Laodicea in de Bijbel

Laodicea lag in het Lycusdal in Frygië, in de Romeinse provincie Asia, in het westen van het huidige Turkije. Hiërapolis lag ongeveer tien kilometer noordelijker en Kolosse iets verder naar het oosten; de drie gemeenten worden samen genoemd in Kolossenzen 4:13. De ruïnes liggen bij het dorp Eskihisar, vlak bij de stad Denizli. De ligging is zeker, en sinds 2003 wordt de stad op grote schaal opgegraven.

Laodicea is genoemd naar Laodike, de vrouw van de Seleucidische koning Antiochus II, die de stad in de derde eeuw voor Christus stichtte. De vrouwennaam is samengesteld uit de Griekse woorden laos, volk, en dike, recht. Er waren in de oudheid meerdere steden met deze naam; deze heette ter onderscheiding Laodicea aan de Lycus. In de Statenvertaling heten de inwoners de Laodicensen.

Laodicea wordt genoemd in Kolossenzen 2:1, 4:13, 4:15 en 4:16, en in Openbaring 1:11 en 3:14. In Kolossenzen gaat het om de buurgemeente van Kolosse, waarvoor Paulus en Epafras strijden en waarmee de brieven worden uitgewisseld. In Openbaring is Laodicea de zevende van de zeven gemeenten; haar brief staat in Openbaring 3:14-22. Het Oude Testament kent de stad niet, want zij werd pas in de derde eeuw voor Christus gesticht.

Christus zegt tegen de gemeente: "Ik weet uw werken, dat gij noch koud zijt, noch heet" (Openbaring 3:15). Veel uitleggers verbinden dit met het water van de streek: hete bronnen in Hiërapolis, koud water bij Kolosse en lauw, kalkrijk leidingwater in Laodicea. Dat verband is aannemelijk, maar het blijft een uitleg. De kern staat in de tekst zelf: de gemeente was zelfvoldaan en voelde geen nood, en daarom zegt Christus dat Hij haar uit Zijn mond zal spuwen.

Paulus vraagt de Kolossenzen ook de brief te lezen "die uit Laodicea geschreven is" (Kolossenzen 4:16). Die brief is niet bewaard gebleven, of we kennen hem onder een andere naam. Sommige uitleggers denken aan een verloren brief van Paulus aan Laodicea, anderen aan de brief aan de Efeziërs als rondzendbrief langs de gemeenten in Asia. Een latere Latijnse brief aan de Laodicensen wordt algemeen als onecht beschouwd en hoort niet bij de Schrift.

In Openbaring 3:14 stelt Christus Zich voor als "de Amen, de trouwe, en waarachtige Getuige, het Begin der schepping Gods". Amen is een Hebreeuws woord dat vastheid en betrouwbaarheid uitdrukt. Paulus schrijft dat de beloften van God "zijn in Hem ja, en zijn in Hem amen" (2 Korinthe 1:20). Tegenover een gemeente die halfslachtig was, noemt Christus Zich Degene op Wie men volkomen aan kan.

Christus raadt de gemeente aan van Hem "goud, beproefd komende uit het vuur" te kopen, witte klederen om de naaktheid te bedekken en ogenzalf om te zien (Openbaring 3:18). Uitleggers zien daarin de drie dingen waar de stad om bekendstond: geldzaken, zwarte wol en geneeskunde. Geestelijk wijzen ze op beproefd geloof, de gerechtigheid die God schenkt en het licht van de Heilige Geest. Wat de gemeente echt nodig heeft, kan zij alleen bij Christus krijgen.

De gemeente in Laodicea was rijk en zelfvoldaan en meende niets nodig te hebben (Openbaring 3:17). Zo had zij Christus in de praktijk buitengesloten. Toch gaat Hij niet weg, maar klopt en roept (Openbaring 3:20). Het kloppen volgt direct op de woorden "Zo wie Ik liefheb, die bestraf en kastijd Ik" (3:19): de harde bestraffing en de nodiging aan deze gemeente komen voort uit dezelfde liefde.

Laodicea is de enige van de zeven gemeenten bij wie Christus niets prijst. Sardis krijgt ook een zwaar verwijt, maar daar zijn nog enkelen die hun klederen niet bevlekt hebben. Toch eindigt ook deze brief met een belofte: wie overwint, mag met Christus zitten in Zijn troon (Openbaring 3:21). De ernst van het oordeel en de rijkdom van de genade staan in deze brief direct naast elkaar.

Daarover wordt verschillend gedacht. Sommige uitleggers lezen de zeven brieven als zeven tijdperken van de kerkgeschiedenis, met Laodicea als de lauwe kerk van de laatste tijd. De meeste gereformeerde uitleggers lezen ze als brieven aan zeven bestaande gemeenten in Asia, met een boodschap voor de kerk van alle tijden: "Die oren heeft, die hore, wat de Geest tot de Gemeenten zegt" (Openbaring 3:22). Zo bezien kan elke gemeente in elke tijd lauw worden als Laodicea.

De Statenvertaling schrijft Laodicea (Openbaring 1:11, Kolossenzen 4:13) en noemt de inwoners Laodicensen (Openbaring 3:14). In het Grieks heet de stad Laodikeia, in het Latijn soms Laodicea ad Lycum. Schrijfwijzen als Laodicia, Laodisea of Laodikia wijzen naar dezelfde stad in het Lycusdal bij Denizli. Er waren in de oudheid meer steden met deze naam, zoals Laodicea aan de Syrische kust, het huidige Latakia.

Laodicea is niet meer bewoond. De stad liep na aardbevingen in de late oudheid leeg en werd in de vroege middeleeuwen verlaten. Bij het dorp Eskihisar, vlak bij Denizli in Turkije, ligt een groot opgravingsterrein. Sinds 2003 zijn er theaters, een stadion, zuilenstraten, kerkgebouwen en delen van de waterleiding blootgelegd. Aan de overkant van het dal liggen de kalkterrassen van Pamukkale bij het antieke Hiërapolis.