1
Laban achterhaalt Jakob
Jakob vlucht met zijn gezin en vee naar het gebergte Gilead. Laban jaagt hem zeven dagen na, maar God waarschuwt Laban in een droom.
Gilead in de Bijbel
Gilead (Hebreeuws גִּלְעָד) is ook de naam van de steenhoop van Jakob en Laban (Genesis 31:47-48). In het Hebreeuws heet die hoop Galʿed, iets anders gespeld dan de streek; de Statenvertaling schrijft beide als Gilead. Galʿed en Labans Jegar-Sahadutha worden uitgelegd als hoop van getuigenis. Wat de streeknaam zelf betekent, is onzeker.
Gilead is het heuvelland ten oosten van de Jordaan, aan weerszijden van de beek Jabbok, met weiden en wouden. Ruben, Gad en de halve stam Manasse kregen er hun erfdeel. Jefta en Elia kwamen uit Gilead, en Jeremia vraagt of er geen balsem in Gilead is (Jeremia 8:22).
Ook bekend als: land van Gilead, gebergte Gilead, Djebel Djalad
Ligging
Gilead lag ten oosten van de Jordaan, tussen Basan in het noorden en de hoogvlakte van Moab in het zuiden; in het oosten begonnen het land van de Ammonieten en de woestijn. De Jabbok verdeelde het gebied in een noordelijke en een zuidelijke helft (Jozua 12:2). Het was een heuvelland met weiden en bossen, goed voor vee (Numeri 32:1). Steden waren onder meer Ramoth, Jabes, Mahanaïm en Mizpa. Soms gebruikt de Bijbel Gilead ruimer, voor het hele land aan de overkant van de Jordaan (Deuteronomium 34:1).
Vandaag
Het bijbelse Gilead ligt in het noordwesten van Jordanië, rond de Wadi Zarqa, de oude Jabbok. Het reikte ruwweg van de Jarmuk in het noorden tot de omgeving van Hesbon in het zuiden. De streek is zeker bekend; de precieze grenzen wisselden al in bijbelse tijd. De berg Djebel Djalad ten zuiden van de Jabbok wordt gezien als drager van de oude naam. In de Romeinse tijd lag hier onder meer Gerasa, het huidige Jerash.
Geschiedenis
Gilead komt in de Bijbel voor het eerst voor bij Jakob. Op de vlucht voor Laban stak hij de rivier over "en hij zette zijn aangezicht naar het gebergte Gilead" (Genesis 31:21). Laban achterhaalde hem daar. Zij sloten een verbond en wierpen een steenhoop op, die Laban Jegar-Sahadutha noemde en Jakob Gilead (Genesis 31:47). Jaren later kwam er een karavaan van Ismaëlieten uit Gilead, met kamelen die specerijen, balsem en mirre naar Egypte droegen; aan hen werd Jozef verkocht (Genesis 37:25-28).
Bij de verovering van het land ten oosten van de Jordaan nam Israël Gilead in van de Amorietische koningen Sihon en Og. Ruben en Gad hadden veel vee en zagen dat Gilead een plaats voor vee was (Numeri 32:1). Mozes gaf de zuidelijke helft aan Ruben en Gad en de rest, met Basan, aan de halve stam van Manasse (Deuteronomium 3:12-13); de kinderen van Machir verdreven er de Amorieten (Numeri 32:39). Gilead is ook de naam van een kleinzoon van Manasse, de vader van de Gileadieten (Numeri 26:29). Ramoth in Gilead werd een vrijstad (Jozua 20:8).
In de richterentijd bleef Gilead volgens het lied van Debora aan de overkant van de Jordaan (Richteren 5:17). Jaïr, de Gileadiet, richtte Israël (Richteren 10:3). De Ammonieten onderdrukten Gilead achttien jaar, tot de oudsten van Gilead Jefta tot hoofd maakten (Richteren 11:1-11). Na zijn overwinning vochten de mannen van Gilead tegen Efraïm, en aan de veren van de Jordaan verraadde het woord Schibboleth de vluchtelingen (Richteren 12:4-6).
