Het ontbijt aan het meer

Johannes 21:1-19 vertelt hoe de opgestane Heere Jezus Zich aan zeven discipelen openbaarde bij de zee van Tiberias, het meer van Galilea. Het is het laatste hoofdstuk van het Evangelie naar Johannes (zie de uitleg bij Johannes 21). Kort tevoren had Simon Petrus in de nacht van Jezus’ gevangenneming drie keer gezegd dat hij Hem niet kende (zie Petrus verloochent Jezus).

Wat gebeurde er bij de zee van Tiberias?

Zeven discipelen waren bij elkaar: Simon Petrus, Thomas, Nathanaël uit Kana, de zonen van Zebedeüs en twee anderen. Petrus zei dat hij ging vissen, en de anderen gingen mee. Die nacht vingen zij niets (Johannes 21:2-3). Toen het morgen werd, stond Jezus op de oever, maar de discipelen wisten niet dat Hij het was. Hij vroeg of zij iets te eten hadden, en zij moesten nee zeggen (Johannes 21:4-5). Daarop zei Hij dat zij het net aan de rechterzijde van het schip moesten uitwerpen. Zij deden het, en konden het net niet meer binnenhalen vanwege de menigte der vissen (Johannes 21:6).

Hoe herkenden de discipelen Jezus aan het meer?

De discipel die Jezus liefhad, zei tegen Petrus: "Het is de Heere" (Johannes 21:7). Petrus deed zijn opperkleed om en wierp zich in de zee. De anderen kwamen met het scheepje en sleepten het net mee, want zij waren maar tweehonderd ellen van het land. Aan land zagen zij een kolenvuur met vis erop, en brood (Johannes 21:8-9). Jezus vroeg hun om van de gevangen vissen te brengen. Petrus trok het net op het land: honderd drie en vijftig grote vissen, en toch scheurde het net niet (Johannes 21:10-11).

Wat at Jezus met Zijn discipelen aan het meer?

Jezus nodigde hen uit: "Komt herwaarts, houdt het middagmaal" (Johannes 21:12). Niemand van hen durfde te vragen wie Hij was, want zij wisten dat het de Heere was. Jezus nam het brood en gaf het hun, en ook de vis. Het vuur, de vis en het brood waren er al voordat de discipelen aan land kwamen. Johannes merkt op dat dit de derde keer was dat Jezus Zich na Zijn opstanding aan Zijn discipelen openbaarde (Johannes 21:13-14).

Hoe herstelde Jezus Petrus?

Na de maaltijd sprak Jezus Petrus aan bij zijn oude naam: "Simon, zoon van Jonas, hebt gij Mij liever dan dezen"? Petrus antwoordde dat de Heere wist dat hij Hem liefhad, en Jezus zei dat hij Zijn lammeren moest weiden (Johannes 21:15). Een tweede keer vroeg Hij het, en Petrus kreeg de opdracht Zijn schapen te hoeden (Johannes 21:16). Toen Jezus het voor de derde keer vroeg, werd Petrus bedroefd. Hij zei: "Heere! Gij weet alle dingen, Gij weet, dat ik U liefheb". Opnieuw kreeg hij de opdracht de schapen van Jezus te weiden (Johannes 21:17).

Johannes legt de drie vragen niet uit. Veel uitleggers denken aan de nacht van het verhoor. Ook toen stond Petrus bij een kolenvuur, en daar verloochende hij zijn Heere drie keer (Johannes 18:18 en Johannes 18:25-27).

Wat zei Jezus over de dood van Petrus?

Daarna zei Jezus dat Petrus zichzelf gordde en ging waar hij wilde toen hij jonger was, maar dat een ander hem zou gorden en brengen waar hij niet wilde als hij oud geworden was (Johannes 21:18). Johannes verklaart dat Jezus daarmee aanduidde met welke dood Petrus God zou verheerlijken. Daarop volgde: "Volg Mij" (Johannes 21:19). De discipel die eerst niet kon volgen (Johannes 13:36), werd opnieuw geroepen.

Het meer heeft in de Bijbel verschillende namen: de zee van Galilea, het meer Gennesaret en de zee van Tiberias (Johannes 6:1). Die laatste naam komt van de stad Tiberias aan de westoever. Na de opstanding had de Heere laten zeggen dat de discipelen Hem in Galilea zouden zien (Mattheüs 28:10). Markus noemt daarbij Petrus afzonderlijk: "zegt Zijnen discipelen, en Petrus" (Markus 16:7).

