Half november komt Sinterklaas aan land, en in veel christelijke gezinnen komt dan dezelfde vraag terug: doen wij mee? Sommige ouders vieren het feest zoals hun buren, andere houden een cadeauavond zonder Sint, en weer andere laten 5 december stil voorbijgaan. Op deze pagina leest u waar het feest vandaan komt, welke bezwaren christenen noemen, welke vrijheid de Bijbel geeft en welke keuzes gezinnen maken. Een eindoordeel geeft deze pagina niet; de overwegingen wel.
Waar komt het Sinterklaasfeest vandaan?
Sinterklaas is een verbastering van Sint-Nicolaas. Nicolaas was in de vierde eeuw bisschop van Myra, een stad in Lycië, in het zuiden van het huidige Turkije. Over zijn leven is weinig met zekerheid bekend. De bekendste verhalen, zoals dat over drie arme meisjes die van hem heimelijk goud kregen voor hun bruidsschat, zijn eeuwen na zijn dood opgeschreven en dragen het karakter van een legende.
In de middeleeuwen werd Nicolaas in heel Europa vereerd als heilige en aangeroepen als beschermer van kinderen en zeelieden. Zijn gedenkdag, 6 december, werd een feest met geschenken voor kinderen. Na de Reformatie probeerden predikanten en stadsbesturen in de Republiek het feest in te dammen, omdat het een overblijfsel was van de heiligenverering en de Schrift maar één Middelaar kent (1 Timotheüs 2:5). In de huiselijke kring bleef het bestaan: Jan Steen schilderde omstreeks 1665 Het Sint-Nicolaasfeest, een gezin met speelgoed, snoep en een schoen. Het kinderfeest kreeg zijn huidige vorm vooral in de negentiende eeuw; stoomboot en Spanje gaan terug op het prentenboek van de Amsterdamse onderwijzer Jan Schenkman uit 1850.
Een verwante heiligendag valt een paar weken eerder; op de pagina over Sint-Maarten en het verschil met Sinterklaas leest u waarin die twee feesten op elkaar lijken.
Is Sinterklaas een christelijk feest?
Het feest heeft christelijke wortels: het draagt de naam van een bisschop en hangt aan een kerkelijke gedenkdag. Toch is het geen feest van de kerk. Het herdenkt geen heilsfeit, zoals Kerst de geboorte van Christus en Pasen Zijn opstanding. De Bijbel noemt het niet, en in de eredienst speelt het geen rol. Voor de meeste Nederlanders is Sinterklaas een volksfeest en kinderfeest zonder geloofsinhoud. De Sint uit de liedjes is een verzonnen figuur die weinig meer te maken heeft met de bisschop van Myra.
Sinterklaas is dus een gewoonte uit de cultuur, met een geschiedenis die christenen kritisch mogen bekijken. Daarin verschilt deze vraag van de vraag of een christen een kerstboom mag hebben: daar gaat het om een gebruik rond een feest dat de kerk zelf viert. Voor beide vragen geeft Paulus een maatstaf die verder reikt dan eten en drinken: 'doet het al ter ere Gods' (1 Korinthe 10:31).
Welke bezwaren noemen christenen?
Christenen die Sinterklaas niet vieren, of het anders vieren dan de meeste mensen, noemen vooral drie bezwaren.
- De waarheid tegenover kinderen. Wie kinderen vertelt dat Sinterklaas echt bestaat, zegt volgens deze christenen iets wat niet waar is. De Bijbel zegt: 'Daarom legt af de leugen, en spreekt de waarheid, een iegelijk met zijn naaste' (Efeze 4:25). Sommige ouders vrezen bovendien dat een kind dat ontdekt dat de Sint verzonnen is, ook gaat twijfelen aan wat zij over de Heere Jezus vertelden.
- De heiligenverering. Nicolaas werd eeuwenlang aangeroepen als voorspreker bij God. De Schrift kent één weg: 'er is ook een Middelaar Gods en der mensen, de Mens Christus Jezus' (1 Timotheüs 2:5). Bijna niemand bidt nu nog tot Sinterklaas. Toch willen sommigen ook een feest dat zijn religieuze lading kwijt is, liever niet vieren vanwege die herkomst.
- Een Sint die alles ziet. In de liedjes weet Sinterklaas of een kind zoet is geweest, en de cadeaus zijn een beloning voor goed gedrag. Dat beeld schuift voor wat alleen van God gezegd wordt: 'de mens ziet aan, wat voor ogen is, maar de HEERE ziet het hart aan' (1 Samuël 16:7). En God geeft Zijn gaven uit genade, ook aan wie ze niet verdiend heeft.
Wat zegt de Bijbel over vrijheid bij feestdagen?
Tegenover deze bezwaren staat de christelijke vrijheid. In de gemeente van Rome verschilden gelovigen over het houden van bepaalde dagen. Paulus maakt daar geen wet van: 'De een acht wel den enen dag boven den anderen dag; maar de ander acht al de dagen gelijk. Een iegelijk zij in zijn eigen gemoed ten volle verzekerd' (Romeinen 14:5). Wie een dag waarneemt en wie dat niet doet, doen het allebei voor de Heere (Romeinen 14:6). In de uitleg van Romeinen 14 leest u het hele verband.
