Saul wordt koning

1 Samuël 8 tot 10 vertelt hoe Israël zijn eerste koning kreeg. Tot dan toe leidde God Zijn volk door richters; de laatste was Samuël. Daarom begint de geschiedenis van Saul bij een vraag van het volk.

Waarom wilde Israël een koning?

Samuël was oud, en zijn zonen, die richters waren in Berseba, namen geschenken aan en bogen het recht. Toen kwamen de oudsten van Israël naar Samuël in Rama: "zo zet nu een koning over ons, om ons te richten, gelijk al de volken hebben" (1 Samuël 8:5). Samuël bad tot de HEERE, en Hij antwoordde: "zij hebben u niet verworpen, maar zij hebben Mij verworpen, dat Ik geen Koning over hen zal zijn" (1 Samuël 8:7). Samuël moest hen waarschuwen dat een koning hun zonen, dochters en akkers zou nemen, en dat zij zijn knechten zouden zijn. Het volk hield vast aan zijn wens, en de HEERE zei dat Samuël hun een koning moest geven.

Hoe wees de HEERE Saul aan bij Samuël?

Saul, de zoon van Kis uit de stam Benjamin, stak met zijn schouders boven al het volk uit. De ezelinnen van zijn vader waren zoek, en Saul zocht ze met een knecht, zonder ze te vinden. Toen hij wilde terugkeren, wees de knecht op een man Gods in de stad. Een dag eerder had de HEERE Samuël gezegd dat Hij een man uit Benjamin zou zenden. Samuël moest hem zalven, en hij zou Israël verlossen uit de hand van de Filistijnen, omdat het geroep van Gods volk tot Hem gekomen was (1 Samuël 9:16). Toen Samuël Saul zag, zei de HEERE: "Zie, dit is de man, van welken Ik u gezegd heb" (1 Samuël 9:17).

Hoe werd Saul gezalfd?

Samuël zei dat de ezelinnen gevonden waren, en dat al het gewenste in Israël voor Saul en zijn vaders huis was. Saul wees erop dat hij uit de kleinste stam kwam. Toch gaf Samuël hem de ereplaats bij de offermaaltijd. De volgende morgen goot Samuël een oliekruik uit op zijn hoofd en kuste hem: de HEERE had hem "tot een voorganger over Zijn erfdeel gezalfd" (1 Samuël 10:1). Samuël noemde drie tekenen voor onderweg. Toen Saul wegging, kreeg hij van God een ander hart. De tekenen kwamen uit, en de Geest des HEEREN werd vaardig over hem, zodat hij profeteerde.

Hoe werd Saul koning in Mizpa?

In Mizpa hield Samuël het volk voor dat zij de God hadden verworpen Die hen uit Egypte had gered (1 Samuël 10:18-19). Daarna werd het lot geworpen. Het viel op Benjamin, op het geslacht van Matri en op Saul. Hij was nergens te vinden, tot de HEERE zei dat hij zich tussen de vaten had verstoken. Samuël wees hem aan als de man "dien de HEERE verkoren heeft" (1 Samuël 10:24), en het volk juichte: "de koning leve". Saul ging naar huis in Gibea, met mannen van wie God het hart geroerd had. Anderen verachtten hem, maar hij was als doof.

Het boek Richteren eindigt met de zin: "In die dagen was er geen koning in Israel" (Richteren 21:25). Een koning was in de wet van Mozes al voorzien, maar dan een koning "dien de HEERE, uw God, verkiezen zal" (Deuteronomium 17:15), die de wet zou lezen al de dagen van zijn leven. Gideon had het koningschap eerder geweigerd, omdat de HEERE over Israël moest heersen (Richteren 8:23). Ziener was het oude woord voor profeet (1 Samuël 9:9). Hoe het lot in Mizpa geworpen werd, zegt de tekst niet. Na Mizpa bevestigde de overwinning bij Jabes in Gilead het koningschap, en in Gilgal werd het vernieuwd (1 Samuël 11:14-15). Meer over het begin van deze geschiedenis leest u in de uitleg bij 1 Samuël 8.

In deze hoofdstukken staan twee dingen naast elkaar, die beide blijven staan. De vraag om een koning is een verwerping van God: het volk wilde zijn "gelijk al de volken" (1 Samuël 8:20), terwijl de HEERE hun Koning was. Later zei het volk zelf dat het daarmee kwaad gedaan had (1 Samuël 12:19). Tegelijk is het God Die de koning kiest, zalft en Zijn Geest geeft. Hij doet het omdat Hij Zijn volk heeft aangezien en hun geroep gehoord heeft (1 Samuël 9:16). Hosea zegt later scherp, volgens de kanttekeningen over Saul: "Ik gaf u een koning in Mijn toorn" (Hosea 13:11). Was het koningschap zelf dan verkeerd? Uitleggers verschillen. Velen zien de zonde in het motief, omdat Deuteronomium 17 een door God gekozen koning al voorzag; anderen lezen 1 Samuël 8 als een afwijzing van het koningschap zelf.

De weg naar de zalving loopt langs verloren ezelinnen. Wat voor Saul een vergeefse zoektocht leek, was Gods voorzienigheid: de HEERE had Samuël een dag eerder al gezegd wie er zou komen. Ook het lot in Mizpa lag in Zijn hand.

Saul ontving een ander hart en Gods Geest: volgens de kanttekeningen de gaven om te regeren (bij 1 Samuël 10:6). Maar hij bleef niet gehoorzaam. Daarom zocht de HEERE Zich later een man naar Zijn hart (1 Samuël 13:14) en liet Hij David zalven. Paulus volgt in Antiochië die lijn: God gaf hun Saul, daarna David, en uit Davids zaad verwekte Hij de Zaligmaker Jezus (Handelingen 13:21-23). Zo wijst deze geschiedenis vooruit naar de Koning Die God Zelf geeft: "Ik toch heb Mijn Koning gezalfd over Sion" (Psalm 2:6).

De HEERE blijft Koning, ook als mensen Hem afwijzen. Israël wilde een koning die voor hen uittrok en hun oorlogen voerde (1 Samuël 8:20). Die wens kennen wij ook: zekerheid zoeken in wat iedereen heeft, in plaats van te vertrouwen op God. Jesaja belijdt het anders: "de HEERE is onze Koning. Hij zal ons behouden" (Jesaja 33:22).

God leidt ook langs gewone wegen. Saul zocht ezelinnen en vond een koninkrijk dat hij niet zocht. Dat geeft geen recht om elke omweg als een teken uit te leggen, maar wel om te weten dat ons leven niet aan het toeval is overgelaten. Wat wij een vergeefse dag noemen, kan in Gods hand een weg zijn.

Gezag komt van God, en wie het draagt, heeft Hem nodig. Saul ontving een ander hart en de Geest, en toch moest Samuël het recht van het koninkrijk voor het aangezicht des HEEREN neerleggen. Daarom bidden wij, zoals Paulus vraagt, "voor koningen, en allen, die in hoogheid zijn" (1 Timotheüs 2:2), en voor allen die in kerk en land leiding geven.