Wie wil weten wie God is, vraagt al snel naar Zijn eigenschappen: is Hij almachtig, weet Hij alles, kan Hij veranderen? De Bijbel geeft geen definitie van God in één zin, maar laat in geschiedenis, psalmen en profetie zien hoe Hij is. De kerk heeft dat samengevat, onder meer in het eerste artikel van de Nederlandse Geloofsbelijdenis. De rijkste beschrijving komt echter van God Zelf, toen Hij aan Mozes Zijn Naam uitriep.
Wat zijn de eigenschappen van God?
Met de eigenschappen van God worden de volmaaktheden bedoeld die de Bijbel aan God toeschrijft. Oudere schrijvers spreken ook van de deugden van God. Het zijn verschillende kanten van wie Hij is, geen losse onderdelen waaruit God is opgebouwd.
Artikel 1 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis geeft een beknopte opsomming. Het belijdt dat er één enig en eenvoudig geestelijk Wezen is, Dat wij God noemen: eeuwig, onbegrijpelijk, onzienlijk, onveranderlijk, oneindig en almachtig; volkomen wijs, rechtvaardig en goed, en een zeer overvloedige fontein van al het goede. U kunt het artikel lezen bij Nederlandse Geloofsbelijdenis artikel 1.
Jezus zegt het kort: 'God is een Geest, en die Hem aanbidden, moeten Hem aanbidden in geest en waarheid' (Johannes 4:24). God heeft geen lichaam en is aan geen plaats gebonden. Daarom kan geen beeld Hem weergeven.
Welke eigenschappen heeft God? Zeven op een rij
De Bijbel noemt veel meer dan zeven eigenschappen. Deze zeven geven een eerste overzicht, telkens met een kerntekst:
- Eeuwig: God heeft geen begin en geen einde (Psalm 90:2).
- Onveranderlijk: Hij blijft Dezelfde in Zijn wezen, Zijn beloften en Zijn plannen (Maleachi 3:6; Jakobus 1:17).
- Almachtig: voor Hem is geen ding te wonderlijk (Jeremia 32:17; Genesis 17:1).
- Alwetend en wijs: Zijn verstand is niet te tellen en Zijn wegen zijn niet na te speuren (Psalm 147:5; Romeinen 11:33).
- Heilig: Hij is volkomen rein en verheven boven alle zonde (Jesaja 6:3).
- Rechtvaardig: Hij doet altijd wat recht is en laat de zonde niet ongestraft (Deuteronomium 32:4; Exodus 34:7).
- Goed en liefdevol: Hij is goed voor allen, en God is liefde (Psalm 145:9; 1 Johannes 4:8).
Over enkele van deze eigenschappen staan de bijbelteksten bij elkaar op de pagina's over Gods heiligheid, Gods almacht en Gods trouw.
Twee teksten springen eruit. Mozes bidt: 'Eer de bergen geboren waren, en Gij de aarde en de wereld voortgebracht hadt, ja, van eeuwigheid tot eeuwigheid zijt Gij God' (Psalm 90:2). En bij Maleachi zegt God: 'Want Ik, de HEERE, word niet veranderd; daarom zijt gij, o kinderen Jakobs! niet verteerd' (Maleachi 3:6). Dat God niet verandert, is dus geen koude abstractie: het is de reden dat Zijn volk niet ten onder gaat.
Wat zijn onmededeelbare en mededeelbare eigenschappen?
In de gereformeerde theologie worden Gods eigenschappen vaak in twee groepen verdeeld. De onmededeelbare eigenschappen zijn die waarin geen schepsel op God lijkt: Zijn eeuwigheid, onveranderlijkheid, oneindigheid en alomtegenwoordigheid. Een mens is altijd begonnen, verandert en is op één plaats tegelijk.
De mededeelbare eigenschappen zijn die waarvan God iets aan de mens als Zijn beeld heeft meegegeven: heiligheid, goedheid, wijsheid, rechtvaardigheid, liefde en trouw. In een mens zijn ze een zwakke afschaduwing; in God zijn ze volmaakt. Daarom roept God Zijn volk op om heilig te zijn, omdat Hij heilig is (1 Petrus 1:16).
Deze indeling is een hulpmiddel en geen bijbels voorschrift. Ze helpt om te zien dat God tegelijk totaal anders is dan wij en toch dichtbij komt. Wel is elke eigenschap van God oneindig, ook de mededeelbare: Gods liefde is geen menselijke liefde die toevallig groter is.
Hoe beschrijft God Zichzelf?
De belangrijkste beschrijving van Gods eigenschappen komt van God Zelf. Na de zonde met het gouden kalf liet Hij Mozes Zijn heerlijkheid zien en riep Hij Zijn Naam uit: 'HEERE, HEERE, God, barmhartig en genadig, lankmoedig en groot van weldadigheid en waarheid' (Exodus 34:6). Direct daarop volgt dat Hij de ongerechtigheid vergeeft en toch de schuldige niet onschuldig houdt (Exodus 34:7).
Deze zelfbeschrijving klinkt door heel het Oude Testament: in de Psalmen, bij Jona, Joël en Nehemia (Psalm 103:8; Jona 4:2; Joël 2:13; Nehemia 9:17). Opvallend is dat barmhartigheid en rechtvaardigheid in één adem genoemd worden. In de uitleg van Exodus 34 staat deze Naamsverkondiging in haar verband.
Hoe hangen Gods eigenschappen samen?
Omdat God een eenvoudig Wezen is, zijn Zijn eigenschappen niet tegen elkaar af te wegen alsof de ene de andere zou kunnen verdringen. Zijn liefde is heilig, Zijn heiligheid is liefdevol, Zijn rechtvaardigheid is goed. Bij de serafs in de tempel klinkt het driemaal: 'Heilig, heilig, heilig is de HEERE der heirscharen!' (Jesaja 6:3).
Waar dat het duidelijkst samenkomt, is in Christus. Filippus vroeg Jezus om hun de Vader te tonen, en Jezus antwoordde: 'Die Mij gezien heeft, die heeft den Vader gezien' (Johannes 14:9). Aan het kruis zijn Gods rechtvaardigheid en Zijn liefde niet in strijd: de zonde wordt gestraft, en de zondaar wordt gespaard. Wie God is als de Drie-enige en hoe Hij Zich openbaart, leest u bij de vraag wie is God.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
Behalve artikel 1 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis, dat hierboven al genoemd is, spreekt de Heidelbergse Catechismus over de samenhang van Gods eigenschappen. Op de vraag of God dan niet ook barmhartig is, antwoordt Zondag 4: 'God is wel barmhartig, maar Hij is ook rechtvaardig' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 4, vraag 11). Daarom eist Zijn gerechtigheid dat de zonde gestraft wordt. De Catechismus lost die spanning op zonder een van beide af te zwakken: in Zondag 5 en 6 wijst zij op de Middelaar, Die waarachtig mens en waarachtig God is.
'Het zijn de goedertierenheden des HEEREN, dat wij niet vernield zijn, dat Zijn barmhartigheden geen einde hebben' (Klaagliederen 3:22)