Berg Nebo in de Bijbel

De berg Nebo ligt ten oosten van de Jordaan, in het oude land Moab, recht tegenover Jericho (Deuteronomium 32:49). Hij hoort bij het gebergte Abarim, de rand van de hoogvlakte boven het Jordaandal en de Dode Zee. Meestal wordt de bijbelse Nebo gelijkgesteld met de Djebel Neba in Jordanië, ten noordwesten van Madaba. Die identificatie is waarschijnlijk, maar niet zeker.

De betekenis van de naam Nebo is onzeker. Sommigen denken dat de berg naar de Babylonische god Nebo heet, maar dat is niet te bewijzen; over de naamgenoten gaat de vraag of Nebo ook een stad of een afgod is. In de Statenvertaling heet de berg ook de berg Abarim, en de top waar Mozes stond ligt op de hoogten van Pisga (Deuteronomium 34:1).

Op de berg Nebo zag Mozes aan het einde van zijn leven het beloofde land. De HEERE toonde hem het hele land, van Gilead tot Dan en tot aan de zee in het westen, en zei dat dit het land was dat Hij aan Abraham, Izak en Jakob gezworen had (Deuteronomium 34:1-4). Daarna stierf Mozes daar, honderdtwintig jaar oud, en werd hij door de HEERE begraven in een dal tegenover Beth-Peor.

Niet helemaal. Pisga is de naam van de hoogten of de bergrug aan de rand van Moab; de Nebo is een top daarop. Deuteronomium 34:1 zegt dat Mozes opging naar den berg Nebo, op de hoogten van Pisga. Elders gebiedt de HEERE Mozes de hoogte van Pisga te beklimmen (Deuteronomium 3:27). Ook Balak en Bileam bouwden altaren in het veld Zofim op de hoogte van Pisga (Numeri 23:14). Hoe Pisga en Nebo precies samenhangen, is niet zeker.

De berg komt voor in Numeri 33:47, waar Israël zich legert in de bergen Abarim tegen Nebo, en in Deuteronomium 32:49 en 34:1, waar Mozes de berg beklimt. Als Pisga of Abarim staat hij ook in Numeri 21:20, 23:14 en 27:12 en in Deuteronomium 3:27. De stad Nebo staat in Numeri 32:3 en 32:38, 1 Kronieken 5:8, Jesaja 15:2 en Jeremia 48:1 en 48:22; het andere Nebo in Juda in Ezra 2:29 en Nehemia 7:33; de afgod in Jesaja 46:1. In het Nieuwe Testament komt de naam niet voor.

Niet op de top van de berg, maar beneden. Deuteronomium 34:6 zegt dat Mozes door de HEERE begraven werd in een dal, in het land van Moab, tegenover Beth-Peor, "en niemand heeft zijn graf geweten, tot op dezen dag". Dat dal lag aan de kant van de vlakke velden waar Israël gelegerd was (Deuteronomium 3:29, 34:8). De precieze plek is onbekend; plaatsen die later als graf van Mozes zijn aangewezen, berusten op overlevering, niet op de Bijbel.

Ja. Behalve de berg draagt een stad in Moab die naam, die de Rubenieten herbouwden (Numeri 32:38) en die later weer Moabitisch was (Jesaja 15:2, Jeremia 48:1); ook de Mesa-stele noemt haar. Na de ballingschap is er nog een ander Nebo in Juda, waarvan de ligging onzeker is (Ezra 2:29). Nebo is bovendien een Babylonische afgod: "Bel is gekromd, Nebo wordt nedergebogen" (Jesaja 46:1). Die god komt ook terug in namen als Nebukadnezar.

Op Ras Siyagha, de westelijke uitloper van de Djebel Neba in Jordanië, staat een herdenkingskerk voor Mozes. Zij is gebouwd over de resten van een kerk en klooster uit de vroegchristelijke tijd, met vloermozaïeken. Al aan het eind van de vierde eeuw beschrijft de pelgrim Egeria een kerk op de berg. Bij helder weer ziet men het Jordaandal, de Dode Zee en de omgeving van Jericho. Of dit precies de plek is waar Mozes stond, is niet zeker.

Deuteronomium 34:1-3 zegt dat de HEERE hem het hele land wees: Gilead tot Dan, Naftali, Efraïm en Manasse, het land van Juda tot aan de achterste zee, het Zuiden en de vallei van Jericho tot Zoar. Vanaf Ras Siyagha ziet men bij helder weer het Jordaandal, de noordpunt van de Dode Zee en de omgeving van Jericho; Dan en de Middellandse Zee liggen veel verder. Of het een bijzonder zien was of een aanwijzen in de richtingen, laat de tekst open.