de genade gehouden; hij werd binnen het licht ervan geplaatst en wees het af. Dit maakt zijn tragedie nog scherper. Binnen de kring van discipelen beheerde Judas de gemeenschappelijke beurs. Johannes onthult in een pijnlijke terzijde dat hij geen betrouwbare beheerder was. Naar aanleiding van Maria's zalving van Jezus in Bethanië klaagde Judas over de verspilling: "Waarom is deze zalf niet verkocht voor driehonderd penningen, en den armen gegeven?" (Johannes 12:5). Johannes voegt eraan toe: "En dit zeide hij, niet omdat hij bezorgd was voor de armen, maar omdat hij een dief was, en de beurs had, en droeg hetgeen gegeven werd" (Johannes 12:6). Zijn vrome woorden bedekten een hebzuchtig hart. Dit detail laat zien dat het verraad niet uit het niets ontstond: de hebzucht was er al eerder. Hoe lang Judas al uit de kas nam, vertelt de Schrift niet, maar Johannes typeert hem als een dief, niet als iemand die één keer misgreep. Het verraad zelf wordt door alle vier de evangelisten beschreven. Mattheüs vertelt dat Judas kort na de zalving in Bethanië naar de overpriesters ging en vroeg: "Wat wilt gij mij geven, en ik zal Hem u overleveren?" Zij legden hem dertig zilveren penningen toe (Mattheüs 26:15). Mattheüs verbindt dit bedrag later uitdrukkelijk met de profetie (Mattheüs 27:9); de woorden sluiten nauw aan bij Zacharia 11:12-13, waar de herder als loon dertig zilverlingen krijgt, door de HEERE spottend "een heerlijken prijs" genoemd. Het is ook het bedrag dat volgens Exodus 21:32 aan de heer moest worden betaald als een os zijn knecht of dienstmaagd had gedood. Jezus, de Goede Herder en de Zoon van God, werd dus verkocht voor de prijs van een gedode slaaf. Tijdens het laatste avondmaal kondigde Jezus het verraad aan: "Voorwaar, Ik zeg u, dat een van u Mij zal verraden" (Mattheüs 26:21). De discipelen werden zeer bedroefd en vroegen een voor een: "Ben ik het, Heere?" (Mattheüs 26:22). Ook Judas stelde de vraag, maar hij sprak Jezus aan met "Rabbi": "Ben ik het, Rabbi?" Jezus antwoordde: "Gij hebt het gezegd" (Mattheüs 26:25). Johannes vertelt verder dat Jezus Judas de ingedoopte bete gaf. Veel uitleggers zien daarin een gebaar van eer en vriendschap aan tafel, al zegt de tekst dat niet met zoveel woorden. Daarna volgt: "En na de bete, toen voer de satan in hem" (Johannes 13:27). Jezus zei tot hem: "Wat gij doet, doe het haastelijk." Judas ging terstond uit, en Johannes voegt de onvergetelijke woorden toe: "En het was nacht" (Johannes 13:30). Veel uitleggers lezen daarin niet alleen een tijdsaanduiding, maar ook een beeld van de geestelijke duisternis waarin Judas stapte. Het verraad zelf vond plaats in de hof van Gethsémané. Judas had met de bende een teken afgesproken: "Dien ik zal kussen, Dezelve is het, grijpt Hem" (Mattheüs 26:48). Hij kwam tot Jezus met de woorden "Wees gegroet, Rabbi!" en kuste Hem (Mattheüs 26:49). Jezus antwoordde: "Vriend! waartoe zijt gij hier!" (Mattheüs 26:50), en bij Lukas: "Judas, verraadt gij den Zoon des mensen met een kus?" (Lukas 22:48). Dat het persoonlijkste teken van genegenheid, de kus, werd omgekeerd tot het teken van verraad, maakt de gruwel compleet. Nadat Jezus was veroordeeld, kreeg Judas berouw. Mattheüs beschrijft dat hij, "ziende, dat Hij veroordeeld was, berouw gehad" heeft (Mattheüs 27:3). Hij bracht de dertig zilveren penningen terug naar de overpriesters en de ouderlingen en zei: "Ik heb gezondigd, verradende het onschuldig bloed!" Maar zij antwoordden koel: "Wat gaat ons dat aan? Gij moogt toezien" (Mattheüs 27:4). Judas wierp de zilveren penningen in de tempel, vertrok, en "heengaande verworgde zichzelven" (Mattheüs 27:5). Handelingen 1:18 voegt een gruwelijk detail toe: "voorwaarts overgevallen zijnde, is midden opgeborsten, en al zijn ingewanden zijn uitgestort". Uitleggers brengen beide berichten vaak zo samen dat het lichaam na het verhangen naar beneden viel; de Schrift zelf legt dat verband niet. Met het geld werd een akker gekocht tot een begraafplaats voor vreemdelingen, die daarom "de akker des bloeds" heet (Mattheüs 27:8), in het Aramees Akeldama (Handelingen 1:19). Mattheüs ziet hierin een vervulling van wat "gesproken is door den profeet Jeremia" (Mattheüs 27:9); de woorden die hij aanhaalt, sluiten het nauwst aan bij Zacharia 11:12-13. Judas' berouw was echt in de zin dat hij de verschrikking van zijn daad zag, maar het was geen zaligmakende bekering. Mattheüs gebruikt hier een Grieks werkwoord (metamelomai) dat vaak wordt onderscheiden van het woord voor ware bekering (metanoia), al is dat onderscheid niet overal in het Nieuwe Testament scherp. Belangrijker is wat er volgt: Judas belijdt zijn zonde aan de overpriesters, maar van een zoeken van genade bij Christus vertelt de Schrift niets. Terwijl Petrus, die Jezus driemaal had verloochend, bitter weende en later werd hersteld, eindigde Judas in wanhoop met zelfdoding. Het verschil tussen beide figuren is een van de meest aangrijpende contrasten in de Schrift: niet de grootte van de zonde, maar de richting van het berouw maakt het verschil. Petrus' tranen liepen naar Christus toe; Judas' wanhoop liep van Christus weg.