Ga naar hoofdinhoud
Nieuwe Testament~60 n.Chr.

Epafras in de Bijbel

Epaphras (Ἐπαφρᾶς, Grieks) - “Waarschijnlijk: lieflijk, bekoorlijk”

Wie was Epafras?

Epafras was een christen uit Kolosse van wie de gemeente daar het evangelie leerde. Paulus noemt hem "een getrouw dienaar van Christus" (Kolossenzen 1:7). Hij bracht Paulus bericht over de gemeente, bleef "te allen tijde strijdende" voor haar in de gebeden en deelde de gevangenschap van de apostel.

Epafras wordt in de Bijbel drie keer bij naam genoemd, telkens door Paulus: twee keer in de brief aan de Kolossenzen (Kolossenzen 1:7-8 en 4:12-13) en één keer in de groeten aan het eind van de brief aan Filemon (Filemon 1:23). De Statenvertaling spelt zijn naam als Epafras; in oudere en buitenlandse literatuur komt ook Epaphras voor. Uit die paar verzen ontstaat toch een duidelijk beeld. Epafras kwam zelf uit Kolosse, want Paulus noemt hem "die uit de uwen is" (Kolossenzen 4:12). De gemeente daar had het evangelie van hem geleerd: "Gelijk gij ook geleerd hebt van Epafras, onzen geliefden mededienstknecht, dewelke een getrouw dienaar van Christus is voor u" (Kolossenzen 1:7). Paulus had de gemeente, zo blijkt uit Kolossenzen 2:1, waarschijnlijk nooit bezocht. Daarom wordt Epafras gewoonlijk gezien als haar stichter. Later reisde hij naar Paulus, die gevangen zat. Hij vertelde hem over de liefde van de Kolossenzen (Kolossenzen 1:8), en volgens veel uitleggers ook over een dwaalleer die de gemeente bedreigde. Daarop schreef Paulus de brief aan de Kolossenzen. Toen die brief vertrok, bleef Epafras bij Paulus; Tychikus en Onesimus brachten hem over (Kolossenzen 4:7-9). Op afstand bleef Epafras voor zijn gemeente werken: hij was "te allen tijde strijdende voor u in de gebeden" (Kolossenzen 4:12), met grote ijver voor Kolosse, Laodicea en Hiërapolis. In Filemon 1:23 noemt Paulus hem "mijn medegevangene in Christus Jezus". Epafras is niet te verwarren met Epafroditus, de afgezant van de gemeente in Filippi (Filippenzen 2:25). Epafras is weliswaar een verkorte vorm van die naam, en sommigen hebben de twee gelijkgesteld, maar de Bijbel verbindt Epafras met Kolosse en Epafroditus met Filippi. Dat het om dezelfde persoon gaat, is niet aan te tonen.

