Wie in Brabant, Limburg of Vlaanderen woont, ontkomt er in februari nauwelijks aan: optochten, verklede buren, muziek tot diep in de nacht en scholen die een carnavalsmiddag houden. Christelijke ouders vragen zich af of hun kinderen mee mogen doen, en jongeren of zij met vrienden de kroeg in kunnen. Een kort ja of nee doet de vraag tekort: het gaat om een gewetensvraag, waarin het past om zorgvuldig te wegen.
Waar komt carnaval vandaan?
Carnaval is het feest van de dagen vóór Aswoensdag, de dag waarop in de rooms-katholieke traditie de veertigdagentijd voor Pasen begint. Het was van oudsher een laatste feest voordat het vasten begon, met eten, drinken en uitgelaten vrolijkheid. Over de vastentijd zelf leest u meer op de pagina's vastentijd en Aswoensdag.
De naam wordt vaak verklaard uit het Latijn carne vale, vaarwel vlees, maar taalkundigen zijn het over die verklaring niet eens. Of er in het feest ook oudere, voorchristelijke gebruiken doorklinken, is onzeker. Wel staat vast dat carnaval in Nederland vooral leeft in de katholieke streken, met de verkiezing van een prins, een raad van elf, optochten en verkleedpartijen. Een vast element is ook de omgekeerde wereld: een paar dagen lang worden gezag en gewone orde op de hak genomen.
Mag een christen carnaval vieren?
De Bijbel noemt carnaval niet, dus een rechtstreeks verbod of gebod is er niet. Wel geeft de Schrift richtlijnen waarmee een christen het feest kan beoordelen.
Ten eerste: vreugde en feest zijn op zichzelf goed. Prediker noemt naast een tijd om te wenen ook 'een tijd om te lachen' (Prediker 3:4), en toen het volk in de tijd van Nehemia treurde, zei Nehemia: 'zo bedroeft u niet, want de blijdschap des HEEREN, die is uw sterkte' (Nehemia 8:11). Jezus was aanwezig op een bruiloft (Johannes 2:2), en de vader in de gelijkenis liet het gemeste kalf slachten om vrolijk te zijn (Lukas 15:23). Een christen hoeft geen somber mens te zijn.
Ten tweede: de Bijbel is duidelijk over wat er bij carnaval vaak gebeurt. Paulus schrijft: 'Laat ons, als in den dag, eerlijk wandelen; niet in brasserijen en dronkenschappen, niet in slaapkameren en ontuchtigheden, niet in twist en nijdigheid' (Romeinen 13:13). Zie de uitleg van Romeinen 13. In Galaten noemt hij dronkenschappen en brasserijen bij de werken van het vlees (Galaten 5:21), en Petrus zegt dat het genoeg is dat de gelovigen vroeger geleefd hebben in 'brasserijen, drinkerijen' en dergelijke (1 Petrus 4:3). Wie weet dat een carnavalsavond uitloopt op drankmisbruik of losbandigheid, heeft daar geen ruimte. Over drank in het algemeen leest u meer op de pagina over alcohol.
Is carnaval zonde?
Carnaval als zodanig is geen zonde, zoals feestvieren of verkleden dat ook niet is. De vraag is wat er gevierd wordt en hoe. Een kinderoptocht met zelfgemaakte pakken is iets anders dan dagen van dronkenschap. Tegelijk heeft het feest een eigen karakter: het is bedoeld als uitlaatklep vóór een vastentijd die veel protestanten niet houden, en het spel met de omgekeerde wereld kan gemakkelijk overgaan in spot met wat eerbaar is. Paulus waarschuwt ook tegen zot geklap en gekkernij, die een christen niet betamen (Efeze 5:4).
Sommige christenen wijzen bij het verkleden op Deuteronomium 22:5, dat verbiedt dat een man vrouwenkleding aantrekt of omgekeerd. Dat gebod raakt sommige kostuums, maar niet het verkleden als zodanig.
De toets die Paulus geeft, is breed: 'Hetzij dan dat gijlieden eet, hetzij dat gij drinkt, hetzij dat gij iets anders doet, doet het al ter ere Gods' (1 Korinthe 10:31). Kan ik hier aan meedoen op een manier die God eert? Wordt een zwakkere broeder of zuster er niet door in verwarring gebracht (1 Korinthe 8:9)? Dezelfde afwegingen spelen bij de vraag of een christen mag dansen.
Waar christenen verschillen
Wat vaststaat: dronkenschap en ontucht zijn zonde, ook in de carnavalsdagen, en vreugde is een gave van God. Daarover zijn bijbelgetrouwe christenen het eens.
In de toepassing lopen de meningen uiteen. Een deel van de christenen in het zuiden ziet carnaval als volksfeest, waaraan zij met mate kunnen deelnemen: de optocht kijken, de kinderen verkleden, zonder mee te gaan in drank en uitspattingen. Zij wijzen erop dat de buurt dan samenkomt en dat afzijdigheid als hoogmoed kan overkomen. Reformatorische christenen houden zich meestal afzijdig. Zij wijzen op de rooms-katholieke wortels van het feest, op de ongebondenheid die er in de praktijk vaak bij hoort, en op de roeping om niet gelijkvormig te worden aan de wereld (Romeinen 12:2).
Paulus schrijft over zulke kwesties: 'Een iegelijk zij in zijn eigen gemoed ten volle verzekerd' (Romeinen 14:5). Oordeel daarom niet hard over katholieke buren, met wie u op andere punten verschilt (zie het verschil tussen protestant en katholiek), of over medechristenen die er anders in staan. Voor ouders met kinderen op een school die carnaval viert, kan het helpen om vooraf met de leerkracht te spreken en het kind uit te leggen waarom het gezin bepaalde keuzes maakt. Bij twijfel kunt u dit ook met uw predikant of ouderling bespreken.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
De belijdenis noemt carnaval niet, maar geeft wel de lijn. Bij het zevende gebod zegt Zondag 41 van de Heidelbergse Catechismus dat lichaam en ziel tempels van de Heilige Geest zijn, en daarom verbiedt God 'alle onkuise daden, gebaren, woorden, gedachten, lusten, en wat den mens daartoe trekken kan' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 41, vraag 109).
Zondag 32 legt uit waarom christenen goede werken doen: uit dankbaarheid voor de verlossing, en ook opdat 'door onzen godzaligen wandel onze naasten ook voor Christus gewonnen worden' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 32, vraag 86). Dat zet de vraag naar carnaval in een ander licht: wat zien mijn buren aan mijn feestvieren en aan mijn afzijdigheid?
'Verblijdt u in den Heere te allen tijd; wederom zeg ik: Verblijdt u' (Filippenzen 4:4)