In de koningstijd redden de mannen van Jabes in Gilead de lichamen van Saul en zijn zonen (1 Samuël 31:11-13). Isboseth regeerde vanuit Mahanaïm over Gilead (2 Samuël 2:9), en David vond er onderdak op de vlucht voor Absalom, met hulp van Barzillai, de Gileadiet (2 Samuël 17:27, 19:32). De profeet Elia was een Thisbiet uit Gilead (1 Koningen 17:1). Om Ramoth in Gilead streden Israël en Syrië; daar sneuvelde Achab en werd Jehu gezalfd (1 Koningen 22, 2 Koningen 9:1-6). Hazaël van Syrië sloeg het hele land van Gilead (2 Koningen 10:33), en Tiglath-Pilezer van Assyrië voerde de bewoners weg (2 Koningen 15:29).
In de tijd van het Nieuwe Testament hoorde dit gebied bij het land aan de overkant van de Jordaan en bij de Dekapolis.
Betekenis in de Bijbel
Gilead is in de Bijbel het grensland van Israël aan de overkant van de Jordaan. De stammen die er woonden, liepen het gevaar los te raken van de rest van het volk. Daarom bouwden zij het altaar aan de Jordaan, niet om er te offeren, maar als getuige "dat de HEERE God is" (Jozua 22:34). Het lied van Debora verwijt Gilead dat het aan de overkant bleef toen de andere stammen streden (Richteren 5:17), en later was Gilead een van de eerste gebieden die in ballingschap gingen (2 Koningen 15:29).
Het bekendst is de balsem van Gilead. Al in Genesis 37:25 brengen handelaren uit Gilead balsem naar Egypte. Jeremia gebruikt die balsem als beeld voor genezing van het volk. Nu de gezondheid van zijn volk niet herstelt, vraagt hij: "Is er geen balsem in Gilead", en: "Is er geen heelmeester aldaar" (Jeremia 8:22). Tegen Egypte zegt hij spottend: "Ga henen op naar Gilead, en haal balsem" (Jeremia 46:11), want voor Egypte is geen heling. Welke plant de balsem leverde, is niet met zekerheid te zeggen.
Gilead staat ook voor rijkdom en schoonheid. De HEERE zegt van het koningshuis van Juda: "Gij zijt Mij een Gilead, een hoogte van Libanon" (Jeremia 22:6). Hooglied vergelijkt het haar van de bruid met een kudde geiten op de berg Gilead (Hooglied 4:1). In de beloften van herstel weidt Israël weer in Basan en Gilead (Micha 7:14, Jeremia 50:19). Tegelijk klaagt Hosea dat Gilead een stad van werkers der ongerechtigheid is geworden (Hosea 6:8).
Sleutelgebeurtenissen in Gilead
2
De steenhoop van getuigenis
Jakob en Laban sluiten een verbond en werpen een steenhoop op. Laban noemt hem Jegar-Sahadutha, Jakob noemt hem Gilead; de plek heet ook Mizpa.
3
Ruben en Gad vragen Gilead
De stammen Ruben en Gad hebben veel vee en zien dat Gilead geschikt is voor vee. Zij vragen Mozes het land ten oosten van de Jordaan als erfdeel.
4
Het altaar aan de Jordaan
Op weg terug naar Gilead bouwen Ruben, Gad en half Manasse een groot altaar aan de Jordaan, niet om te offeren, maar als getuige voor hun nakomelingen.
5
Jefta wordt hoofd van Gilead
Als de Ammonieten Israël aanvallen, halen de oudsten van Gilead Jefta uit het land van Tob. Het volk stelt hem tot hoofd en overste.
6
Schibboleth aan de Jordaan
De mannen van Gilead verslaan Efraïm en bezetten de veren van de Jordaan. Wie Sibbolet zegt in plaats van Schibboleth, wordt als Efraïmiet herkend.
7
Elia, de Thisbiet uit Gilead
Elia, van de inwoners van Gilead, kondigt koning Achab aan dat er geen dauw of regen zal zijn dan op zijn woord.
8
Gilead in ballingschap
In de dagen van Pekah neemt Tiglath-Pilezer, de koning van Assyrië, Gilead en Galilea in en voert de bewoners weg naar Assyrië.
Theologische betekenis
In de naam Gilead klinkt in de Bijbel het woord getuigenis door. De steenhoop van Jakob en Laban was een getuige, en Laban riep de HEERE aan om opzicht te nemen tussen hen beiden (Genesis 31:49). Het altaar aan de Jordaan was een getuige dat ook de stammen aan de overkant bij de HEERE hoorden (Jozua 22:34). Gods volk is niet bijeen door een rivier of een grens, maar door de dienst van dezelfde God.