Historische context

Kolosse lag in Frygië, in het westen van het huidige Turkije, in het dal van de rivier de Lycus. Op korte afstand lagen Laodicea en Hiërapolis, de twee steden die Paulus naast Kolosse noemt (Kolossenzen 4:13). In de eerste eeuw was Kolosse waarschijnlijk de minst belangrijke van de drie; Laodicea was een rijke handelsstad. De Romeinse geschiedschrijver Tacitus vermeldt (Annalen 14.27) dat Laodicea rond 60 n.Chr. door een aardbeving werd getroffen en zonder hulp van Rome werd herbouwd. Of Kolosse daarbij ook schade leed, is onzeker. Hoe het evangelie in dit dal kwam, vertelt de Bijbel niet rechtstreeks. Handelingen 19:10 zegt dat in de twee jaren dat Paulus in Efeze werkte, "allen, die in Azie woonden, het Woord van den Heere Jezus hoorden". Veel uitleggers denken daarom dat Epafras in Efeze tot geloof kwam en daarna in zijn eigen streek het evangelie verkondigde. Dat is waarschijnlijk, maar de tekst zegt het niet. De gemeente in Kolosse bestond grotendeels uit gelovigen met een heidense achtergrond: Paulus schrijft dat zij dood waren "in de voorhuid uws vleses" (Kolossenzen 2:13). Zij kwamen samen in huizen, zoals in het huis van Filemon (Filemon 1:2) en dat van Nymfas, die Paulus bij de broeders in Laodicea noemt (Kolossenzen 4:15). De brieven aan de Kolossenzen en aan Filemon zijn in dezelfde tijd geschreven en met dezelfde boden verzonden. In beide staan dezelfde namen: Epafras, Markus, Aristarchus, Demas en Lukas (Kolossenzen 4:10-14, Filemon 1:23-24). Paulus zat gevangen: "Gedenkt mijn banden" (Kolossenzen 4:18). De meeste uitleggers denken aan zijn gevangenschap in Rome, waar hij volgens Handelingen 28:30 twee jaar in een gehuurde woning bleef en bezoekers mocht ontvangen. Dan dateren de brieven omstreeks 60 n.Chr. Anderen denken aan een eerdere gevangenschap in Efeze; zekerheid is er niet. Wat Epafras naar Paulus bracht, valt deels uit de brief af te leiden. Paulus waarschuwt tegen "de filosofie, en ijdele verleiding, naar de overlevering der mensen" (Kolossenzen 2:8), tegen regels over spijs, feestdagen en sabbatten (Kolossenzen 2:16) en tegen de "dienst der engelen" (Kolossenzen 2:18). Welke stroming dit precies was, is onder uitleggers omstreden. Duidelijk is dat de jonge gemeente onder druk stond, en waarschijnlijk heeft Epafras daarover met de apostel gesproken. Het woord medegevangene (Filemon 1:23) gebruikt Paulus ook voor Aristarchus (Kolossenzen 4:10) en voor Andronikus en Junias (Romeinen 16:7). Of Epafras zelf gearresteerd was of vrijwillig de gevangenschap van Paulus deelde, zegt de tekst niet.

Karaktereigenschappen

+Positieve eigenschappen

  • Getrouw in de dienst van het evangelie (Kolossenzen 1:7)
  • Oog voor het goede in de gemeente: hij verklaarde Paulus hun "liefde in den Geest" (Kolossenzen 1:8)
  • Volhardend in de voorbede, te allen tijde strijdend in de gebeden (Kolossenzen 4:12)
  • Vol ijver voor meerdere gemeenten tegelijk (Kolossenzen 4:13)
  • Deelde de gevangenschap van Paulus, zijn medegevangene in Christus Jezus (Filemon 1:23)

Theologische betekenis

Epafras is geen apostel en geen schrijver van een bijbelboek, maar Paulus geeft hem titels die veel zeggen. Hij noemt hem "onzen geliefden mededienstknecht" en "een getrouw dienaar van Christus" (Kolossenzen 1:7), en in Kolossenzen 4:12 "een dienstknecht van Christus". Die laatste aanduiding gebruikt Paulus in zijn brieven verder vooral voor zichzelf (Romeinen 1:1, Galaten 1:10) en, samen met Timotheüs, in Filippenzen 1:1. Daarmee bevestigt Paulus het werk van Epafras: wat de Kolossenzen van hem geleerd hebben, is het ware evangelie, "het Woord der waarheid" (Kolossenzen 1:5). Dat is belangrijk tegen de achtergrond van de dwaling in Kolosse. Paulus brengt geen ander evangelie dan dat wat Epafras bracht, en hij roept de gemeente op te blijven bij wat zij ontvangen heeft. Hij schrijft: "Gelijk gij dan Christus Jezus, den Heere, hebt aangenomen, wandelt alzo in Hem" en spreekt van bevestiging in het geloof, "gelijkerwijs gij geleerd zijt" (Kolossenzen 2:6-7). Het onderwijs van een plaatselijke voorganger wordt zo door de apostel gedekt. De kerk wordt niet alleen gebouwd door bekende namen, maar ook door getrouwe dienaren die het ontvangen Woord doorgeven. Het meest kenmerkende aan Epafras is zijn gebed. Het woord dat de Statenvertaling met "strijdende" weergeeft (Kolossenzen 4:12), gebruikt Paulus ook voor zijn eigen arbeid: "strijdende naar Zijn werking" (Kolossenzen 1:29). In Kolossenzen 2:1 spreekt hij van de "groten strijd" die hij voor de gemeente heeft. Gebed is hier geen vrome bijzaak, maar inspanning en werk voor anderen. In Romeinen 15:30 vraagt Paulus de gelovigen dat zij "met mij strijdt in de gebeden tot God voor mij". Epafras doet wat Paulus van alle gelovigen vraagt: "Houdt sterk aan in het gebed" (Kolossenzen 4:2). Ook de inhoud van zijn gebed is veelzeggend: "opdat gij staan moogt volmaakt en volkomen in al den wil van God" (Kolossenzen 4:12). Dat sluit aan bij het doel dat Paulus voor zijn eigen verkondiging noemt, "opdat wij zouden een iegelijk mens volmaakt stellen in Christus Jezus" (Kolossenzen 1:28), en bij zijn gebed dat de gemeente vervuld mag worden "met de kennis van Zijn wil" (Kolossenzen 1:9). Epafras bidt niet in de eerste plaats om uiterlijke voorspoed, maar om standvastigheid en groei in het geloof. Ten slotte laat Epafras zien hoe de gemeenschap der heiligen over afstand heen werkt. Hij was ver van huis en deelde de banden van Paulus, maar zijn liefde voor drie gemeenten bleef. Paulus geeft daarvan getuigenis (Kolossenzen 4:13), en zo is wat in de stilte gebeurde voor de hele kerk bewaard.

