Mozes bij de brandende braambos

Exodus 3 en 4 vertellen hoe God Mozes riep om Zijn volk uit Egypte te leiden. Het slot van Exodus 2 zegt al waar het om draait: de kinderen Israëls zuchtten onder hun dienst, en "God hoorde hun gekerm, en God gedacht aan Zijn verbond met Abraham, met Izak, en met Jakob" (Exodus 2:24). Wat God daar hoort, gaat Hij nu doen.

Waarom was Mozes in de woestijn bij Horeb?

Mozes was als baby gered uit de Nijl en opgegroeid aan het hof van Farao (zie Mozes in het biezen kistje). Als volwassen man sloeg hij een Egyptenaar dood die een Hebreeër sloeg. Toen Farao dat hoorde, zocht hij Mozes te doden, en Mozes vluchtte naar het land Midian (Exodus 2:11-15).

In die tijd hoedde Mozes de kudde van zijn schoonvader Jethro. Hij leidde de kudde achter de woestijn en kwam bij de berg Gods, de Horeb (Exodus 3:1). Meer over die berg staat bij de berg Horeb.

Wat zag Mozes bij de brandende braambos?

Daar verscheen de Engel des HEEREN aan Mozes in een vuurvlam uit het midden van een braambos. Mozes keek, "en ziet, het braambos brandde in het vuur, en het braambos werd niet verteerd" (Exodus 3:2). Mozes besloot erheen te gaan om dat grote gezicht te bekijken: waarom verbrandde de struik niet?

Toen de HEERE zag dat Mozes kwam kijken, riep God uit het midden van de braambos: "Mozes, Mozes"! Mozes antwoordde: "Zie, hier ben ik" (Exodus 3:4).

Waarom moest Mozes zijn schoenen uittrekken?

God zei: "Nader hier niet toe; trek uw schoenen uit van uw voeten; want de plaats, waarop gij staat, is heilig land" (Exodus 3:5). De grond was niet heilig uit zichzelf. Hij was heilig omdat de HEERE daar was. Daarna stelde God Zich voor als de God van Mozes’ vader, de God van Abraham, Izak en Jakob. Toen verborg Mozes zijn gezicht, want hij was bang God aan te zien (Exodus 3:6).

Wat zei God tegen Mozes uit de braambos?

Dan spreekt de HEERE over Zijn volk. Hij heeft hun verdrukking zeer wel gezien en hun geschrei gehoord, want Hij kent hun smarten (Exodus 3:7). Daarom is Hij neergekomen om hen te verlossen uit de hand van de Egyptenaren. Hij zal hen brengen naar een goed en ruim land, een land vloeiende van melk en honing. Pas daarna komt de opdracht: "Zo kom nu, en Ik zal u tot Farao zenden" (Exodus 3:10). God verlost; Mozes is de knecht die Hij daarvoor zendt.

Waarom wilde Mozes niet naar Farao gaan?

Mozes antwoordde met het ene bezwaar na het andere. Eerst vroeg hij wie hij was, dat hij naar Farao zou gaan (Exodus 3:11). God gaf geen antwoord over Mozes, maar over Zichzelf: "Ik zal voorzeker met u zijn" (Exodus 3:12). Als teken zou Israël na de uittocht God dienen op deze berg. Daarna vroeg Mozes wat hij moest zeggen als het volk naar Gods naam vroeg. Toen sprak God: "Ik ZAL ZIJN, Die Ik ZIJN ZAL" (Exodus 3:14). Hij voegde eraan toe dat de HEERE, de God van hun vaderen, Mozes zond: dat was Zijn Naam voor altijd (Exodus 3:15).

God zei ook dat de oudsten van Israël naar Mozes zouden luisteren, maar dat de koning van Egypte het volk pas zou laten gaan als God Egypte met Zijn wonderen had geslagen (Exodus 3:18-22). Dat gebeurde later met de tien plagen.

Welke tekenen gaf God aan Mozes?