De vraag van Jeremia of er geen balsem in Gilead is (Jeremia 8:22), legt de vinger bij de oorzaak van het verderf. Er was wel genezing en er waren wel heelmeesters, maar het volk bleef ziek omdat het de HEERE verliet. Veel uitleggers lezen de tekst daarom ook als een vraag naar de ware Heelmeester. Christus zei dat niet de gezonden, maar de zieken de medicijnmeester nodig hebben (Mattheüs 9:12).
Psalm 60 laat God Zelf over het land spreken: "Gilead is mijn, en Manasse is mijn" (Psalm 60:9). Het grensland is Zijn eigendom, ook wanneer het bedreigd of weggevoerd wordt. Daarom kan Micha bidden dat de HEERE Zijn kudde weer laat weiden in Basan en Gilead, als in de dagen van ouds (Micha 7:14).
Belangrijke bijbelteksten
De volgende bijbelgedeelten helpen u om de rol van Gilead in de Schrift beter te begrijpen.
Veelgestelde vragen over Gilead
Waar lag Gilead?
Gilead lag ten oosten van de Jordaan, tussen Basan in het noorden en Moab in het zuiden, met de beek Jabbok in het midden. In het oosten grensde het aan Ammon en de woestijn. Het was een heuvelland met weiden en bossen. Nu ligt het in het noordwesten van Jordanië. De Bijbel gebruikt de naam soms ruimer, voor het hele land aan de overkant van de Jordaan, zoals in Deuteronomium 34:1: Gilead tot Dan toe.
Wat betekent de naam Gilead?
Genesis 31 spreekt al van het gebergte van Gilead voordat de steenhoop van Jakob en Laban die naam krijgt (Genesis 31:21, 23, 25 en 31:47-48). De streek en de steenhoop delen dus de naam, en de steenhoop wordt uitgelegd als hoop van getuigenis. Of de streek naar de steenhoop heet of andersom, zegt de tekst niet. Wat de streeknaam oorspronkelijk betekende, is onzeker; sommigen denken aan ruw of rotsachtig land.
Wat is de balsem van Gilead?
De balsem van Gilead was een geneeskrachtige en geurige hars die uit Gilead werd verhandeld. Ismaëlitische handelaren brachten balsem uit Gilead naar Egypte (Genesis 37:25). Jeremia gebruikt hem als beeld, nu zijn volk niet geneest. Hij vraagt: "Is er geen balsem in Gilead", en: "Is er geen heelmeester aldaar" (Jeremia 8:22). Ook Egypte wordt spottend naar Gilead gestuurd om balsem te halen (Jeremia 46:11). Van welke plant de balsem kwam, weten we niet zeker.
Waar staat Gilead in de Bijbel?
Gilead komt meer dan honderd keer voor. Belangrijke plaatsen zijn Genesis 31 (Jakob en Laban), Genesis 37 (de handelaren met balsem), Numeri 32 en Deuteronomium 3 (de verdeling onder Ruben, Gad en Manasse), Jozua 22 (het altaar aan de Jordaan), Richteren 10 tot 12 (Jefta), 1 Koningen 17 (Elia), 2 Koningen 15 (de wegvoering) en Jeremia 8:22. Ook de Psalmen, Hooglied, Hosea, Amos en Micha noemen Gilead.
Welke stammen woonden in Gilead?
Mozes gaf Gilead aan Ruben, Gad en de halve stam Manasse, nadat Israël de Amorietische koningen Sihon en Og had verslagen. Ruben en Gad kregen de zuidelijke helft, de halve stam Manasse het noordelijke deel met Basan (Deuteronomium 3:12-13). Zij mochten daar wonen op voorwaarde dat hun mannen met de andere stammen meetrokken over de Jordaan (Numeri 32:20-22). De kinderen van Machir, de zoon van Manasse, namen Gilead in (Numeri 32:39).
Welke bekende personen kwamen uit Gilead?
De richter Jefta was een Gileadiet (Richteren 11:1), net als de richter Jaïr (Richteren 10:3). De profeet Elia, de Thisbiet, wordt genoemd als een van de inwoners van Gilead (1 Koningen 17:1). Barzillai, de Gileadiet uit Rogelim, verzorgde David toen hij op de vlucht voor Absalom in Mahanaïm verbleef (2 Samuël 17:27, 19:32).
