Manna uit de hemel

Exodus 16 vertelt wat er gebeurde ongeveer een maand na de uittocht uit Egypte. De HEERE had Zijn volk onder leiding van Mozes door de zee geleid (Mozes en de Rode Zee) en bij Mara het bittere water zoet gemaakt (Exodus 15:25). Op de vijftiende dag van de tweede maand kwam de hele vergadering van Israël in de woestijn Sin, tussen Elim en de Sinaï.

Waarom murmureerde Israël in de woestijn?

Er was geen voedsel, en het volk murmureerde tegen Mozes en Aäron. Murmureren is morren en klagen. Zij zeiden: "Och, dat wij in Egypteland gestorven waren door de hand des HEEREN, toen wij bij de vleespotten zaten" (Exodus 16:3). Mozes en Aäron hadden hen volgens het volk de woestijn in gebracht om hen van honger te laten sterven. De slavernij leek achteraf beter dan de weg met God.

De HEERE antwoordde met een belofte: "Zie, Ik zal voor ulieden brood uit den hemel regenen" (Exodus 16:4). Elke dag mocht het volk verzamelen wat het voor die dag nodig had; zo wilde God het beproeven, of het in Zijn wet zou wandelen. Op de zesde dag zou er dubbel zijn. Mozes en Aäron zeiden tegen het volk dat hun murmureren eigenlijk tegen de HEERE ging (Exodus 16:7-8). Toen Aäron tot de vergadering sprak, verscheen de heerlijkheid van de HEERE in de wolk.

Wat zijn de kwakkels in Exodus 16?

De HEERE zei tegen Mozes: "Tussen twee avonden zult gij vlees eten, en aan den morgen zult gij met brood verzadigd worden; en gij zult weten, dat Ik de HEERE uw God ben" (Exodus 16:12). Diezelfde avond kwamen er kwakkels op, die het leger bedekten. Kwakkel is een oud woord voor kwartel, een kleine trekvogel. Exodus 16 noemt ze maar één keer; het brood voor elke dag kwam de volgende morgen.

Wat is manna?

’s Morgens lag er dauw rondom het leger. Toen de dauw was opgetrokken, lag er over de woestijn iets kleins en ronds, klein als rijp op de grond (Exodus 16:14). De Israëlieten zeiden tegen elkaar: "Het is Man", want zij wisten niet wat het was. Mozes legde het uit: "Dit is het brood, hetwelk de HEERE ulieden te eten gegeven heeft" (Exodus 16:15). Verderop beschrijft het hoofdstuk het als korianderzaad, wit, met een smaak als van honingkoeken (Exodus 16:31). Een uitleg per vers vindt u bij Exodus 16.

Wat gebeurde er met manna dat bewaard werd?

Ieder moest verzamelen naar wat hij eten kon, een gomer per persoon. Sommigen verzamelden veel, anderen weinig. Maar toen zij het maten, "had hij, die veel verzameld had, niets over, en dien, die weinig verzameld had, ontbrak niet" (Exodus 16:18). Mozes zei dat niemand er iets van mocht overlaten tot de volgende morgen. Toch deden sommige mannen het. Er kwamen wormen in en het ging stinken, en Mozes werd zeer toornig op hen. Wat op het veld bleef liggen, smolt als de zon heet werd.

Wat had het manna met de sabbat te maken?

Op de zesde dag verzamelde het volk dubbel, twee gomers per persoon. Mozes legde uit: "Morgen is de rust, de heilige sabbat des HEEREN" (Exodus 16:23). Wat zij voor de zevende dag bewaarden, bedierf niet. Toch gingen sommigen op de sabbat uit om te verzamelen, en zij vonden niets. De HEERE vroeg: "Hoe lang weigert gijlieden te houden Mijn geboden en Mijn wetten" (Exodus 16:28)? Hij had hun de sabbat gegeven en gaf daarom op de zesde dag brood voor twee dagen. Zo rustte het volk op de zevende dag.

Hoe lang at Israël manna?

Op bevel van de HEERE moest een gomer manna bewaard worden, zodat latere geslachten het brood zouden zien dat God in de woestijn gaf (Exodus 16:32). Aäron deed het in een kruik en zette die voor de getuigenis. Het hoofdstuk eindigt met een blik ver vooruit: Israël at manna veertig jaar, tot aan de grens van Kanaän (Exodus 16:35). Na het eerste Pascha in het land hield het manna op (Jozua 5:12). Daarna trok het volk verder naar Rafidim, waar geen water was; dat staat bij Water uit de rots.