Naamsbetekenis

Oorspronkelijke naam

Epaphras (Ἐπαφρᾶς, Grieks)

Betekenis

Waarschijnlijk: lieflijk, bekoorlijk

Betekenis van de naam Epafras: grondwoord, uitspraak en wie de naam droegen

Sleutelmomenten

1

Het evangelie in Kolosse

De gemeente in Kolosse leert het evangelie van Epafras. Paulus schrijft dat het Woord daar vrucht draagt, net als in de hele wereld, en noemt Epafras een getrouw dienaar van Christus.

Kolossenzen 1:6-7

2

Bericht aan Paulus

Epafras reist naar de gevangen Paulus en vertelt hem over de liefde van de gemeente in de Geest. Waarschijnlijk sprak hij ook over de dwaling die de gemeente bedreigde.

Kolossenzen 1:8

3

Paulus gaat bidden

Vanaf de dag dat Paulus en Timotheüs het nieuws van Epafras horen, houden zij niet op voor de Kolossenzen te bidden, opdat zij vervuld worden met de kennis van Gods wil.

Kolossenzen 1:9

4

Zijn onderwijs bevestigd

Paulus brengt geen ander evangelie dan wat Epafras leerde. Hij roept de gemeente op in Christus te wandelen zoals zij Hem hebben aangenomen; met "gelijkerwijs gij geleerd zijt" wijst hij terug naar het onderwijs dat zij van Epafras ontving (vgl. Kolossenzen 1:7).

Kolossenzen 2:6-7

5

Medegevangene van Paulus

In de brief aan Filemon staat Epafras als eerste in de groeten en heet hij de medegevangene van Paulus in Christus Jezus. Of hij zelf gearresteerd was, zegt de tekst niet.

Filemon 1:23

6

Strijdend in de gebeden

Epafras groet de gemeente vanuit de verte en bidt te allen tijde voor haar, opdat zij volmaakt en volkomen staat in al de wil van God.

Kolossenzen 4:12

7

IJver voor drie gemeenten

Paulus geeft Epafras getuigenis van zijn grote ijver, niet alleen voor Kolosse, maar ook voor de gelovigen in Laodicea en Hiërapolis.

Kolossenzen 4:13

Belangrijke bijbelteksten

De volgende bijbelgedeelten zijn van belang om het leven en de rol van Epafras beter te begrijpen.

Kolossenzen 1:6

“Hetwelk tot u gekomen is, gelijk ook in de gehele wereld, en het brengt vruchten voort, gelijk ook onder u, van dien dag af dat gij gehoord hebt, en de genade Gods in waarheid bekend hebt.”

Het evangelie dat in Kolosse vrucht draagt, is het evangelie dat de gemeente van Epafras hoorde. Het volgende vers noemt zijn naam.

Kolossenzen 1:7

“Gelijk gij ook geleerd hebt van Epafras, onzen geliefden mededienstknecht, dewelke een getrouw dienaar van Christus is voor u;”

De gemeente leerde het evangelie van Epafras. Paulus noemt hem geliefd en getrouw, en bevestigt zo dat zijn onderwijs het ware evangelie is.

Kolossenzen 1:8

“Die ons ook verklaard heeft uw liefde in den Geest.”

Epafras bracht Paulus bericht over de gemeente. Het eerste wat Paulus daaruit noemt, is niet de dwaling, maar hun liefde.