Mozes zei dat het volk hem niet zou geloven (Exodus 4:1). Toen vroeg de HEERE wat hij in zijn hand had. Het was een staf. Op Gods bevel wierp Mozes hem op de grond, en de staf werd een slang; Mozes vluchtte ervoor. Toen hij de slang bij de staart greep, werd zij weer een staf. Daarna stak Mozes zijn hand in zijn boezem, de plooi van het kleed bij de borst. De hand kwam melaats terug, "wit als sneeuw" (Exodus 4:6). Toen hij haar er opnieuw in stak, werd zij weer gezond. Zou het volk ook dat niet geloven, dan moest Mozes water uit de rivier op het droge gieten, en dat zou bloed worden. De tekenen dienden ertoe dat het volk zou geloven dat de HEERE aan Mozes verschenen was (Exodus 4:5).

Toen kwam Mozes met zijn laatste bezwaren. Hij was geen man die goed kon spreken, "zwaar van mond, en zwaar van tong" (Exodus 4:10). De HEERE antwoordde dat Hij de mond van de mens gemaakt heeft, en beloofde: "Ik zal met uw mond zijn, en zal u leren, wat gij spreken zult" (Exodus 4:12). Maar Mozes vroeg God om iemand anders te zenden. Toen ontstak de toorn van de HEERE over Mozes. Toch zond de HEERE Mozes, en Hij gaf hem zijn broer Aaron erbij. Aaron zou voor Mozes tot het volk spreken. Mozes moest de staf meenemen waarmee hij de tekenen zou doen.

Daarna nam Mozes afscheid van Jethro en ging op weg naar Egypte. Bij de berg Gods kwam Aaron hem tegemoet. Samen verzamelden zij de oudsten van Israël. Aaron sprak alle woorden die de HEERE tot Mozes gesproken had, en hij deed de tekenen. Het slot is het antwoord van het volk: "En het volk geloofde" (Exodus 4:31). Zij bogen hun hoofden en aanbaden.

Midian lag buiten Egypte, ten oosten van de Golf van Akaba of deels op het Sinaïschiereiland; precieze grenzen zijn niet bekend. Horeb heet in Exodus 3:1 de berg Gods; Stefanus spreekt van de woestijn van de berg Sinaï (Handelingen 7:30).

Mozes was in deze geschiedenis al een oude man. Hij was veertig toen hij zijn broeders in Egypte opzocht (Handelingen 7:23), en veertig jaar later verscheen de Engel des HEEREN aan hem (Handelingen 7:30). Toen hij met Aaron voor Farao stond, was hij tachtig jaar (Exodus 7:7). In Midian had hij als vreemdeling gewoond. Zijn eerste zoon noemde hij Gersom, omdat hij een vreemdeling geworden was in een vreemd land (Exodus 2:22).

Melaatsheid was een gevreesde huidziekte die iemand volgens de wet onrein maakte (Leviticus 13). Dat Mozes’ hand er in een ogenblik door getroffen werd en ook weer genas, liet zien dat de HEERE daarover macht heeft. De Naam HEERE in hoofdletters geeft in de Statenvertaling de eigen Naam van God weer, die in het Hebreeuws met vier medeklinkers geschreven wordt. Die Naam hangt samen met het werkwoord zijn, dat God in Exodus 3:14 gebruikt.

In Exodus 3 is God de handelende persoon. Hij hoort, ziet, gedenkt Zijn verbond en daalt neer. Het initiatief ligt niet bij Mozes, die veertig jaar eerder op eigen gezag zijn volk had willen helpen en daarna was gevlucht. Nu komt God naar hem toe, roept hem bij zijn naam en zendt hem. De verlossing is Gods werk: "Daarom ben Ik nedergekomen, dat Ik het verlosse uit de hand der Egyptenaren" (Exodus 3:8).