Tweehonderd ellen is ongeveer negentig meter; een el was een lengtemaat van ongeveer een onderarm. De Statenvertaling spreekt van het middagmaal, maar Johannes zegt dat het morgenstond was (Johannes 21:4). Daarom heet deze maaltijd vaak het ontbijt aan het meer. Het woord kolenvuur komt in de hele Statenvertaling maar twee keer voor: hier en bij het verhoor van Jezus, waar Petrus zich warmde (Johannes 18:18).

Johannes 21 volgt op het slot van hoofdstuk 20 (Johannes 20:30-31) en wordt daarom vaak een naschrift genoemd. Vers 24 zegt dat de discipel die Jezus liefhad, deze dingen getuigt en geschreven heeft. De Bijbel vertelt de dood van Petrus niet. Een oude overlevering, onder anderen doorgegeven door de kerkhistoricus Eusebius (Kerkgeschiedenis II.25), zegt dat Petrus onder keizer Nero in Rome werd gekruisigd.

In deze geschiedenis neemt de opgestane Heere het initiatief, van begin tot eind. Hij staat al op de oever voordat de discipelen Hem herkennen. Hij geeft de vangst, Hij heeft het vuur en het brood gereed, en Hij spreekt Petrus aan. Johannes noemt het een openbaring: "Na dezen openbaarde Jezus Zichzelven wederom den discipelen" (Johannes 21:1). Het gaat eerst om Wie Hij is. Zoals bij de eerste visvangst vangen de vissers niets tot Hij spreekt.

Het herstel van Petrus is genade. Jezus had hem vooraf gezegd: "Ik heb voor u gebeden, dat uw geloof niet ophoude" (Lukas 22:32). Petrus beroept zich nu niet meer op zijn eigen trouw, zoals toen hij zei dat hij zich nooit zou ergeren (Mattheüs 26:33). Hij beroept zich op de kennis van zijn Heere: "Gij weet alle dingen". De vraag naar liefde raakt die oude zelfverzekerdheid, maar Jezus zegt geen verwijt. Hij vraagt naar liefde en geeft een opdracht. Zo laat de Heere zien wat vergeving is: Hij neemt een gevallen discipel opnieuw in dienst.

De opdracht laat zien van Wie de kudde is. Jezus zegt: Mijn lammeren, Mijn schapen. Hij is de goede Herder Die Zijn leven stelt voor de schapen (Johannes 10:11), en Hij vertrouwt Zijn kudde toe aan een man die gevallen was. Petrus schreef later zelf aan de ouderlingen: "Weidt de kudde Gods, die onder u is" (1 Petrus 5:2). Daarbij wees hij op de overste Herder Die verschijnen zal (1 Petrus 5:4). De herder van de gemeente is dus eerst een begenadigde zondaar. Ook de aankondiging van Petrus’ dood staat in dat licht: hij zou er God mee verheerlijken, en het laatste woord is "Volg Mij".

De Heere zoekt wie gevallen zijn. Petrus hoefde zijn herstel niet te verdienen; de Opgestane kwam naar het meer en sprak hem aan. Wie zich schaamt over ontrouw aan Christus, mag weten dat Hij niet wacht tot wij onszelf weer op orde hebben. Zijn vragen kunnen pijn doen, zoals Petrus bedroefd werd, maar Hij vraagt om te herstellen.

Liefde tot Christus rust op Zijn kennis en niet op onze grote woorden. Petrus kon alleen zeggen: "Gij weet alle dingen" (Johannes 21:17). Dat is geen zwakke belijdenis, maar een veilige. Wij hoeven onze liefde niet te bewijzen door beloften; wij mogen ons toevertrouwen aan Hem Die ons hart kent. Uit die liefde volgt de dienst: de zorg voor Zijn lammeren en schapen, in gezin, gemeente en ambt.

Navolgen is een weg voor het hele leven, en ook daarin gaat de Heere voorop. Jezus verzweeg niet dat het Petrus iets zou kosten, en zei toch: "Volg Mij" (Johannes 21:19). Navolging van Christus is geen eenmalige keus, maar het dagelijks gaan achter Hem aan Die voorgaat, ook waar wij zelf niet zouden kiezen te gaan.