1
Een Leviet overnacht in Gibea
Bij zonsondergang komt een Leviet met zijn bijvrouw in Gibea van Benjamin. Niemand neemt hen op, tot een oude man uit Efraïm hen in huis haalt.
Gibea in de Bijbel
Gibea (Hebreeuws) betekent heuvel. Omdat het een gewoon woord was, droegen meer plaatsen deze naam; daarom spreekt de Bijbel van Gibea van Benjamin en Gibea Sauls.
Gibea was een stad van Benjamin, een paar kilometer ten noorden van Jeruzalem. In de richterentijd leidde een misdaad in Gibea tot een burgeroorlog tegen Benjamin (Richteren 19 en 20). Later was het de woonplaats van Saul, de eerste koning van Israël, en heette het Gibea Sauls (1 Samuël 11:4).
Ook bekend als: Gibea Sauls, Gibea-Benjamins, Gibath, Tell el-Ful
Ligging
Gibea lag in het gebied van Benjamin, op het bergland ten noorden van Jeruzalem, aan de weg die over de waterscheiding naar het noorden liep. Een reiziger die van Jeruzalem (toen Jebus) naar het gebergte van Efraïm trok, kon er vóór Rama overnachten (Richteren 19:13-14). In de buurt lagen Rama, Geba, Michmas, Gibeon en Mizpa. De profeet Jesaja noemt Gibea Sauls tussen Rama en Gallim op de weg van een vijand naar Jeruzalem (Jesaja 10:29).
Vandaag
Gibea wordt meestal gelijkgesteld met Tell el-Ful, een heuvel aan de noordrand van het huidige Jeruzalem; die identificatie is waarschijnlijk, maar niet onbetwist. Sommige onderzoekers denken dat Gibea en het nabije Geba in de tekst soms door elkaar lopen, en zoeken Gibea Sauls bij het dorp Jaba, ten noordoosten daarvan. Een inscriptie met de naam is niet gevonden.
Geschiedenis
Bij de verdeling van het land kreeg Benjamin een stad die Gibath heet (Jozua 18:28); waarschijnlijk is dat Gibea. De stad komt pas echt in beeld aan het einde van het boek Richteren. Een Leviet van het gebergte van Efraïm wilde met zijn bijvrouw niet overnachten in Jebus, "een vreemde stad, die niet is van de kinderen Israels", en trok door naar Gibea (Richteren 19:12-15). Niemand nam hen op, behalve een oude man die zelf een vreemdeling was. In de nacht omsingelden mannen van de stad het huis; de bijvrouw werd misbruikt en stierf (Richteren 19:22-28).
De Leviet riep heel Israël op. De stammen kwamen samen in Mizpa en eisten van Benjamin de daders uit te leveren (Richteren 20:12-13). Benjamin weigerde en koos de kant van Gibea. Na twee verloren dagen en tranen voor het aangezicht van de HEERE versloeg Israël Benjamin op de derde dag met een hinderlaag; de rook van de brandende stad ging op naar den hemel (Richteren 20:40). Van Benjamin bleven zeshonderd man over, die vluchtten naar de rotssteen van Rimmon (Richteren 20:47).
Gibea herstelde. Saul, de eerste koning, woonde er; nadat hij in Mizpa als koning was aangewezen, ging hij naar zijn huis te Gibea (1 Samuël 10:26). Daar bereikte hem de noodkreet uit Jabes in Gilead (1 Samuël 11:4-5). In de oorlog met de Filistijnen was Gibea zijn uitvalsbasis (1 Samuël 13:15-16, 14:16). Na zijn ongehoorzaamheid tegenover Amalek ging Samuël naar Rama en Saul naar Gibea Sauls, en zij zagen elkaar niet meer (1 Samuël 15:34-35). Ook later zochten de Zifieten Saul in Gibea op om David te verraden (1 Samuël 23:19).
In de dagen van David vroegen de Gibeonieten zeven nakomelingen van Saul om hen te Gibea Sauls op te hangen (2 Samuël 21:6); zij werden gedood "op den berg voor het aangezicht des HEEREN" (2 Samuël 21:9), een plaats die de tekst niet nader noemt. Ithai, een van Davids helden, kwam uit Gibea (2 Samuël 23:29). De profeten Jesaja en Hosea noemen de stad nog (Jesaja 10:29, Hosea 5:8).
Op Tell el-Ful vond W.F. Albright in de jaren twintig en dertig van de twintigste eeuw resten van een vesting uit de ijzertijd, die hij aan Saul toeschreef; die duiding en de identificatie zelf worden door latere onderzoekers betwist.
Betekenis in de Bijbel
Gibea staat in de Bijbel op een kruispunt. Het boek Richteren eindigt met de gebeurtenissen in Gibea en met de zin: "In die dagen was er geen koning in Israel; een iegelijk deed, wat recht was in zijn ogen" (Richteren 21:25). Na Ruth, dat eindigt met de stamboom van David, vertellen de boeken van Samuël hoe Israël een koning vroeg, en die koning kwam juist uit Gibea van Benjamin. De stad die het verval van de richterentijd tekende, werd de zetel van het eerste koningschap.