De woestijn Sin lag volgens Exodus 16:1 tussen Elim en de Sinaï. Waar precies, is onzeker, omdat ook de plaats van de berg Sinaï niet vaststaat. Een overzicht van de hele tocht staat bij de woestijnreis.

Een gomer is volgens het laatste vers van het hoofdstuk het tiende deel van een efa (Exodus 16:36). Hoeveel dat in liters was, weten wij niet zeker; de schattingen lopen uiteen. De naam manna komt uit vers 15: het volk zei "Het is Man", want zij wisten niet wat het was. Veel uitleggers verbinden de naam daarom met de vraag: wat is het? De herkomst van het woord wordt wel verschillend uitgelegd. Psalm 78:24 noemt het "hemels koren".

Er zijn pogingen gedaan het manna te verklaren uit een natuurverschijnsel in de Sinaïwoestijn, zoals een zoete afscheiding van struiken. De tekst laat zien dat het geen gewone opbrengst was: het lag er zes dagen per week, veertig jaar lang, dubbel op de zesde dag en niet op de sabbat. Ook vers 34 kijkt vooruit. Aäron zette de kruik "voor de getuigenis", de tafelen van het verbond die later in de ark gelegd werden (Exodus 25:16).

In Exodus 16 staat God centraal als de Gever. Het volk klaagt, maar de HEERE hoort. Vier keer zegt het hoofdstuk dat Hij hun murmureringen gehoord heeft (Exodus 16:7-12). Zijn antwoord is brood, en het doel noemt Hij erbij: "en gij zult weten, dat Ik de HEERE uw God ben" (Exodus 16:12). Het manna maakt bekend Wie Hij is: de God Die Zijn volk uit Egypte haalde en het in de woestijn niet loslaat.

Het manna is ook een beproeving. God gaf het "opdat Ik het verzoeke, of het in Mijn wet ga, of niet" (Exodus 16:4). Wie elke dag alleen het brood voor die dag krijgt, leert afhankelijk leven. Mozes legt dat later uit: de HEERE liet Israël hongeren en spijsde het met het manna, "opdat Hij u bekend maakte, dat de mens niet alleen van het brood leeft, maar dat de mens leeft van alles, wat uit des HEEREN mond uitgaat" (Deuteronomium 8:3). Met die woorden antwoordde de Heere Jezus de verzoeker in de woestijn (Mattheüs 4:4).

Het Nieuwe Testament trekt de lijn naar Christus. Na de wonderbare spijziging spraken de mensen over het manna. Jezus antwoordde: "Mozes heeft u niet gegeven het brood uit den hemel; maar Mijn Vader geeft u dat ware Brood uit den hemel" (Johannes 6:32). En Hij zei: "Ik ben het Brood des levens" (Johannes 6:35). De vaders aten het manna en stierven (Johannes 6:49); wie van Christus eet, zal in eeuwigheid leven. Zo wijst het manna vooruit naar Hem. Paulus noemt het "geestelijke spijs" (1 Korinthe 10:3) en haalt de verdeling van Exodus 16:18 aan als voorbeeld voor het delen tussen de gemeenten (2 Korinthe 8:15).

God zorgt dag voor dag. Het manna lag er elke morgen, maar nooit voor een week vooruit. Zo leert de Heere Jezus ons bidden: "Geef ons heden ons dagelijks brood" (Mattheüs 6:11). Wie zich zorgen maakt over morgen, mag weten dat dezelfde God Die Israël veertig jaar voedde, ook nu weet wat wij nodig hebben.

Murmureren is geen klein ding. Mozes zei tegen het volk dat hun klagen tegen de HEERE ging. Toch antwoordde God met geduld en gaf Hij brood. Dat nodigt ons uit om onze nood bij Hem te brengen in plaats van over Hem te klagen. Psalm 105 bezingt later wat God deed: "Zij baden, en Hij deed kwakkelen komen" (Psalm 105:40).

God geeft ook rust. Het manna leerde Israël zes dagen verzamelen en op de zevende dag rusten, omdat de HEERE de sabbat had gegeven. Wie op die dag toch ging zoeken, vond niets. Rusten is in dit hoofdstuk een daad van vertrouwen: God zorgt, ook als wij ophouden met werken.

Ten slotte wijst het manna naar het Brood dat blijft. Gewoon brood is nodig, maar het verzadigt voor één dag. Christus zegt: "die tot Mij komt, zal geenszins hongeren" (Johannes 6:35).