Mozes vlucht naar Midian

Exodus 2:11-25 volgt direct op de geschiedenis van Mozes in het biezen kistje. Het kind dat de dochter van Farao uit het water had getrokken, is volwassen. Het gedeelte beslaat vele jaren en eindigt waar God Zijn volk gaat verlossen.

Waarom moest Mozes vluchten naar Midian?

Toen Mozes groot geworden was, ging hij uit naar zijn broeders, de Hebreeën, en zag hun zware lasten. Hij zag hoe een Egyptenaar een Hebreeër sloeg. Mozes keek om zich heen, en toen hij niemand zag, "zo versloeg hij den Egyptenaar, en verborg hem in het zand" (Exodus 2:12). De volgende dag zag hij twee Hebreeën met elkaar vechten. Hij vroeg aan degene die ongelijk had: "Waarom slaat gij uw naaste" (Exodus 2:13)? Die man antwoordde: "Wie heeft u tot een overste en rechter over ons gezet" (Exodus 2:14)? Hij vroeg of Mozes hem ook wilde doden, zoals de Egyptenaar. Toen werd Mozes bang, want de zaak was bekend geworden. Farao hoorde ervan en zocht Mozes te doden. Mozes vluchtte en kwam in het land Midian, waar hij bij een waterput ging zitten.

Wat deed Mozes bij de waterput in Midian?

De priester in Midian had zeven dochters. Zij kwamen water putten en vulden de drinkbakken voor de kudde van hun vader. Herders kwamen en joegen hen weg, maar Mozes stond op, hielp hen en gaf hun kudde te drinken. Thuis vroeg hun vader Rehuel waarom zij zo vroeg terug waren. Zij vertelden: "Een Egyptisch man heeft ons verlost uit de hand der herderen" (Exodus 2:19). Rehuel vroeg waarom zij de man hadden laten gaan, en liet hem roepen om te eten. Mozes bleef bij hem wonen en trouwde met zijn dochter Zippora. Zij kreeg een zoon, en Mozes noemde hem Gersom, want hij zei: "Ik ben een vreemdeling geworden in een vreemd land" (Exodus 2:22).

Wat deed God toen Israël in Egypte zuchtte?

Na vele dagen stierf de koning van Egypte. Toen zuchtte het volk en schreeuwde onder de slavendienst, en hun geroep kwam op tot God. Dan staat God vier keer als onderwerp in de laatste twee verzen: "En God hoorde hun gekerm, en God gedacht aan Zijn verbond met Abraham, met Izak, en met Jakob" (Exodus 2:24). God zag de kinderen Israëls aan, en God kende hen. Het volgende hoofdstuk vertelt hoe God Mozes riep bij de brandende braambos.

Exodus noemt Mozes' leeftijd hier niet. Volgens Stefanus was hij veertig jaar toen hij zijn broeders ging bezoeken (Handelingen 7:23), en verscheen hem veertig jaar later de Engel des Heeren in de woestijn (Handelingen 7:30). Exodus 7:7 noemt hem tachtig jaar als hij voor Farao staat. Genesis 25:1-2 noemt Midian als zoon van Abraham en Ketura; de Midianieten worden naar hem genoemd. Mozes' schoonvader heet in Exodus 2:18 Rehuel en vanaf Exodus 3:1 Jethro; de kanttekening bij Exodus 2:18 leest Rehuel als grootvader, anderen denken aan één man met twee namen (zie ook Numeri 10:29 en Richteren 4:11).

In het grootste deel van dit gedeelte wordt God niet genoemd. Mozes handelt, vlucht en bouwt een gezin op in een vreemd land. Pas aan het slot staat God vier keer vooraan: Hij hoort, Hij gedenkt Zijn verbond, Hij ziet en Hij kent. Dat Hij "gedacht" betekent niet dat Hij het vergeten was, maar dat Hij gaat doen wat Hij aan Abraham, Izak en Jakob beloofd had (Genesis 15:13-14). De verlossing komt niet voort uit Mozes' kracht, maar uit Gods trouw aan Zijn eigen woord.

Over Mozes' daad oordelen christenen niet gelijk. Stefanus zegt dat Mozes meende dat zijn broeders zouden verstaan "dat God door zijn hand hun verlossing geven zou" (Handelingen 7:25), en Hebreeën 11:24-26 prijst zijn keuze voor het volk van God. Sommige uitleggers zien in de doodslag daarom een daad van geloof, zo ook de kanttekening bij Exodus 2:12. Anderen wijzen erop dat Mozes heimelijk en op eigen gezag handelde, voordat God Mozes zond. Ook Hebreeën 11:27, Mozes verliet Egypte "niet vrezende den toorn des konings", wordt verschillend gelezen: door sommigen als deze vlucht, door anderen, zo ook de kanttekening, als de uittocht later, omdat Exodus 2:14 zegt dat Mozes vreesde.

Stefanus wijst nog op iets anders. De man die Mozes verwierp, vroeg wie hem tot overste en rechter had gezet. Juist deze Mozes "heeft God tot een overste en verlosser gezonden" (Handelingen 7:35). Stefanus trekt van daaruit de lijn naar de Profeet Die God zou verwekken (Handelingen 7:37). Die belofte wijst vooruit naar Christus (Handelingen 3:22).

God hoort het zuchten van Zijn volk, ook als het lang duurt. Israël riep "na vele dezer dagen", en de Bijbel vertelt niet dat het volk antwoord zag. Toch staat er: God hoorde, God zag, God kende hen. Wie met zijn last tot Hem roept, mag weten dat Hij hoort. Hij gedenkt Zijn verbond, en Zijn beloften rusten niet op onze kracht.

God bepaalt de tijd en de weg van Zijn verlossing. Mozes meende dat zijn broeders zouden verstaan dat God door hem zou verlossen, maar zij verstonden het niet, en hij moest vluchten (Handelingen 7:25). Veertig jaar later zond God Mozes, toen hij herder was in de woestijn. Wat God belooft, doet Hij op Zijn tijd, en Hij gebruikt daarvoor wie Hij wil, ook een vluchteling die herder is geworden.

God liet Mozes als vreemdeling wonen in een vreemd land, en Mozes gaf dat zijn zoon als naam mee: Gersom. Hebreeën 11:13 zegt van Abraham en de aartsvaders dat zij beleden "dat zij gasten en vreemdelingen op de aarde waren". Wie bij God hoort, mag zich hier vreemdeling weten en uitzien naar wat Hij beloofd heeft.