Dat koningschap begon goed. Vanuit Gibea riep Saul Israël op om Jabes in Gilead te bevrijden, en het volk trok uit als één man (1 Samuël 11:7). Maar in Gibea eindigde ook de omgang tussen Samuël en Saul (1 Samuël 15:34-35). De stad van de koning werd de stad van de verworpen koning.
De profeet Hosea gebruikt Gibea als maatstaf voor diepe zonde: het volk had zich even diep verdorven als in de dagen van Gibea (Hosea 9:9; zie ook Hosea 10:9). De meeste uitleggers denken daarbij aan Richteren 19 en 20; sommigen ook aan het koningschap van Saul. In beide gevallen herinnert de naam eraan dat Israël al lang een volk was dat de HEERE ontrouw werd.
Sleutelgebeurtenissen in Gibea
2
Israël eist de daders op
Na de misdaad in Gibea verzamelen de stammen zich in Mizpa. Benjamin weigert de schuldigen uit te leveren en kiest de kant van de stad.
3
Gibea gaat in vlammen op
Op de derde dag neemt een hinderlaag Gibea in. De rook van de stad is het teken voor Israël om zich tegen Benjamin te keren.
4
Saul gaat naar zijn huis te Gibea
Na zijn aanwijzing tot koning in Mizpa gaat Saul terug naar Gibea, met mannen wier hart God had geroerd.
5
Noodkreet uit Jabes bereikt Gibea
Boden uit Jabes in Gilead komen in Gibea Sauls. Saul komt van het veld, hoort het nieuws en roept Israël op ten strijde.
6
Saul en Jonathan in Gibea tegenover de Filistijnen
Saul blijft met zeshonderd man in Gibea van Benjamin, terwijl de Filistijnen bij Michmas liggen.
7
Samuël en Saul gaan uiteen
Na de verwerping van Saul gaat Samuël naar Rama en Saul naar zijn huis te Gibea Sauls. Samuël ziet hem niet meer tot zijn dood.
8
Hosea herinnert aan de dagen van Gibea
De profeet vergelijkt de zonde van zijn tijd met de dagen van Gibea: de HEERE zal hun ongerechtigheid gedenken.
Theologische betekenis
Gibea laat zien hoe ver een volk kan afglijden dat het woord van God loslaat. Wat in Gibea gebeurde, lijkt op Sodom (Genesis 19): de gastvrijheid die Abraham en Lot betoonden, werd in een stad van Israël zelf geschonden. De Bijbel vertelt het sober en zonder het goed te praten. Wie het zag, zei: "legt uw hart daarop, geeft raad en spreekt" (Richteren 19:30).
Het antwoord van de stammen bracht een nieuwe ramp. Israël zocht de HEERE, maar de strijd kostte tienduizenden levens en bijna een hele stam (Richteren 21:3). Het slot van Richteren laat de nood van een volk zonder koning zien. Daarna gaf God een koning uit Gibea, maar Saul kon die nood niet wegnemen.
Zo wijst Gibea verder. Israël had een Koning nodig die zelf rechtvaardig is en Zijn volk van binnenuit vernieuwt. Die verwachting gaat over Saul heen naar David en zijn Zoon. De dagen van Gibea blijven een spiegel: dezelfde zonde was er nog in de tijd van Hosea, en alleen genade kon het volk redden.
Belangrijke bijbelteksten
De volgende bijbelgedeelten helpen u om de rol van Gibea in de Schrift beter te begrijpen.
Veelgestelde vragen over Gibea
Waar lag Gibea?
Gibea lag in het gebied van Benjamin, op het bergland een paar kilometer ten noorden van Jeruzalem, aan de weg naar Rama en het gebergte van Efraïm (Richteren 19:13-14). Meestal wordt de stad gelijkgesteld met Tell el-Ful aan de noordrand van het huidige Jeruzalem. De identificatie is niet onbetwist, dus helemaal zeker is de ligging niet.
Wat betekent de naam Gibea?
Gibea is het Hebreeuwse woord voor heuvel. Omdat het een gewoon woord was, kwam de naam vaker voor. Daarom voegt de Bijbel er iets aan toe: Gibea van Benjamin, Gibea-Benjamins of Gibea Sauls. Er was ook een Gibea in Juda (Jozua 15:57). Verwante namen zijn Geba en Gibeon, die van hetzelfde Hebreeuwse woord zijn afgeleid maar andere plaatsen aanduiden.
Wat betekent Gibea Sauls?