Kolossenzen 1:9

“Waarom ook wij, van dien dag af dat wij het gehoord hebben, niet ophouden voor u te bidden en te begeren, dat gij moogt vervuld worden met de kennis van Zijn wil, in alle wijsheid en geestelijk verstand;”

Het nieuws van Epafras zette Paulus en Timotheüs aan het gebed. Hun gebed om kennis van Gods wil lijkt sterk op dat van Epafras zelf in Kolossenzen 4:12.

Kolossenzen 2:7

“Geworteld en opgebouwd in Hem, en bevestigd in het geloof, gelijkerwijs gij geleerd zijt, overvloedig zijnde in hetzelve, met dankzegging.”

Met "gelijkerwijs gij geleerd zijt" wijst Paulus terug naar het onderwijs van Epafras (Kolossenzen 1:7). Het antwoord op de dwaling is geen nieuwe leer, maar vastheid in wat zij ontvangen hebben.

Kolossenzen 4:12

“U groet Epafras, die uit de uwen is, een dienstknecht van Christus, te allen tijde strijdende voor u in de gebeden, opdat gij staan moogt volmaakt en volkomen in al den wil van God.”

Het bekendste vers over Epafras. Hij komt uit Kolosse en zijn voorbede is een strijd, gericht op standvastigheid en volwassenheid in het geloof.

Kolossenzen 4:13

“Want ik geef hem getuigenis, dat hij groten ijver heeft over u en degenen, die in Laodicea zijn, en degenen, die in Hierapolis zijn.”

Paulus getuigt van de ijver van Epafras voor drie gemeenten in het dal van de Lycus. Daaruit wordt afgeleid dat hij ook in Laodicea en Hiërapolis gewerkt heeft.

Filemon 1:23

“U groeten Epafras, mijn medegevangene in Christus Jezus,”

Epafras staat als eerste in de groeten aan Filemon. Hij deelde de gevangenschap van Paulus; of hij zelf gearresteerd was of vrijwillig bij Paulus bleef, is onzeker.

Tijdperiode

~60 n.Chr.

Epafras leefde in de tijd van het Nieuwe Testament.

Gerelateerde personen

Paulus

Klein / Gering

Filemon

Waarschijnlijk liefhebbend, vriendelijk

Onesimus

Nuttig, voordelig

Timotheüs

Die God eert

Markus

Latijn Marcus; mogelijk "hamer" of afgeleid van Mars

Lukas

Waarschijnlijk verkorting van Lucanus ("uit Lucanië") of Lucius ("lichtgevend")

Aristarchus

Beste heerser, voornaamste leider

Epafroditus

Waarschijnlijk: lieflijk, bekoorlijk

Lessen voor vandaag

Epafras laat ons zien dat voorbede echt werk is. Paulus noemt hem "te allen tijde strijdende voor u in de gebeden" (Kolossenzen 4:12). Wie voor anderen bidt, doet iets wezenlijks, ook als niemand het ziet. Dat kan ons bemoedigen wanneer wij weinig anders voor iemand kunnen doen dan bidden: juist dat noemt Paulus strijd. Wij leren ook iets over trouw aan de plek waar God ons zet. Epafras bracht het evangelie in zijn eigen stad en streek, en hij bleef zich om die gemeenten bekommeren, ook toen hij ver weg was. Hij bad niet in het algemeen, maar concreet, voor Kolosse, Laodicea en Hiërapolis. Zo mogen ook wij bidden voor onze eigen gemeente, onze buurt en de mensen die wij bij naam kennen. Daarnaast laat Epafras zien wat een goede reactie is op zorgen in de gemeente. Toen er dwaling dreigde, zocht hij volgens de gangbare uitleg raad bij de apostel, en Paulus wees de gemeente terug naar het Woord dat zij al ontvangen had. Wie zich zorgen maakt over de koers van de kerk, doet er goed aan terug te gaan naar Christus, in Wie wij geworteld en opgebouwd mogen worden (Kolossenzen 2:7). Ten slotte vraagt Epafras ons om de stille werkers te waarderen. Hij schreef geen brief en verrichtte, voor zover wij weten, geen wonderen. Toch noemt Paulus hem geliefd en getrouw. In iedere gemeente zijn mensen die zonder veel aandacht onderwijzen, bezoeken en bidden. God ziet hun ijver, zoals Paulus die van Epafras zag, en dat is voor ons een reden om hen te bemoedigen.

