Jakob worstelt bij de Jabbok

Genesis 32 beschrijft de nacht voordat Jakob na twintig jaar zijn broer Esau terugziet. Jakob is met zijn gezin op weg terug naar Kanaän, omdat de HEERE tegen Jakob gezegd had dat hij moest terugkeren, met de belofte: "Ik zal met u zijn" (Genesis 31:3). Onderweg ontmoeten hem de engelen van God, en hij noemt die plaats Mahanaïm (Genesis 32:1-2).

Waarom was Jakob bang voor Esau?

Twintig jaar eerder had Jakob zijn vader bedrogen en de zegen gekregen die Izak voor Esau bedoeld had. Esau had toen in zijn hart gezegd dat hij zijn broer zou doden (Genesis 27:41). Die geschiedenis staat bij Jakob en Esau. Nu stuurt Jakob boden naar Esau in het land Seïr. Zij komen terug met het bericht dat Esau hem tegemoet trekt, met vierhonderd mannen. "Toen vreesde Jakob zeer, en hem was bange" (Genesis 32:7). Hij verdeelt zijn mensen en zijn vee in twee legers, zodat er bij een aanval tenminste één kan ontkomen.

Wat bad Jakob voordat hij Esau ontmoette?

Dan bidt Jakob. Hij spreekt de HEERE aan als de God van Abraham en Izak, Die hem zelf had gezegd terug te keren. Hij belijdt: "Ik ben geringer dan al deze weldadigheden, en dan al deze trouw, die Gij aan Uw knecht gedaan hebt" (Genesis 32:10). Hij vraagt om redding uit de hand van zijn broer en houdt God Zijn eigen woord voor: God had beloofd hem wel te doen en zijn nakomelingen te maken als het zand van de zee (Genesis 32:11-12). Daarna stuurt Jakob een groot geschenk vooruit, honderden geiten, schapen, kamelen, runderen en ezels, kudde na kudde. Zo hoopt hij Esau te verzoenen (Genesis 32:13-21).

Hoe worstelde Jakob met God bij de Jabbok?

In dezelfde nacht brengt Jakob zijn twee vrouwen, zijn twee dienstmaagden en zijn elf kinderen over het veer van de Jabbok, en daarna alles wat hij heeft. Dan staat er: "Doch Jakob bleef alleen over; en een man worstelde met hem, totdat de dageraad opging" (Genesis 32:24). De tekst zegt niet waar de man vandaan komt. Vanaf het volgende vers schrijft de Statenvertaling Hij met een hoofdletter: de vertalers zien hier God Zelf.

De worsteling duurt de hele nacht. Toen de man zag dat Hij Jakob niet overmocht, raakte Hij het gewricht van Jakobs heup aan, en dat werd verwrongen (Genesis 32:25). Eén aanraking was genoeg. Toch laat Jakob niet los. De man zegt dat Jakob Hem moet laten gaan, omdat de dageraad is opgegaan. Jakob antwoordt: "Ik zal U niet laten gaan, tenzij dat Gij mij zegent" (Genesis 32:26).

Hoe kreeg Jakob een nieuwe naam?

De man vraagt: "Hoe is uw naam"? Jakob noemt zijn naam. Het is de naam die herinnert aan de hiel van Esau bij de geboorte (Genesis 25:26), en die Esau later met bedrog verbond (Genesis 27:36). Dan zegt de man: "Uw naam zal voortaan niet Jakob heten, maar Israel; want gij hebt u vorstelijk gedragen met God en met de mensen, en hebt overmocht" (Genesis 32:28). Jakob vraagt op zijn beurt naar Zijn naam. Hij krijgt die niet te horen, maar een wedervraag, en dan staat er: "En Hij zegende hem aldaar" (Genesis 32:29).

Jakob noemt de plaats Pniël, dat is aangezicht van God, "want, zeide hij, ik heb God gezien van aangezicht tot aangezicht, en mijn ziel is gered geweest" (Genesis 32:30). Als hij verder trekt, komt de zon op, en hij loopt hinkend aan zijn heup (Genesis 32:31). Hij gaat gezegend en gewond tegelijk zijn broer tegemoet.

Hoe ging Jakob na de worsteling verder?

