Martha in de Bijbel
Marta (Aramees) of Martha (Μάρθα, Grieks) - “Waarschijnlijk vrouwe of meesteres”
Wie was Martha?
Martha was de zus van Maria en Lazarus uit Bethanië en een vriendin van Jezus. Zij ontving Hem in haar huis en was druk met dienen, terwijl Maria luisterde (Lukas 10:38-42). Bij het graf van Lazarus beleed zij dat Jezus de Christus is, de Zoon van God.
Martha komt voor in twee evangeliën. Lukas vertelt in Lukas 10:38-42 over een bezoek van Jezus aan haar huis; Johannes noemt haar in Johannes 11 bij de dood en opwekking van haar broer Lazarus, en in Johannes 12:1-2 bij een maaltijd in Bethanië. Meer bijbelplaatsen over haar zijn er niet, en toch kennen veel bijbellezers haar naam. De Statenvertaling schrijft haar naam als Martha, de spelling die ook hier gebruikt wordt; in nieuwere vertalingen en veel Nederlandse teksten staat Marta. De naam is Aramees en betekent waarschijnlijk vrouwe of meesteres. Het bekendste verhaal is dat van Martha en Maria. Jezus is op reis, Martha "ontving Hem in haar huis" (Lukas 10:38), en terwijl haar zus aan Zijn voeten zit en luistert, is zij "zeer bezig met veel dienens" (Lukas 10:40). Als zij Jezus vraagt Maria tot de orde te roepen, antwoordt Hij: "Martha, Martha, gij bekommert en ontrust u over vele dingen; Maar een ding is nodig" (Lukas 10:41-42). Wie Martha alleen uit dat verhaal kent, mist de helft. In Johannes 11 is zij degene die Jezus tegemoetgaat als Lazarus gestorven is. Tegen haar spreekt Jezus de woorden "Ik ben de Opstanding en het Leven" (Johannes 11:25), en zij antwoordt met een volledige belijdenis: Hij is de Christus, de Zoon van God (Johannes 11:27). Daarna zien wij haar opnieuw dienen aan tafel (Johannes 12:2). Haar zus Maria is niet te verwarren met de andere vrouwen die Maria heten: zij is Maria van Bethanië, niet Maria de moeder van Jezus en niet Maria Magdalena. Het verhaal van de opwekking zelf staat uitgewerkt bij Lazarus; deze pagina volgt Martha.
Historische context
De gebeurtenissen rond Martha vallen in de jaren van Jezus’ openbare optreden, omstreeks 30 na Christus. Johannes plaatst het gezin in Bethanië, "het vlek van Maria en haar zuster Martha" (Johannes 11:1). Het dorp lag "omtrent vijftien stadien" van Jeruzalem (Johannes 11:18), iets minder dan drie kilometer, op de oostelijke helling van de Olijfberg. Lukas noemt de plaats niet. Hij vertelt het bezoek in het deel van zijn evangelie waarin Jezus op weg is naar Jeruzalem (Lukas 9:51), en zegt alleen dat Hij "kwam in een vlek". Vrijwel alle uitleggers nemen aan dat het om dezelfde zusters gaat als bij Johannes, omdat de karakters zo goed overeenkomen. Veel uitleggers menen dat Lukas de verhalen in dit reisgedeelte niet strikt chronologisch ordent, zodat het bezoek ook in Bethanië kan hebben plaatsgevonden. Opvallend is dat Lukas het huis "haar huis" noemt. Een man als hoofd van het gezin wordt nergens genoemd. Daaruit is wel afgeleid dat Martha de oudste was, of weduwe; de tekst zegt dat niet. Wel past het bij wat Lukas vaker laat zien: vrouwen die Jezus ontvingen en Hem dienden uit wat zij bezaten (Lukas 8:3). De houding van Maria had in die tijd een vaste betekenis. Wie "aan de voeten" van een leraar zat, was leerling; Paulus zegt van zichzelf dat hij "aan de voeten van Gamaliel" onderwezen was (Handelingen 22:3). Voor zover wij uit latere joodse bronnen weten, was het ongebruikelijk dat een vrouw zo bij een rabbi zat. De gastvrijheid die Martha bood, was daarentegen een vanzelfsprekende plicht, en voor een groep reizigers betekende dat veel werk. Johannes 11 laat de Joodse rouwgebruiken zien. Na een begrafenis kwamen familie en bekenden de nabestaanden troosten; Johannes noemt "velen uit de Joden" die naar Martha en Maria waren gekomen (Johannes 11:19). Graven waren uitgehouwen spelonken, afgesloten met een steen (Johannes 11:38). Martha’s opmerking dat haar broer "vier dagen aldaar gelegen" had, wijst op het besef dat er geen twijfel meer mogelijk was: het lichaam ontbond al. Martha’s woorden over "de opstanding ten laatsten dage" (Johannes 11:24) passen bij de verwachting van veel Joden in die tijd. De Farizeeën beleden de opstanding, de Sadduceeën ontkenden haar (Handelingen 23:8); de verwachting gaat terug op teksten als Daniël 12:2. Johannes 12 speelt zes dagen voor het pascha. Mattheüs 26:6 en Markus 14:3 vertellen over een zalving in Bethanië in het huis van Simon, de melaatse. Of het om dezelfde maaltijd gaat en of Martha iets met dat huis te maken had, zeggen de evangeliën niet; daarover lopen de meningen uiteen.