Bijbelse plaatsen

laodicea

Bekijk deze bijbelse plaats

efeze

Bekijk deze bijbelse plaats

rome

Bekijk deze bijbelse plaats

kolosse

Bekijk deze bijbelse plaats

Veelgestelde vragen over Epafras

Wie was Epafras in de Bijbel?
Epafras was een christen uit Kolosse, een stad in het dal van de Lycus in Klein-Azië. De gemeente daar had het evangelie van hem geleerd (Kolossenzen 1:7), en daarom wordt hij gewoonlijk als haar stichter gezien. Later reisde hij naar de gevangen Paulus, bracht hem bericht over de gemeente en bleef bij hem. Paulus noemt hem "een getrouw dienaar van Christus" en zijn "medegevangene in Christus Jezus" (Filemon 1:23). Hij staat vooral bekend als voorbidder voor Kolosse, Laodicea en Hiërapolis.
Wat betekent de naam Epafras?
De naam Epafras betekent waarschijnlijk lieflijk of bekoorlijk. Het is een verkorte vorm van de Griekse naam Epafroditus, die is afgeleid van Afrodite, de Griekse godin van de liefde. Het was in de Grieks-Romeinse wereld een gangbare naam, die dus niets zegt over het geloof van de drager. Uit Kolossenzen 4:10-12 leiden veel uitleggers af dat Epafras geen Jood was: Paulus noemt alleen Aristarchus, Markus en Justus als medearbeiders "welke uit de besnijdenis zijn", en Epafras volgt daarna apart. De Bijbel zelf geeft geen uitleg van zijn naam.
Waar staat Epafras in de Bijbel?
Epafras wordt drie keer bij naam genoemd, telkens door Paulus. In Kolossenzen 1:7-8 staat dat de gemeente het evangelie van hem leerde en dat hij Paulus over hun liefde vertelde. In Kolossenzen 4:12-13 groet hij de gemeente en getuigt Paulus van zijn gebed en ijver. In Filemon 1:23 noemt Paulus hem zijn medegevangene. Verder komt hij in de Bijbel niet voor.
Wordt Epafras ook Epaphras geschreven?
Ja. De Statenvertaling schrijft Epafras, en dat is ook de gangbare Nederlandse spelling. In oudere literatuur en in andere talen, zoals het Engels en het Duits, staat vaak Epaphras, naar de Griekse vorm Epaphras. Het gaat om dezelfde persoon: de medearbeider van Paulus uit Kolosse. Hij is wel te onderscheiden van Epafroditus uit Filippi, wiens naam erop lijkt.
Is Epafras dezelfde als Epafroditus?
Waarschijnlijk niet, en de Bijbel stelt hen in elk geval niet gelijk. Epafras is weliswaar een verkorte vorm van Epafroditus, maar beide namen kwamen veel voor. Epafras komt uit Kolosse ("die uit de uwen is", Kolossenzen 4:12) en heeft daar het evangelie gebracht. Epafroditus was de afgezant van de gemeente in Filippi, die Paulus namens die gemeente een gift bracht (Filippenzen 4:18) en ernstig ziek werd (Filippenzen 2:25-30). Sommigen hebben hen als één persoon gezien, maar dat is niet aan te tonen.
Heeft Epafras de gemeente in Kolosse gesticht?
Dat is de gangbare uitleg. Paulus schrijft aan de Kolossenzen: "Gelijk gij ook geleerd hebt van Epafras" (Kolossenzen 1:7), en hij zegt dat zij zijn aangezicht "in het vlees niet hebben gezien" (Kolossenzen 2:1). De gemeente kende het evangelie dus niet van Paulus zelf, maar van Epafras. Waarschijnlijk kwam Epafras tot geloof tijdens het werk van Paulus in Efeze, toen volgens Handelingen 19:10 heel Azië het Woord hoorde, en bracht hij het daarna naar zijn eigen stad.
Waarom noemt Paulus Epafras zijn medegevangene?