Aan de gemeente in Kolosse schrijft Paulus: 'Dat u dan niemand oordele in spijs of in drank, of in het stuk des feest dags' (Kolossenzen 2:16). Die dagen waren een schaduw van wat komen zou; het lichaam is van Christus (Kolossenzen 2:17).
Deze teksten gaan in de eerste plaats over dagen en spijzen uit de wet van Mozes. Over een volksfeest als Sinterklaas spreken ze niet rechtstreeks, en ze maken ook niet elk feest vanzelf goed. Ze leren wel dat het geweten van de gelovige in zulke vragen een eigen plaats heeft, en dat christenen elkaar daarin niet veroordelen (Romeinen 14:13).
Sinterklaas en geloof: welke keuzes maken gezinnen?
Voor ouders is de vraag vooral praktisch. De Bijbel vraagt hun de kinderen op te voeden 'in de lering en vermaning des Heeren' (Efeze 6:4), en dat geldt ook voor de manier waarop een gezin met feesten omgaat. Meer daarover leest u op de pagina over opvoeding volgens de Bijbel. In christelijke gezinnen komen onder meer deze keuzes voor:
- geen Sinterklaas vieren, en de kinderen uitleggen waarom;
- een gezellige avond met cadeaus en gedichten, zonder te doen alsof Sinterklaas bestaat;
- het feest vieren als een spel dat de kinderen doorzien, zoals een toneelstuk;
- het feest vieren zoals de meeste Nederlanders, en het verhaal uitleggen zodra een kind ernaar vraagt.
Wie het feest niet viert, kan de kinderen leren dat zij het verhaal bij klasgenoten niet bederven, uit respect voor andere gezinnen. Wie het wel viert, kan erop letten dat de drukte de adventstijd niet overstemt, de weken waarin de kerk uitziet naar de komst van Christus. Bij elke keuze helpt het om met de school of de leerkracht te overleggen, en om de kinderen te blijven vertellen dat God de Gever is van alle goede gaven.
Waar christenen verschillen
Bijbelgetrouwe christenen zijn het erover eens dat God de waarheid liefheeft en dat alleen Christus Middelaar is. Over Sinterklaas lopen de meningen uiteen, ook binnen de reformatorische kerken.
- Niet vieren. Het feest komt voort uit de heiligenverering, en het verhaal vraagt van ouders dat zij iets vertellen wat niet waar is. Deze christenen wijzen op het negende gebod en op Efeze 4:25, en op de predikanten van na de Reformatie die het feest afwezen.
- Vieren zonder te doen alsof. Cadeaus, gedichten en surprises zijn een vorm van gezelligheid en vrijgevigheid, in de geest van het woord van de Heere Jezus dat geven zaliger is dan ontvangen (Handelingen 20:35). Zolang de kinderen weten dat het een spel is, wordt er niet gelogen.
- Vieren met het verhaal. Deze christenen zien de Sint als een figuur uit een kinderverhaal, zoals in een sprookje of prentenboek, waar kinderen vanzelf uitgroeien. Zij beroepen zich op de vrijheid van Romeinen 14 en Kolossenzen 2:16.
Deze pagina kiest geen positie. Bij elke keuze blijven twee vragen staan: wordt de waarheid tegenover de kinderen geëerd, en houdt Christus de eerste plaats? Hoe uw eigen kerk hierin staat, kan uw predikant of kerkenraad u uitleggen. Wie anders kiest dan u, is daarom geen mindere christen; ieder moet in zijn eigen geweten verzekerd zijn (Romeinen 14:5).
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
De belijdenisgeschriften noemen Sinterklaas nergens. Ze raken wel aan de twee hoofdbezwaren.
Over de waarheid belijdt Zondag 43 van de Heidelbergse Catechismus bij het negende gebod dat de gelovige 'allerlei liegen en bedriegen, als eigen werken des duivels, vermijde' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 43, vraag 112) en de waarheid liefheeft. Christenen passen dat verschillend toe: de een ziet in het Sinterklaasverhaal een leugen, de ander een spel dat ieder kind op den duur doorziet. De maatstaf is voor beiden dezelfde.
Over de heiligen zegt HC Zondag 11 dat wie zijn zaligheid bij de heiligen zoekt, de Heere Jezus tekortdoet: 'zij verloochenen met de daad den enigen Zaligmaker en Heiland Jezus' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 11, vraag 30). Artikel 26 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis werkt dat uit: Christus is onze enige Voorspraak bij de Vader, Die altijd leeft om voor de Zijnen te bidden (Hebreeën 7:25), en wie heiligen als voorsprekers aanroept, doet Hem tekort. Wie Sinterklaas viert, roept hem niet aan als heilige. De vraag die blijft, is of het feest nog iets van die verering meedraagt, en daarover verschillen de antwoorden.
'Alle goede gave, en alle volmaakte gifte is van boven, van den Vader der lichten afkomende' (Jakobus 1:17)