Karaktereigenschappen
+Positieve eigenschappen
- Gastvrij: zij ontving Jezus in haar huis (Lukas 10:38)
- Dienstbaar en praktisch: zij nam de zorg voor de maaltijd op zich, ook later in Bethanië (Johannes 12:2)
- Eerlijk tegenover Jezus: zij sprak haar ergernis en haar verdriet rechtstreeks tegen Hem uit (Lukas 10:40; Johannes 11:21)
- Een duidelijke geloofsbelijdenis: Jezus is de Christus, de Zoon van God (Johannes 11:27)
- Initiatiefrijk: zij ging Jezus tegemoet terwijl anderen thuis bleven (Johannes 11:20)
−Zwakke kanten
- Zorgen en drukte drongen het luisteren naar Jezus naar de achtergrond (Lukas 10:41)
- Zij legde haar zus de maat aan en wilde dat Jezus partij koos (Lukas 10:40)
- Bij het graf rekende zij nog met wat menselijk mogelijk was (Johannes 11:39)
Theologische betekenis
Het korte verhaal in Lukas 10 draait om één zin: "Maar een ding is nodig" (Lukas 10:42). Jezus zet daarmee dienen en luisteren niet tegenover elkaar alsof het ene goed en het andere slecht is. Hij zegt wel wat voorrang heeft. Maria heeft "het goede deel uitgekozen", het woord van Jezus, en dat zal haar niet afgenomen worden. Lukas plaatst het verhaal direct na de gelijkenis van de barmhartige Samaritaan, die eindigt met "Ga heen, en doe gij desgelijks" (Lukas 10:37). Samen vormen ze een evenwicht: het doen van de liefde en het horen van het woord. Dat Martha dient, wordt nergens afgekeurd. Het woord dat Lukas voor haar bezigheid gebruikt, is verwant aan het woord waarvan ook diaken is afgeleid. Jezus zegt van Zichzelf dat Hij in het midden van Zijn discipelen is "als een die dient" (Lukas 22:27). Het probleem is niet het dienen maar de onrust: "gij bekommert en ontrust u over vele dingen" (Lukas 10:41), en zij gaat haar zus en zelfs Jezus beoordelen. In Johannes 11 krijgt Martha de theologische kern van het hoofdstuk te horen. "Ik ben de Opstanding en het Leven" (Johannes 11:25) is een van de Ik-ben-woorden in dit evangelie. Martha gelooft al in een opstanding op de laatste dag; Jezus maakt duidelijk dat die hoop niet los van Hem bestaat, maar in Hem persoonlijk aanwezig is. Haar antwoord is opmerkelijk volledig: "Ja, Heere; ik heb geloofd, dat Gij zijt de Christus, de Zone Gods, Die in de wereld komen zou" (Johannes 11:27). Het lijkt op de belijdenis van Petrus in Mattheüs 16:16, en het zijn bijna dezelfde woorden waarmee Johannes het doel van zijn evangelie formuleert: "opdat gij gelooft, dat Jezus is de Christus, de Zone Gods" (Johannes 20:31). In het evangelie dat dit geloof wil wekken, wordt het hier uitgesproken door een vrouw in rouw. Toch laat Johannes ook zien dat belijden en volledig verstaan niet hetzelfde zijn. Bij het graf aarzelt Martha, en Jezus wijst haar opnieuw op Zijn woord (Johannes 11:40). Geloof wordt niet afgewezen omdat het nog vragen heeft; het wordt teruggebracht bij de belofte. Martha’s geschiedenis eindigt, zover de Bijbel haar vertelt, waar zij begon: met dienen (Johannes 12:2). Het verschil is dat het dienen nu omgeven is door wat zij gezien en beleden heeft.