Is Gilead ook een persoonsnaam?
Ja. Gilead is de naam van een kleinzoon van Manasse: Machir gewon Gilead, en van hem kwam het geslacht van de Gileadieten (Numeri 26:29). Ook de vader van Jefta heet Gilead (Richteren 11:1), en 1 Kronieken 5:14 noemt nog een Gadiet met die naam. Op deze pagina gaat het om de streek ten oosten van de Jordaan, niet om deze personen.
Wat is het verschil tussen Gilead, Ramoth-Gilead en Jabes-Gilead?
Gilead is de hele streek ten oosten van de Jordaan. Ramoth in Gilead en Jabes in Gilead zijn steden in die streek. Ramoth was een vrijstad van Gad, waar Achab sneuvelde en Jehu gezalfd werd (Jozua 20:8, 2 Koningen 9:1). Jabes werd door Saul van de Ammonieten verlost, en de mannen van Jabes begroeven later Sauls lichaam (1 Samuël 11, 1 Samuël 31:11-13). Ook Mizpa in Gilead, de plaats van Jefta, is een stad in deze streek.
Wat gebeurde er in Gilead?
In Gilead sloten Jakob en Laban hun verbond bij de steenhoop (Genesis 31). Na de overwinning op Sihon en Og kregen Ruben, Gad en half Manasse er hun erfdeel (Numeri 32). Jefta verloste Gilead van de Ammonieten (Richteren 11). De mannen van Jabes in Gilead begroeven Saul (1 Samuël 31:11-13). Elia kwam uit Gilead (1 Koningen 17:1), en om Ramoth in Gilead streden Israël en Syrië. Ten slotte voerde Tiglath-Pilezer de bewoners weg naar Assyrië (2 Koningen 15:29).
Bestaat Gilead nog?
De streek bestaat nog, maar niet meer onder die naam. Het oude Gilead ligt in het noordwesten van Jordanië, rond de Wadi Zarqa, de bijbelse Jabbok. De naam leeft voort in de berg Djebel Djalad ten zuiden van die rivier. In de Romeinse tijd lag hier de stad Gerasa, het huidige Jerash, waarvan veel ruïnes bewaard zijn. De grenzen van Gilead zijn niet precies op een moderne kaart te trekken.
Gerelateerde plaatsen
Jabbok
De identificatie is zeker: de Jabbok is de Nahr ez-Zarqa in Jordanië, wat blauwe rivier betekent
Ramoth in Gilead
De ligging is onzeker
Jabes in Gilead
Aan de Wadi Yabis in het noordwesten van Jordanië, die de oude naam bewaart; welke heuvel bij die beek de stad droeg, is onzeker
Mahanaïm
Een gangbaar voorstel is Tell edh-Dhahab el-Gharbi aan de Jabbok in Jordanië, maar de ligging is onzeker
Basan
Basan is nu de Golanhoogte, de Hauran in het zuiden van Syrië en het uiterste noorden van Jordanië; de ligging als streek is zeker
Ammon en Rabba
Rabba is met zekerheid het huidige Amman, de hoofdstad van Jordanië
Bijbelse personen verbonden aan Gilead
Bijbelhoofdstukken die zich in Gilead afspelen
Genesis 31
Laban achterhaalt Jakob op het gebergte Gilead; zij sluiten een verbond bij de steenhoop.
Numeri 32
Ruben, Gad en half Manasse krijgen Gilead als erfdeel ten oosten van de Jordaan.
Richteren 11
De oudsten van Gilead maken Jefta tot hoofd in de strijd tegen Ammon.
Richteren 12
De mannen van Gilead verslaan Efraïm aan de veren van de Jordaan.
Leer meer over Gilead met AI BijbelAssistent
Wilt u dieper ingaan op de geschiedenis, de bijbelteksten of de theologische betekenis van Gilead? Onze AI-assistent helpt u verder.
Verdiep u verder
Alle bijbelse plaatsen
Terug naar het overzicht van bijbelse plaatsen.
Bijbelse personen
Ontdek wie er leefden in Gilead.
Bijbelse tijdlijn
Plaats Gilead in de bijbelse geschiedenis.
Lees de Bijbel
Lees de bijbelgedeelten over Gilead.
Bijbeluitleg
Uitleg bij bijbelgedeelten over Gilead.
Bijbel onderwerpen
Verken thema's die verbonden zijn met Gilead.