Kinderen vragen het als ze voor het eerst leren bidden: waar is God eigenlijk? Volwassenen stellen dezelfde vraag, soms nieuwsgierig, soms in grote nood, als God ver weg lijkt. De Bijbel geeft een antwoord dat eenvoudig klinkt en toch diep is: God is overal, en Hij woont in de hemel. Psalm 139 en het gebed van Salomo bij de tempel laten zien hoe die twee bij elkaar horen.
Waar is God volgens de Bijbel?
De Bijbel spreekt op twee manieren over de plaats van God. Aan de ene kant is God overal tegenwoordig; geen plek in de schepping is zonder Hem. Aan de andere kant woont God in de hemel, en leert Jezus te bidden: 'Onze Vader, Die in de hemelen zijt!' (Mattheüs 6:9). Het lijkt een tegenstelling, maar beide zinnen zeggen iets anders. De eerste zegt dat niemand of niets buiten Gods bereik ligt. De tweede zegt dat God verheven is boven alles wat Hij gemaakt heeft.
God is geen deel van de wereld, en de wereld is geen deel van God. Daarom wijst de Bijbel de gedachte af dat God gewoon de natuur zou zijn, zoals het pantheïsme leert. Hij is de Schepper, en Hij blijft onderscheiden van Zijn schepping, ook als Hij er overal in tegenwoordig is.
Is God overal?
Ja. Theologen noemen dat Gods alomtegenwoordigheid. Psalm 139 is daarvan het mooiste voorbeeld. David vraagt: 'Waar zou ik heengaan voor Uw Geest en waar zou ik heenvlieden voor Uw aangezicht?' (Psalm 139:7). En hij antwoordt zelf: 'Zo ik opvoer ten hemel, Gij zijt daar; of bedde ik mij in de hel, zie, Gij zijt daar' (Psalm 139:8). Zelfs het uiterste van de zee of de diepste nacht is voor God niet donker (Psalm 139:9-12). U kunt de hele psalm lezen bij Psalm 139.
Bij Jeremia stelt God Zelf de vraag: 'Zou zich iemand in verborgene plaatsen kunnen verbergen, dat Ik hem niet zou zien? spreekt de HEERE; vervul Ik niet den hemel en de aarde?' (Jeremia 23:24). En Paulus zegt tegen de Grieken in Athene dat God niet ver is van ieder van ons, omdat wij in Hem leven, ons bewegen en zijn (Handelingen 17:27-28).
Voor David was dat geen koude leer. Het was voor hem een bron van ontzag en van troost tegelijk: ook aan het uiterste der zee zou Gods hand hem geleiden en Zijn rechterhand hem houden (Psalm 139:9-10).
Waar woont God?
Als God overal is, wat betekent het dan dat Hij in de hemel woont? Koning Salomo stelde die vraag bij de inwijding van de tempel: 'Maar waarlijk, zou God op de aarde wonen? Zie, de hemelen, ja, de hemel der hemelen zouden U niet begrijpen, hoeveel te min dit huis, dat ik gebouwd heb!' (1 Koningen 8:27). Salomo wist dat geen gebouw, en zelfs de hemel niet, God kan omvatten. Het hele gebed bij de inwijding staat in de uitleg van 1 Koningen 8.
Dat God in de hemel woont, betekent dus niet dat Hij daar opgesloten zit en de aarde van verre bekijkt. De hemel is de plaats waar Zijn heerlijkheid onverhuld gezien wordt en waar Hij als Koning troont. Daarom schrijft de Prediker dat God in de hemel is en wij op de aarde, en dat onze woorden daarom weinig moeten zijn (Prediker 5:1). Wie God is en hoe Hij Zich bekendmaakt, leest u uitgebreider bij de vraag wie is God. En over de hemel als plaats gaat de vraag waar is de hemel.
Waar laat God Zich vinden?
God is overal, maar niet overal op dezelfde manier. Hij is bij goddelozen als Rechter, en bij Zijn kinderen als Vader. Jesaja schrijft over Wie in de hoogte woont: 'Ik woon in de hoogte en in het heilige, en bij dien, die van een verbrijzelden en nederigen geest is' (Jesaja 57:15). De hoogste God zoekt de laagste plaats op: bij wie gebroken is.
Vooral in Christus heeft God Zich laten vinden. Jezus is Immanuël, God met ons (Mattheüs 1:23). Hij belooft dat Hij en de Vader komen wonen bij wie Hem liefheeft: 'en Wij zullen tot hem komen, en zullen woning bij hem maken' (Johannes 14:23). Door de Heilige Geest woont God in Zijn gemeente en in het hart van de gelovigen. En Hij laat Zich vinden waar Zijn Woord gelezen en gepredikt wordt.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
In Zondag 46 van de Heidelbergse Catechismus staat waarom het Onze Vader zegt: Die in de hemelen zijt. Het antwoord: 'Opdat wij van de hemelse majesteit Gods niet aards denken, en van Zijn almachtigheid alles verwachten wat wij voor lichaam en ziel van node hebben' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 46, vraag 121). De hemel staat daar dus voor ontzag en vertrouwen, niet voor afstand.
In Zondag 10 (vraag 27) noemt de Catechismus Gods voorzienigheid Zijn almachtige en alomtegenwoordige kracht, waardoor Hij hemel en aarde en alle schepselen onderhoudt en regeert. Artikel 1 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis belijdt God als een enig en eenvoudig geestelijk Wezen, eeuwig, onbegrijpelijk, onzienlijk en oneindig. Juist omdat Hij oneindig en geestelijk is, is Hij aan geen plaats gebonden; daarom kan Hij zeggen dat Hij de hemel en de aarde vervult (Jeremia 23:24).
Als deze vraag u persoonlijk raakt
Soms is de vraag waar God is een noodkreet. Bij ziekte, verlies of een gebed dat onbeantwoord lijkt, kan het voelen alsof God afwezig is. U bent dan niet de eerste. De psalmdichter riep: 'Mijn God, mijn God! waarom hebt Gij mij verlaten' (Psalm 22:2), en Jezus Zelf nam die woorden aan het kruis in de mond (Mattheüs 27:46). Wie zo klaagt, spreekt nog steeds tot God, en de Bijbel geeft daar woorden voor.
Dat u God niet voelt, betekent niet dat Hij er niet is. Psalm 139 belooft dat de nacht voor God niet donker is, ook als hij voor u nog niet ophoudt. En Paulus was er zeker van dat niets ons kan scheiden van de liefde van God in Christus Jezus, onze Heere (Romeinen 8:38-39). Waarom God lijden toelaat, is een eigen en moeilijke vraag; die leest u bij waarom laat God lijden toe.
Draag zulke vragen niet alleen. Spreek erover met uw predikant, een ouderling of iemand die u vertrouwt. Raakt de somberheid u zo dat u vastloopt in uw dagelijks leven, schakel dan ook uw huisarts in; dat is geen gebrek aan geloof.
'De HEERE is nabij de gebrokenen van harte' (Psalm 34:19)