De verzoeking in de woestijn

De verzoeking in de woestijn staat in Mattheüs 4:1-11 en Lukas 4:1-13; Markus noemt haar kort (Markus 1:12-13). Zij volgt direct op de doop van Jezus in de Jordaan. Daar had een stem uit de hemel gezegd: "Deze is Mijn Zoon, Mijn Geliefde, in Denwelken Ik Mijn welbehagen heb" (Mattheüs 3:17). Hieronder volgen we de volgorde van Mattheüs.

Waarom ging Jezus de woestijn in?

Mattheüs zegt het zonder omwegen: "Toen werd Jezus van den Geest weggeleid in de woestijn, om verzocht te worden van den duivel" (Mattheüs 4:1). Het was geen toeval en geen vlucht. Lukas schrijft dat Jezus "vol des Heiligen Geestes" van de Jordaan terugkeerde en door de Geest in de woestijn werd geleid (Lukas 4:1). Veertig dagen en veertig nachten vastte Hij. Lukas voegt eraan toe dat Hij in die dagen helemaal niets at en dat Hij al die tijd verzocht werd (Lukas 4:2). Daarna had Hij honger.

Wat was de eerste verzoeking van Jezus?

Toen kwam de verzoeker en zei: "Indien Gij Gods Zoon zijt, zeg, dat deze stenen broden worden" (Mattheüs 4:3). Het woordje indien grijpt terug op wat de Vader bij de doop had gezegd. Jezus antwoordde met de Schrift: "Er is geschreven: De mens zal bij brood alleen niet leven, maar bij alle woord, dat door den mond Gods uitgaat" (Mattheüs 4:4). Die woorden komen uit Deuteronomium 8:3, waar Mozes Israël herinnert aan het manna in de woestijn.

Waarom citeerde de duivel Psalm 91?

Daarna nam de duivel Jezus mee naar de heilige stad en zette Hem op de tinne van de tempel, een hoog punt van het tempelgebouw. Nu gebruikte hij zelf de Schrift: "Indien Gij Gods Zoon zijt, werp Uzelven nederwaarts; want er is geschreven, dat Hij Zijn engelen van U bevelen zal" (Mattheüs 4:6). Het citaat komt uit Psalm 91:11-12. Opvallend is wat de duivel weglaat: in de psalm bewaren de engelen "in al uw wegen", de wegen die God wijst. Jezus antwoordde: "Er is wederom geschreven: Gij zult den Heere, uw God, niet verzoeken" (Mattheüs 4:7). Dat woord komt uit Deuteronomium 6:16. God uitdagen met een sprong die Hij niet gevraagd had, zou geen geloof zijn maar wantrouwen.

Wat bood de duivel Jezus aan op de hoge berg?

Opnieuw nam de duivel Hem mee, nu op een zeer hoge berg. Hij toonde Hem al de koninkrijken van de wereld en hun heerlijkheid en zei: "Al deze dingen zal ik U geven, indien Gij, nedervallende, mij zult aanbidden" (Mattheüs 4:9). Lukas vermeldt dat de duivel beweerde dat die macht aan hem overgegeven was (Lukas 4:6). Jezus wees hem af: "Ga weg, satan, want er staat geschreven: Den Heere, uw God, zult gij aanbidden, en Hem alleen dienen" (Mattheüs 4:10). Ook dit antwoord komt uit Deuteronomium 6:13. Wat de duivel aanbood, zou de Zoon langs een andere weg ontvangen: door gehoorzaamheid, lijden en opstanding. Na Pasen zegt Hij: "Mij is gegeven alle macht in hemel en op aarde" (Mattheüs 28:18).

Hoe eindigde de verzoeking in de woestijn?

"Toen liet de duivel van Hem af; en ziet, de engelen zijn toegekomen, en dienden Hem" (Mattheüs 4:11). Lukas noemt de tweede en derde verzoeking in omgekeerde volgorde en eindigt bij de tempel in Jeruzalem. Zijn slot luidt: "En als de duivel alle verzoeking voleindigd had, week hij van Hem voor een tijd" (Lukas 4:13). De strijd was niet voorbij: later voer de satan in Judas (Lukas 22:3). Jezus keerde intussen "door de kracht des Geestes" terug naar Galilea (Lukas 4:14). Wie het hoofdstuk vers voor vers wil lezen, vindt de uitleg bij Mattheüs 4 en Lukas 4 bij het bijbelgedeelte bovenaan deze pagina.

