Nikodemus komt bij nacht

Johannes 3 vertelt hoe Nikodemus, een leraar uit Israël, bij nacht een gesprek had met de Heere Jezus. Het staat direct na het bericht over het Pascha in Jeruzalem, waarop velen in Zijn Naam geloofden, omdat zij Zijn tekenen zagen (Johannes 2:23).

Wat zei Nikodemus toen hij bij nacht tot Jezus kwam?

Johannes stelt hem voor als een mens uit de Farizeeën, "een overste der Joden" (Johannes 3:1). In de Statenvertaling heet hij Nicodemus. Hij kwam des nachts en sprak Jezus aan als Rabbi: "wij weten, dat Gij zijt een Leraar van God gekomen" (Johannes 3:2). Zijn tekenen toonden volgens hem dat God met Jezus was. Waarom hij bij nacht kwam, vertelt Johannes niet.

Wat bedoelde Jezus met wederom geboren worden?

Jezus antwoordde: "Tenzij dat iemand wederom geboren worde, hij kan het Koninkrijk Gods niet zien" (Johannes 3:3). Nikodemus vroeg hoe een mens geboren kan worden als hij oud is. Kan hij dan opnieuw in de buik van zijn moeder gaan (Johannes 3:4)? Jezus legde het uit. Wie niet geboren wordt uit water en Geest, kan het Koninkrijk Gods niet ingaan. Wat uit het vlees geboren is, is vlees, en wat uit de Geest geboren is, is geest (Johannes 3:5-6). Jezus gebruikte een beeld: de wind blaast waarheen hij wil. Men hoort hem wel, maar men weet niet waar hij vandaan komt of waar hij heen gaat. Zo is het met ieder die uit de Geest geboren is (Johannes 3:8).

Waarom noemde Jezus de koperen slang?

Nikodemus vroeg: "Hoe kunnen deze dingen geschieden"? (Johannes 3:9). Jezus vroeg terug: was hij een leraar van Israël en wist hij deze dingen niet (Johannes 3:10)? Niemand is in de hemel opgevaren dan de Zoon des mensen, Die uit de hemel neergekomen is (Johannes 3:13). Daarna greep Hij terug op een bekende geschiedenis: "gelijk Mozes de slang in de woestijn verhoogd heeft, alzo moet de Zoon des mensen verhoogd worden" (Johannes 3:14). Wie in de woestijn gebeten was en opzag naar de koperen slang, bleef leven (Numeri 21:9). Zo zal ieder die in de Zoon gelooft, niet verderven, maar het eeuwige leven hebben (Johannes 3:15).

Hoe eindigt het gesprek tussen Jezus en Nikodemus?

Dan volgt: "Want alzo lief heeft God de wereld gehad, dat Hij Zijn eniggeboren Zoon gegeven heeft" (Johannes 3:16). God zond Zijn Zoon niet om de wereld te veroordelen, maar opdat de wereld door Hem behouden zou worden (Johannes 3:17). Wie in Hem gelooft, wordt niet veroordeeld, maar wie niet gelooft, is alrede veroordeeld (Johannes 3:18). Het oordeel is dat het licht in de wereld gekomen is en dat de mensen de duisternis liever hadden dan het licht, want hun werken waren boos (Johannes 3:19). Wie de waarheid doet, komt tot het licht (Johannes 3:21). Johannes vertelt niet wat Nikodemus antwoordde. Uitleggers verschillen erover of Jezus tot en met vers 21 spreekt, of dat Johannes vanaf vers 16 zelf uitlegt.

De Farizeeën waren een stroming die de wet en de inzettingen der ouden nauwgezet wilde houden (Markus 7:3). Een overste der Joden had een leidende plaats. Uit Johannes 7:45-50 blijkt dat Nikodemus hoorde bij de overpriesters en Farizeeën die over Jezus beraadslaagden. Veel uitleggers denken daarom aan het Sanhedrin, de hoogste Joodse raad. Jezus noemt hem "een leraar van Israel" (Johannes 3:10): iemand die de Schriften uitlegde. Veel uitleggers wijzen erop dat zo iemand had kunnen weten wat de HEERE beloofd had: rein water, een nieuw hart en Zijn Geest in het binnenste (Ezechiël 36:25-27).

In dit gesprek ligt het initiatief bij God. Nikodemus begint bij wat "wij weten", maar Jezus zegt dat niemand het Koninkrijk Gods kan zien zonder een nieuwe geboorte. Een geboorte doet een mens niet zelf. Zo is ook het nieuwe leven het werk van de Geest, Die werkt zoals de wind waait: vrij en onzichtbaar, maar met hoorbare gevolgen (Johannes 3:8). Wat de Bijbel verder over dat werk leert, staat bij wedergeboorte.

Over water en Geest (Johannes 3:5) denken uitleggers verschillend. Velen denken aan Gods belofte van rein water en van Zijn Geest in Ezechiël 36:25-27. Anderen denken aan de doop, zoals Johannes de Doper in dezelfde tijd doopte (Johannes 3:23). Over het accent zijn zij het eens: de Geest geeft het nieuwe leven.

Jezus wijst ook de weg. Hij Zelf, de Zoon des mensen uit de hemel, moest verhoogd worden zoals de slang in de woestijn. Die lijn trekt Hij Zelf, en Johannes legt later uit dat het verhoogd worden wees op de dood die Hij sterven zou (Johannes 12:32-33). Achter die weg staat de liefde van de Vader, Die Zijn eniggeboren Zoon gaf, niet om te veroordelen maar om te behouden (Johannes 3:16-17).

Nikodemus komt daarna nog twee keer terug. Bij de overpriesters en Farizeeën vraagt hij of de wet iemand oordeelt zonder hem eerst te horen (Johannes 7:50-51). En na de kruisiging brengt hij omtrent honderd ponden mirre en aloë voor de begrafenis van Jezus (Johannes 19:39). Wat er in zijn hart omging, vertelt de Bijbel niet. Wel dat hij er was toen de verhoogde Zoon des mensen begraven werd.

Niemand komt door eigen kennis of vroomheid in het Koninkrijk van God. Nikodemus was een leraar van Israël, en toch zei Jezus ook tegen hem: "Gijlieden moet wederom geboren worden" (Johannes 3:7). Dat is ontdekkend voor wie in de kerk is opgegroeid en de Bijbel kent. Tegelijk is het hoopvol: wat wij niet kunnen, geeft God door Zijn Geest. Wij mogen Hem erom bidden.

God wijst Zelf de weg naar het leven. Een gebeten Israëliet hoefde alleen op te zien naar de slang. Zo roept Jezus op te geloven in de Zoon, Die verhoogd is. Het eeuwige leven is geen beloning voor een leven dat eerst op orde moet zijn. Het is de gave van Gods liefde aan ieder die in Hem gelooft (Johannes 3:16).

Het licht is gekomen. God zond Zijn Zoon niet om te veroordelen, maar wie niet gelooft, is alrede veroordeeld (Johannes 3:18). Nikodemus kwam bij nacht, maar hij kwam, en Jezus sprak met hem. Wie met vragen zit, mag daarmee tot Hem gaan. Want wie de waarheid doet, komt tot het licht, "opdat zijn werken openbaar worden, dat zij in God gedaan zijn" (Johannes 3:21).