In Filemon 1:23 schrijft Paulus: "U groeten Epafras, mijn medegevangene in Christus Jezus". Paulus zat toen gevangen, volgens de meeste uitleggers in Rome. Hoe Epafras zijn gevangenschap deelde, zegt de tekst niet. Mogelijk was hij zelf gearresteerd, mogelijk bleef hij vrijwillig bij Paulus om hem te dienen. Het Griekse woord betekent letterlijk medekrijgsgevangene; sommigen lezen het daarom (ook) beeldend, als deelgenoot in dezelfde strijd voor Christus. Opvallend is dat in Kolossenzen 4:10 Aristarchus medegevangene heet en Epafras niet; sommige uitleggers denken daarom dat zij elkaar afwisselden.
Wat betekent het dat Epafras strijdend bad?
Paulus schrijft dat Epafras "te allen tijde strijdende voor u in de gebeden" was (Kolossenzen 4:12). Het woord dat hier met strijden is weergegeven, gebruikt Paulus ook voor zijn eigen zware arbeid voor het evangelie (Kolossenzen 1:29). Epafras bad dus niet terloops, maar met inspanning en volharding. Hij bad dat de gemeente zou "staan" in al de wil van God, "volmaakt en volkomen". Daarom geldt hij in de kerk als een voorbeeld van trouwe voorbede.
Waarom ging Epafras naar Paulus?
De Bijbel zegt het niet met zoveel woorden. Wel staat er dat Epafras Paulus vertelde over de liefde van de gemeente (Kolossenzen 1:8). Uit de brief die Paulus daarna schreef, leiden veel uitleggers af dat hij ook zorgen meebracht. Paulus waarschuwt namelijk tegen "de filosofie, en ijdele verleiding" (Kolossenzen 2:8), tegen regels over spijs en feestdagen en tegen de "dienst der engelen" (Kolossenzen 2:16-18). Waarschijnlijk zocht Epafras de raad van de apostel voor zijn bedreigde gemeente.
Voor welke gemeenten bad Epafras?
Paulus noemt drie steden: "Want ik geef hem getuigenis, dat hij groten ijver heeft over u en degenen, die in Laodicea zijn, en degenen, die in Hierapolis zijn" (Kolossenzen 4:13). Deze steden lagen dicht bij elkaar in het dal van de Lycus. Laodicea is later bekend als een van de zeven gemeenten uit Openbaring. Uit deze brede zorg wordt afgeleid dat Epafras ook in Laodicea en Hiërapolis het evangelie heeft gebracht, al zegt de tekst dat niet rechtstreeks.
Wat gebeurde er later met Epafras?
Daarover zwijgt de Bijbel. Na de groeten in Kolossenzen 4 en Filemon 1 wordt hij niet meer genoemd. Volgens latere kerkelijke overlevering werd hij de eerste opziener van de gemeente in Kolosse en stierf hij daar als martelaar. Die berichten komen van eeuwen later en zijn niet te controleren. Sommige uitleggers denken dat Archippus tijdens zijn afwezigheid het werk in de gemeente overnam (Kolossenzen 4:17), maar ook dat is een vermoeden.
Wat kunnen wij leren van Epafras?
Epafras leert ons dat voorbede echt werk is: hij was "te allen tijde strijdende" voor de gemeente in de gebeden (Kolossenzen 4:12). Hij bad concreet, voor mensen en gemeenten die hij kende, en om wat het belangrijkst is: standvastigheid in de wil van God. Hij laat ook zien hoe waardevol een getrouwe, minder bekende dienaar is. Paulus noemt hem geliefd en getrouw, en God zag zijn ijver, ook toen hij ver van huis was.

Stel een vraag over Epafras

Wilt u meer weten over Epafras? Onze AI-gestuurde assistent helpt u met achtergrond, context en diepere inzichten uit de Bijbel.

Stel een vraag over Epafras

Verdiep u verder

Bijbelse tijdlijn

Bekijk Epafras in de context van de bijbelse geschiedenis.

Bijbelse onderwerpen

Ontdek thema's die verbonden zijn met het leven van Epafras.

Lees de Bijbel

Lees het verhaal van Epafras in de Bijbel.

Bijbeluitleg

Lees commentaar en uitleg bij de bijbelgedeelten over Epafras.

AI BijbelAssistent

Stel uw vragen over Epafras aan onze AI-assistent.

Woordstudie

Bestudeer de oorspronkelijke betekenis van bijbelse namen en begrippen.

Heidelbergse Catechismus

Ontdek de gereformeerde leer over bijbelse personen en thema's.