Welke woestijn bedoeld is, zegt de Bijbel niet. Veel uitleggers denken aan de woestijn van Judea, het dorre heuvelland tussen Jeruzalem en de Jordaan, waar Johannes de Doper predikte (Mattheüs 3:1). Een latere traditie wijst een berg bij Jericho aan als de berg van de verzoeking; dat is overlevering, geen bijbels gegeven. Markus vermeldt dat Jezus daar bij de wilde dieren was (Markus 1:13). Wat de tinne van de tempel precies was, een hoge rand of een uitbouw van het tempelplein, is niet zeker.

Het getal veertig keert vaker terug. Mozes was veertig dagen en veertig nachten bij de HEERE op de berg en at geen brood (Exodus 34:28). Elia ging veertig dagen en veertig nachten naar de Horeb (1 Koningen 19:8). Israël trok veertig jaar door de woestijn, en Mozes zei dat God hen daar leidde "om u te verzoeken, om te weten, wat in uw hart was" (Deuteronomium 8:2). Alle drie de antwoorden van Jezus komen uit Deuteronomium, de toespraken van Mozes aan het eind van de woestijnreis; zie de uitleg bij Deuteronomium 8.

In deze geschiedenis staat de Zoon van God tegenover de duivel, en God Zelf is aan het werk. De Geest leidt Jezus de woestijn in, en de Vader had zojuist Zijn Zoon bevestigd. De verzoeking gaat over die verhouding. Zal de Zoon Zijn eigen weg kiezen, buiten het woord van de Vader om? Driemaal kiest Hij voor wat God gezegd heeft. Hij gebruikt Zijn macht niet voor Zichzelf, Hij dwingt geen teken af en Hij buigt voor niemand dan voor God.

De antwoorden uit Deuteronomium wijzen naar Israël. Ook Israël werd Gods zoon genoemd (Exodus 4:22) en in de woestijn beproefd. Het volk morde om brood, verzocht de HEERE te Massa (Deuteronomium 6:16) en boog voor het gouden kalf. Waar Israël viel, bleef Jezus gehoorzaam. Veel uitleggers zien hier ook een lijn naar Adam. Lukas laat het geslachtsregister van Jezus eindigen met "den zoon van Adam, den zoon van God" (Lukas 3:38) en vertelt direct daarna de verzoeking. Adam werd verzocht in een hof vol vruchten en viel (de zondeval); Jezus werd verzocht in de woestijn, hongerig, en overwon. Paulus schrijft: "alzo zullen ook door de gehoorzaamheid van Enen velen tot rechtvaardigen gesteld worden" (Romeinen 5:19).

Daarom is deze overwinning meer dan een voorbeeld. De Hebreeënbrief noemt Jezus de Hogepriester "Die in alle dingen, gelijk als wij, is verzocht geweest, doch zonder zonde" (Hebreeën 4:15). Hij kent de verzoeking uit eigen ervaring, en juist daarom "kan Hij dengenen, die verzocht worden, te hulp komen" (Hebreeën 2:18). Hiertoe is de Zoon van God gekomen: "opdat Hij de werken des duivels verbreken zou" (1 Johannes 3:8). In de woestijn treedt Hij de duivel openlijk tegemoet; aan het kruis en in de opstanding is de strijd beslist.

God geeft Zijn Woord als wapen. Jezus weerstond de duivel niet met een wonder of een eigen redenering, maar met wat geschreven staat. Paulus noemt het Woord "het zwaard des Geestes" (Efeze 6:17). Wie de Schrift kent, heeft iets in handen als de verzoeking komt. Daarom is het lezen en onthouden van de Bijbel geen bijzaak. Ook de duivel kan een tekst aanhalen; het gaat erom de Schrift te lezen zoals God haar bedoelt, en Schrift met Schrift uit te leggen.

Verzoeking is geen bewijs dat God ver weg is. Jezus werd verzocht direct nadat de Vader Hem Zijn geliefde Zoon had genoemd, en de Geest leidde Hem erheen. Paulus schrijft: "God is getrouw, Die u niet zal laten verzocht worden boven hetgeen gij vermoogt" (1 Korinthe 10:13). Wie meer wil lezen over verzoeking in het gewone leven, vindt dat bij het onderwerp verleiding.

Wie gevallen is, mag weten dat er een Hogepriester is Die wel overwon. Hij helpt niet van een afstand, want Hij heeft Zelf geleden toen Hij verzocht werd. Daarom roept de Hebreeënbrief ons op: "Laat ons dan met vrijmoedigheid toegaan tot den troon der genade" (Hebreeën 4:16).