Thomas ziet de Heere

Johannes 20:19-29 speelt in de eerste week na de opstanding van de Heere Jezus. Diezelfde morgen had Maria Magdalena het graf leeg gevonden. Daarna had zij de Opgestane Zelf ontmoet, en zij ging de discipelen boodschappen dat zij de Heere gezien had (Johannes 20:18). Wat er die morgen bij het graf gebeurde, staat bij de opstanding van Jezus. Johannes vertelt daarna over twee bijeenkomsten achter gesloten deuren, met acht dagen ertussen.

Wat gebeurde er op de avond van de eerste paasdag?

Het was avond, nog op die eerste dag der week. De discipelen waren bijeen, en de deuren waren gesloten uit vrees voor de Joden. Toen kwam Jezus, stond in het midden en zei: "Vrede zij ulieden" (Johannes 20:19). Johannes vertelt niet hoe Hij binnenkwam, alleen dat de deuren dicht waren en dat Jezus in hun midden stond. Daarna toonde Jezus hun Zijn handen en Zijn zijde, en de discipelen werden blij toen zij de Heere zagen (Johannes 20:20).

Opnieuw sprak Jezus de vrede uit, en Hij gaf hun een opdracht: "gelijkerwijs Mij de Vader gezonden heeft, zende Ik ook ulieden" (Johannes 20:21). Hij blies op hen en zei: "Ontvangt den Heiligen Geest" (Johannes 20:22). Daarbij sprak Hij over het vergeven en het houden van zonden (Johannes 20:23). Discipelen die achter gesloten deuren zaten uit vrees, werden door de Opgestane Zelf uitgezonden.

Waarom wilde Thomas niet geloven?

Eén van de twaalf was er die avond niet bij: Thomas, die ook Didymus genoemd werd (Johannes 20:24). Waarom hij ontbrak, vertelt Johannes niet. De andere discipelen zeiden tegen hem: "Wij hebben den Heere gezien" (Johannes 20:25). Het was hetzelfde getuigenis dat Maria Magdalena die morgen had gebracht. Thomas antwoordde met een harde voorwaarde. Hij wilde in Jezus’ handen het teken van de nagels zien, zijn vinger in dat teken steken en zijn hand in Zijn zijde leggen. Anders, zei hij, "ik zal geenszins geloven" (Johannes 20:25).

Thomas vroeg in zekere zin niet meer dan wat de anderen al gekregen hadden: ook zij hadden de handen en de zijde gezien (Johannes 20:20). Toch was zijn weigering stellig. Het getuigenis van de anderen was voor hem niet genoeg.

Wat zei Jezus tegen de ongelovige Thomas?

Na acht dagen waren de discipelen weer binnen, en nu was Thomas bij hen. Opnieuw waren de deuren gesloten, opnieuw stond Jezus in het midden, en opnieuw groette Hij hen met de vrede (Johannes 20:26). Daarna richtte Hij Zich tot Thomas: "Breng uw vinger hier, en zie Mijn handen, en breng uw hand, en steek ze in Mijn zijde; en zijt niet ongelovig, maar gelovig" (Johannes 20:27).

Jezus gebruikte de woorden die Thomas zelf had gesproken: de vinger, de handen, de hand en de zijde. Johannes vermeldt niet dat iemand die woorden aan Jezus had overgebracht. De Heere kende de voorwaarde van Thomas en kwam hem daarin tegemoet. Tegelijk liet Hij het niet bij de uitnodiging. Hij riep Thomas op niet ongelovig te zijn, maar gelovig. De bijnaam ongelovige Thomas is een volksnaam. In de tekst klinkt geen bijnaam, maar een oproep van de Heere.

Wat antwoordde Thomas toen hij Jezus zag?

Thomas antwoordde: "Mijn Heere en mijn God" (Johannes 20:28). Johannes vertelt niet dat Thomas de wonden werkelijk aanraakte, alleen dit antwoord. De discipel die het stelligst had geweigerd, noemde Jezus nu niet alleen zijn Heere, maar ook zijn God. Jezus wees die woorden niet af.

Hoe eindigt de geschiedenis van Thomas?

Jezus zei tegen Thomas: "Omdat gij Mij gezien hebt, Thomas, zo hebt gij geloofd; zalig zijn zij, die niet zullen gezien hebben, en nochtans zullen geloofd hebben" (Johannes 20:29). Het eerste deel stelt vast wat er gebeurd was: Thomas geloofde, nu hij de Heere zag. Het tweede deel kijkt verder dan de discipelen van die avond. Het gaat over allen die later zullen geloven zonder de Opgestane met eigen ogen te zien. Met deze woorden eindigt de geschiedenis. Direct daarna vertelt Johannes waarom hij zijn boek geschreven heeft (Johannes 20:30-31).

Thomas hoort bij de twaalf apostelen (Mattheüs 10:3). Johannes noemt hem drie keer met de toevoeging Didymus (Johannes 11:16; Johannes 20:24; Johannes 21:2). Beide namen betekenen tweeling, Thomas in het Aramees en Didymus in het Grieks. Wie zijn tweeling was, zegt de Bijbel niet. Eerder in het evangelie spreekt Thomas twee keer. Toen Jezus naar Judea wilde gaan om Lazarus, zei hij tot zijn medediscipelen: "Laat ons ook gaan, opdat wij met Hem sterven" (Johannes 11:16). In de nacht voor het lijden vroeg hij hoe zij de weg konden weten (Johannes 14:5). Later was hij erbij toen Jezus Zich aan de zee van Tiberias openbaarde (Johannes 21:2), de geschiedenis die verder gaat bij Petrus hersteld aan het meer.