Naamsbetekenis
Oorspronkelijke naam
Marta (Aramees) of Martha (Μάρθα, Grieks)
Betekenis
Waarschijnlijk vrouwe of meesteres
Betekenis van de naam Martha: grondwoord, uitspraak en wie de naam droegen
Sleutelmomenten
Martha ontvangt Jezus
Op Zijn reis komt Jezus in een dorp waar Martha Hem in haar huis ontvangt. Zij neemt de rol van gastvrouw op zich.
Lukas 10:38
Martha, Martha
Martha is druk met dienen en vraagt Jezus of het Hem niets kan schelen dat Maria haar alleen laat werken. Jezus antwoordt dat zij zich over veel dingen zorgen maakt, maar dat één ding nodig is, en dat Maria het goede deel heeft gekozen.
Lukas 10:40-42
Het bericht over Lazarus
Als Lazarus ziek wordt, laten de zusters Jezus weten: "Heere, zie, dien Gij liefhebt, is krank." Johannes voegt toe dat Jezus Martha, haar zus en Lazarus liefhad, en noemt Martha daarbij als eerste.
Johannes 11:3-5
Martha gaat Jezus tegemoet
Als Martha hoort dat Jezus komt, gaat zij Hem tegemoet, terwijl Maria thuis blijft. Zij zegt dat haar broer niet gestorven zou zijn als Hij er was geweest, en dat God Hem ook nu zal geven wat Hij vraagt.
Johannes 11:20-22
De Opstanding en het Leven
Jezus zegt dat Lazarus zal opstaan. Martha denkt aan de opstanding op de laatste dag, waarop Jezus zegt: Ik ben de Opstanding en het Leven. Hij vraagt haar of zij dat gelooft.
Johannes 11:23-26
Martha’s belijdenis
Martha antwoordt met een belijdenis: zij gelooft dat Jezus de Christus is, de Zoon van God, Die in de wereld komen zou.
Johannes 11:27
Bij het graf
Als Jezus de steen laat wegnemen, wijst Martha erop dat haar broer al vier dagen dood is. Jezus herinnert haar eraan dat zij de heerlijkheid van God zal zien als zij gelooft.
Johannes 11:39-40
Martha dient aan tafel
Zes dagen voor het pascha wordt in Bethanië een maaltijd voor Jezus gehouden. Martha dient, Lazarus zit mee aan tafel en Maria zalft de voeten van Jezus.
Johannes 12:1-3
Belangrijke bijbelteksten
De volgende bijbelgedeelten zijn van belang om het leven en de rol van Martha beter te begrijpen.
Lukas 10:38
“En het geschiedde, als zij reisden, dat Hij kwam in een vlek; en een zekere vrouw, met name Martha, ontving Hem in haar huis.”
De eerste vermelding van Martha. Lukas spreekt van "haar huis": zij is hier de gastvrouw.
Lukas 10:40
“Doch Martha was zeer bezig met veel dienens, en daarbij komende, zeide zij: Heere, trekt Gij U dat niet aan, dat mijn zuster mij alleen laat dienen? Zeg dan haar, dat zij mij helpe.”
Martha richt haar klacht niet tot Maria maar tot Jezus. Zij vraagt Hem in feite partij te kiezen.
Lukas 10:41-42
“En Jezus, antwoordende, zeide tot haar: Martha, Martha, gij bekommert en ontrust u over vele dingen; Maar een ding is nodig; doch Maria heeft het goede deel uitgekozen, hetwelk van haar niet zal weggenomen worden.”
De dubbele aanspreking klinkt eerder bewogen dan streng. Jezus wijst Martha niet af, maar wijst haar op wat voorrang heeft.
Johannes 11:5
“Jezus nu had Martha, en haar zuster, en Lazarus lief.”
Johannes noemt Martha hier als eerste. Wat er in Lukas 10 gebeurde, deed aan die liefde niets af.
Johannes 11:21-22
“Zo zeide Martha dan tot Jezus: Heere, waart Gij hier geweest, zo ware mijn broeder niet gestorven; Maar ook nu weet ik, dat alles, wat Gij van God begeren zult, God U het geven zal.”
Teleurstelling en vertrouwen in één adem. Martha zegt wat zij voelt, en blijft bij Jezus.
Johannes 11:25-26
“Jezus zeide tot haar: Ik ben de Opstanding en het Leven; die in Mij gelooft zal leven, al ware hij ook gestorven; En een iegelijk, die leeft, en in Mij gelooft, zal niet sterven in der eeuwigheid. Gelooft gij dat?”