Kort daarna ziet Jakob Esau aankomen met vierhonderd mannen. Esau loopt hem tegemoet, valt hem om de hals en kust hem, "en zij weenden" (Genesis 33:4). Jakob komt behouden bij Sichem en bouwt daar een altaar, dat hij noemt: De God Israëls is God (Genesis 33:18-20).

De Jabbok is een zijrivier die van het oosten in de Jordaan uitmondt, tussen het meer van Galilea en de Dode Zee. Meestal wordt hij gelijkgesteld met de Zarqa in het huidige Jordanië. Een veer is hier een plek waar men door het water kon trekken. Later vormde de Jabbok een grens: Mozes noemt de beek Jabbok "de landpale der kinderen Ammons" (Deuteronomium 3:16).

Pniël bleef een plaatsnaam. In het boek Richteren komt Gideon langs de stad, die daar Pnuel heet (Richteren 8:8), en koning Jerobeam bouwde later Penuel (1 Koningen 12:25). Genesis 32:32 vertelt dat de Israëlieten de "verrukte zenuw" niet eten, die op het gewricht van de heup ligt. Bedoeld is waarschijnlijk de heupzenuw. Die gewoonte gold "tot op dezen dag", omdat God het gewricht van Jakobs heup had aangeroerd.

In deze nacht is God Degene Die handelt. Hij komt naar Jakob toe, Hij worstelt, Hij verwringt de heup, Hij geeft een nieuwe naam en Hij zegent. Wie de man is, zegt de tekst eerst niet. Jakob zegt het daarna zelf: hij heeft God gezien. De profeet Hosea zegt dat Jakob zich "vorstelijk tegen den Engel" gedroeg (Hosea 12:5), en noemt die Engel in het volgende vers de HEERE. Veel uitleggers zien hier, net als elders, de Engel des HEEREN, en in Hem de Zoon van God vóór Zijn menswording. Anderen houden het voorzichtiger bij een verschijning van God Zelf. De Bijbel legt niet uit hoe dit kon.

Hoe kan een mens van God winnen? De tekst laat zien dat de man met één aanraking Jakobs heup kon verwringen. God liet Zich vasthouden. Hosea beschrijft hoe Jakob overmocht: "hij weende en smeekte Hem" (Hosea 12:5). De overwinning ligt niet in Jakobs kracht, maar in zijn vastklampen aan God en zijn bede om zegen. De Jakob die altijd zelf greep, ontvangt nu met lege handen.

Daarom is de vraag naar zijn naam zo zwaar. Jakob moet zijn eigen naam zeggen, met alles wat eraan vastzit, en krijgt van God een nieuwe naam. In Bethel bevestigt God later de nieuwe naam (Genesis 35:10). Die nieuwe naam wordt de naam van het volk. Aan het eind van zijn leven noemt Jakob "Die Engel, Die mij verlost heeft van alle kwaad" (Genesis 48:16). Hosea gebruikt deze geschiedenis om het volk van zijn tijd op te roepen: "bekeer u tot uw God" (Hosea 12:7). Zie verder de uitleg bij Genesis 32.

God breekt eigen kracht om te zegenen. Jakob had zijn leven lang geprobeerd zelf te krijgen wat God beloofd had. Bij de Jabbok raakt God Jakob aan, en daarna kan Jakob alleen nog vasthouden en vragen. Dat is geen nederlaag maar genade. Paulus hoorde later van de Heere: "Mijn kracht wordt in zwakheid volbracht" (2 Korinthe 12:9). Wie hinkt, maar gezegend is, staat sterker dan wie op eigen kracht loopt.

God wil gebeden worden op grond van Zijn eigen woord. Jakob hield de HEERE Zijn belofte voor, en hij liet niet los zonder zegen. Zo mogen ook wij in benauwdheid tot God gaan met wat Hij beloofd heeft. De Heere Jezus leerde Zijn discipelen "dat men altijd bidden moet, en niet vertragen" (Lukas 18:1).

God vraagt eerst naar de oude naam en geeft dan een nieuwe. Jakob kreeg de naam Israël pas nadat hij zijn eigen naam had uitgesproken. Wie voor God niets verbergt, mag weten dat Hij een mens niet vastpint op zijn verleden. Wie door God gezegend is, kan ook de broer tegemoet gaan die hij vreesde.