Gibea Sauls is de naam van Gibea als woonplaats van koning Saul, bijvoorbeeld in 1 Samuël 11:4, 1 Samuël 15:34 en 2 Samuël 21:6. Saul was een Benjaminiet en ging na zijn aanwijzing tot koning naar zijn huis te Gibea (1 Samuël 10:26). Zo werd de stad de eerste koningsstad van Israël, nog vóór David Hebron en Jeruzalem tot hoofdstad maakte.
Waar staat Gibea in de Bijbel?
De belangrijkste hoofdstukken zijn Richteren 19 en 20 (de misdaad in Gibea en de oorlog tegen Benjamin) en 1 Samuël 10 tot 15 (Saul in Gibea). Verder noemen 1 Samuël 23:19 en 26:1, 2 Samuël 21:6 en 23:29 de stad. De profeten spreken over Gibea in Jesaja 10:29, Hosea 5:8, 9:9 en 10:9.
Wat gebeurde er in Gibea in Richteren 19?
Een Leviet overnachtte met zijn bijvrouw in Gibea. Mannen van de stad omsingelden het huis, misbruikten de vrouw en zij stierf. De Leviet riep heel Israël op, en de stammen eisten dat Benjamin de daders uitleverde. Toen Benjamin weigerde, volgde een oorlog waarin Gibea werd verbrand en de stam Benjamin bijna verdween (Richteren 20). De Bijbel vertelt het als teken van het diepe verval in die tijd.
Wat zijn de dagen van Gibea bij Hosea?
Hosea zegt: "Zij hebben zich zeer diep verdorven, als in de dagen van Gibea" (Hosea 9:9) en "Sinds de dagen van Gibea, hebt gij gezondigd, o Israel" (Hosea 10:9). De meeste uitleggers denken aan de misdaad en de oorlog uit Richteren 19 en 20. Sommigen denken ook aan het koningschap van Saul, dat in Gibea begon. Hosea bedoelt in elk geval dat de zonde van Israël diep geworteld was.
Wat is het verschil tussen Gibea, Geba en Gibeon?
Het zijn drie verschillende plaatsen in Benjamin met verwante namen. Gibea, de stad van Saul, lag waarschijnlijk op Tell el-Ful. Geba lag iets noordoostelijker, bij het huidige Jaba, met het dal naar Michmas ertussen (1 Samuël 13:3, 14:5). Gibeon lag ten noordwesten van Jeruzalem bij el-Jib; daar sloten de Gibeonieten een verbond met Jozua. In de tekst worden Gibea en Geba soms moeilijk uit elkaar gehouden.
Wat is er op Tell el-Ful gevonden?
Op Tell el-Ful zijn resten van een versterking uit de ijzertijd gevonden. W.F. Albright, die er in de jaren twintig en dertig groef, zag daarin de vesting van Saul. Latere onderzoekers betwijfelen die duiding en soms ook de identificatie met Gibea. Een inscriptie met de naam Gibea is er niet gevonden, zodat de gelijkstelling waarschijnlijk is, maar niet bewezen.
Bijbelverhalen in Gibea
Gerelateerde plaatsen
Rama
Rama in Benjamin wordt algemeen gelijkgesteld met het dorp er-Ram, ongeveer 8 kilometer ten noorden van Jeruzalem op de Westelijke Jordaanoever
Mizpa
Mizpa in Benjamin wordt meestal gelijkgesteld met Tell en-Nasbeh, een ruïneheuvel ongeveer 12 kilometer ten noorden van Jeruzalem, aan de zuidrand van het huidige Ramallah op de Westelijke Jordaanoever
Jeruzalem
Jeruzalem bestaat nog en is een van de oudste voortdurend bewoonde steden ter wereld
Gibeon
Gibeon is el-Jib, een dorp met een oude heuvel ten noordwesten van Jeruzalem, op de Westelijke Jordaanoever; de identificatie is zeker
Jabes in Gilead
Aan de Wadi Yabis in het noordwesten van Jordanië, die de oude naam bewaart; welke heuvel bij die beek de stad droeg, is onzeker
Bethel
Bethel wordt meestal gelijkgesteld met het dorp Beitin op de Westelijke Jordaanoever, een paar kilometer ten noordoosten van Ramallah en el-Bireh
Bijbelse personen verbonden aan Gibea
Bijbelhoofdstukken die zich in Gibea afspelen
Leer meer over Gibea met AI BijbelAssistent
Wilt u dieper ingaan op de geschiedenis, de bijbelteksten of de theologische betekenis van Gibea? Onze AI-assistent helpt u verder.
Verdiep u verder
Alle bijbelse plaatsen
Terug naar het overzicht van bijbelse plaatsen.
Bijbelse personen
Ontdek wie er leefden in Gibea.
Bijbelse tijdlijn
Plaats Gibea in de bijbelse geschiedenis.
Lees de Bijbel
Lees de bijbelgedeelten over Gibea.
Bijbeluitleg
Uitleg bij bijbelgedeelten over Gibea.
Bijbel onderwerpen
Verken thema's die verbonden zijn met Gibea.