Een van de Ik-ben-woorden uit het Johannesevangelie, gesproken tegen Martha en besloten met een persoonlijke vraag.
Johannes 11:27
“Zij zeide tot Hem: Ja, Heere; ik heb geloofd, dat Gij zijt de Christus, de Zone Gods, Die in de wereld komen zou.”
Martha’s belijdenis, in bijna dezelfde woorden waarmee Johannes het doel van zijn evangelie noemt (Johannes 20:31).
Johannes 11:39
“Jezus zeide: Neemt den steen weg. Martha, de zuster des gestorvenen, zeide tot Hem: Heere, hij riekt nu al, want hij heeft vier dagen aldaar gelegen.”
Dezelfde Martha die net beleed, rekent bij het graf met wat menselijk mogelijk is. Jezus brengt haar terug bij Zijn woord.
Johannes 12:2
“Zij bereidden Hem dan aldaar een avondmaal, en Martha diende; en Lazarus was een van degenen, die met Hem aanzaten.”
De laatste vermelding van Martha: zij dient opnieuw, nu met de opgewekte Lazarus aan tafel.
Tijdperiode
~30 n.Chr.
Martha leefde in de tijd van het Nieuwe Testament.
Gerelateerde personen
Lessen voor vandaag
Martha laat ons zien dat het mogelijk is druk bezig te zijn voor Jezus en Hem intussen niet te horen. Wat zij deed, Hem gastvrij ontvangen en voor de maaltijd zorgen, was op zich niet verkeerd. Maar de zorg nam haar zo in beslag dat zij geen rust had voor Zijn woord. Dat herkennen velen van ons, ook in kerkelijk werk. Het ene nodige is niet nog meer doen, maar eerst luisteren. Wij leren ook iets van de manier waarop Jezus met haar omgaat. Hij zegt twee keer haar naam en wijst haar terecht zonder haar af te wijzen. Johannes vertelt dat Hij Martha liefhad (Johannes 11:5). Wie zich in haar herkent, staat niet buiten, maar wordt uitgenodigd om ook aan Zijn voeten te gaan zitten. Verder mogen wij onze teleurstelling eerlijk tegen God uitspreken. Martha zei zonder omwegen: als U hier geweest was, zou mijn broer niet gestorven zijn. Jezus beantwoordde die klacht niet met een verwijt, maar met de belofte dat Hij de Opstanding en het Leven is. Verdriet en geloof sluiten elkaar niet uit; bij Martha vond het geloof juist in het verdriet woorden. Ten slotte gaat het in het geloof uiteindelijk om de vraag die Jezus aan Martha stelde: "Gelooft gij dat?" (Johannes 11:26). Zij kon niet alles overzien, en bij het graf twijfelde zij opnieuw. Toch hield zij vast aan wie Hij is. Dat is ook voor ons genoeg om mee verder te gaan, en daarna weer te dienen.
Bijbelse plaatsen
Veelgestelde vragen over Martha
Wie was Martha in de Bijbel?
Wat betekent de naam Martha?
Waar staat Martha in de Bijbel?
Wat is het verhaal van Martha en Maria?
Wat bedoelde Jezus met "een ding is nodig"?
Keurde Jezus het werk van Martha af?
Wat zei Martha bij het graf van Lazarus?
Is het Martha of Marta?
Is de zus van Martha dezelfde als Maria Magdalena?
Was Martha getrouwd?
Wat gebeurde er later met Martha?
Wat kunnen wij leren van Martha?
Stel een vraag over Martha
Wilt u meer weten over Martha? Onze AI-gestuurde assistent helpt u met achtergrond, context en diepere inzichten uit de Bijbel.
Stel een vraag over MarthaBijbelverhalen rond Martha
Verdiep u verder
Bijbelse tijdlijn
Bekijk Martha in de context van de bijbelse geschiedenis.
Bijbelse onderwerpen
Ontdek thema's die verbonden zijn met het leven van Martha.
Lees de Bijbel
Lees het verhaal van Martha in de Bijbel.
Bijbeluitleg
Lees commentaar en uitleg bij de bijbelgedeelten over Martha.
AI BijbelAssistent
Stel uw vragen over Martha aan onze AI-assistent.
Woordstudie
Bestudeer de oorspronkelijke betekenis van bijbelse namen en begrippen.
Heidelbergse Catechismus
Ontdek de gereformeerde leer over bijbelse personen en thema's.