Na acht dagen (Johannes 20:26) wordt meestal gelezen als een telling waarin de eerste dag wordt meegeteld. Dan was het opnieuw de eerste dag der week. Johannes zegt dat niet met zoveel woorden. Wel kwamen de discipelen later op de eerste dag der week bijeen om brood te breken (Handelingen 20:7).

Bij de beschrijving van de kruisiging zelf noemen de evangeliën de nagels niet. Uit de woorden van Thomas (Johannes 20:25) blijkt dat Jezus aan het kruis genageld was. De wond in Zijn zijde kwam van de speer van een krijgsknecht (Johannes 19:34).

In Johannes 20 neemt de opgestane Christus steeds het initiatief. Hij komt bij discipelen die achter gesloten deuren zitten, Hij spreekt de vrede uit, Hij toont Zijn wonden en Hij zendt hen uit. Een week later komt Hij opnieuw, en nu richt Hij Zich tot één discipel. Niet Thomas vond de Heere; de Heere kwam naar Thomas toe. Ook bij de Emmaüsgangers is het de Opgestane Die naar teleurgestelde leerlingen toe gaat.

De wonden laten zien dat de Opgestane Dezelfde is als de Gekruisigde. Zijn opstanding maakt het kruis niet ongedaan; de tekenen ervan blijven aan Hem. Ook de vrede die Hij uitspreekt, is met dat kruis verbonden. Paulus schrijft dat God vrede gemaakt heeft "door het bloed Zijns kruises" (Kolossenzen 1:20). De nacht voor Zijn lijden had Jezus het Zelf beloofd: "Vrede laat Ik u, Mijn vrede geef Ik u" (Johannes 14:27).

De belijdenis van Thomas draagt het hele evangelie. Johannes begon zijn boek met: "het Woord was God" (Johannes 1:1). Aan het slot spreekt een discipel het uit tegen de Opgestane Zelf: Mijn Heere en mijn God. Jezus aanvaardt die woorden. Elders zochten de Joden Hem te doden omdat Hij Zichzelf "Gode evengelijk" maakte (Johannes 5:18). Hier wijst Hij de aanbidding niet af. De kerk heeft in deze woorden altijd een getuigenis gelezen van de Godheid van Christus.

De zaligspreking van Johannes 20:29 sluit aan bij het doel dat Johannes direct daarna noemt: deze tekenen zijn geschreven "opdat gij gelooft, dat Jezus is de Christus, de Zone Gods" (Johannes 20:31). Wie na de apostelen leeft, ziet de Heere niet, maar hoort hun getuigenis. Petrus schrijft aan zulke lezers: "Denwelken gij niet gezien hebt, en nochtans liefhebt" (1 Petrus 1:8).

Over Johannes 20:22-23 denken christenen verschillend. Sommigen lezen het blazen op de discipelen als een werkelijke gave van de Geest op de paasavond. Anderen zien er een teken en belofte in die vooruitwijst naar Pinksteren (Handelingen 2:4), mede omdat Johannes eerder schreef dat de Geest nog niet gegeven was, omdat Jezus nog niet verheerlijkt was (Johannes 7:39). Het vergeven en houden van zonden leest de gereformeerde traditie als de bediening van het evangelie: de Heidelbergse Catechismus noemt in Zondag 31 de verkondiging van het heilig evangelie en de christelijke tucht de sleutels van het Koninkrijk der hemelen.

De opgestane Heere laat twijfelaars niet los. Thomas had een week lang het getuigenis van de anderen afgewezen. Toch kwam Jezus terug, sprak hem aan met zijn eigen woorden en gaf hem wat hij nodig had. Wie met twijfel worstelt, mag weten dat Christus Zelf naar Thomas toe kwam. Tegelijk prijst de geschiedenis de twijfel niet. Het woord van de Heere bleef: "zijt niet ongelovig, maar gelovig" (Johannes 20:27). Twijfel is geen eindpunt, maar iets om bij Hem te brengen.

Wij zien de Heere niet, maar wij hebben het getuigenis van wie Hem gezien hebben. Jezus noemde zalig wie geloven zonder te zien, en Johannes schreef zijn evangelie juist met dat doel. Het geloof rust daarom niet op een eigen verschijning of een gevoel, maar op het geschreven Woord: "Zo is dan het geloof uit het gehoor, en het gehoor door het Woord Gods" (Romeinen 10:17). Dat maakt de Bijbel geen tweede keus naast het zien. Het is de weg die de Heere Zelf voor ons gekozen heeft.

Ware belijdenis is persoonlijk. Thomas zei niet alleen dat Jezus Heere en God is. Hij zei: mijn Heere en mijn God. De Opgestane vraagt niet alleen instemming met wat waar is, maar het vertrouwen en de aanbidding van het hart. Daar loopt de geschiedenis naartoe: een discipel die Jezus aanspreekt als zijn God, en een Heere Die zalig noemt wie zo gelooft zonder te zien.