Het vuur dat brandt en niet verteert, laat iets van God zien. Vuur staat in de Bijbel vaak voor Gods heiligheid: "onze God is een verterend vuur" (Hebreeën 12:29). Hier brandt dat vuur, en toch wordt de struik niet verteerd. De heilige God komt dichtbij zonder Zijn heiligheid prijs te geven. Daarom moet Mozes zijn schoenen uittrekken. Veel uitleggers zien in de braambos ook een beeld van Israël in Egypte, dat Deuteronomium 4:20 de ijzeroven noemt: het volk ging door het vuur van de verdrukking, maar werd niet verteerd, omdat God in het midden was. In gereformeerde en presbyteriaanse kerken is de brandende braambos zo een bekend beeld van de kerk geworden.

De Naam die God noemt, staat in het midden. "Ik ZAL ZIJN, Die Ik ZIJN ZAL" zegt dat God is Die Hij is: Hij hangt van niets af en blijft trouw aan Zichzelf. De Statenvertaling kiest de toekomende tijd, en daarmee klinkt er een belofte in. Wat God voor Zijn volk is, zal blijken in wat Hij gaat doen. Dat sluit aan bij Zijn antwoord op Mozes’ eerste bezwaar: "Ik zal voorzeker met u zijn" (Exodus 3:12). Mozes krijgt geen zekerheid over zichzelf, maar over God. Met de Naam HEERE verbindt God Zich aan Zijn volk, "van geslacht tot geslacht" (Exodus 3:15).

De Engel des HEEREN in het vuur wordt in vers 4 en 6 God en de HEERE genoemd en spreekt als God. De kanttekeningen bij de Statenvertaling (bij Exodus 3:2, met een verwijzing naar Genesis 16:7) en veel gereformeerde uitleggers zien in Hem de Zoon van God vóór Zijn menswording. Sommigen verbinden Hem met de Engel des verbonds van Maleachi 3:1. Het Nieuwe Testament trekt zelf lijnen naar deze geschiedenis. De Heere Jezus gebruikt de woorden uit de braambos om de opstanding te bewijzen: God noemt Zich de God van Abraham, Izak en Jakob, en "God is niet een God der doden, maar een God der levenden" (Markus 12:27). Bij Zijn woord "Eer Abraham was, ben Ik" (Johannes 8:58) horen veel uitleggers de Naam van Exodus 3:14. Meer over dit hoofdstuk vindt u in de uitleg bij Exodus 3.

God ziet het lijden van Zijn volk. "Ik heb zeer wel gezien de verdrukking Mijns volks" (Exodus 3:7) werd gezegd over een volk dat al lang zuchtte onder zware dienst. Dat God lang wacht, betekent niet dat Hij vergeten is. Wie vandaag onder druk staat, mag weten dat de HEERE ziet, hoort en op Zijn tijd ingrijpt, ook als wij die tijd niet begrijpen.

God roept, en Hij rust toe. Mozes vond zich ongeschikt, en in zichzelf was hij dat ook. Gods antwoord was niet dat Mozes meer in zichzelf moest geloven, maar dat God met hem zou zijn. Paulus schrijft later: "onze bekwaamheid is uit God" (2 Korinthe 3:5). Wie in gezin, kerk of werk een taak krijgt die te groot lijkt, mag op die belofte steunen. Tegelijk laat de toorn van de HEERE in Exodus 4:14 zien dat blijven weigeren na Gods beloften geen bescheidenheid meer is, maar ongeloof. Meer hierover leest u bij het onderwerp roeping.

God is heilig, en Hij komt dichtbij. Mozes trok zijn schoenen uit en verborg zijn gezicht. Eerbied hoort bij de omgang met God, in de eredienst en bij het lezen van Zijn Woord. Maar dezelfde heilige God noemt Zijn Naam, zodat Zijn volk Hem kan aanroepen en op Hem kan vertrouwen. In Christus is Hij het dichtst bij gekomen, en wie Hem kent, mag God aanspreken als de HEERE Die blijft Wie Hij is.