Mozes ziet het beloofde land

Deuteronomium 34 is het laatste hoofdstuk van de vijf boeken van Mozes en het einde van de woestijnreis. Israël ligt in de vlakke velden van Moab, aan de oostkant van de Jordaan. Mozes heeft het volk de wet opnieuw voorgehouden en de stammen gezegend (Deuteronomium 33).

Wat ging er aan de dood van Mozes vooraf?

Dat Mozes het land alleen zou zien, had de HEERE al eerder gezegd. Bij het twistwater van Kades had Mozes de rots geslagen, en God sprak tot hem en Aäron: "Omdat gijlieden Mij niet geloofd hebt, dat gij Mij heiligdet voor de ogen der kinderen van Israel, daarom zult gijlieden deze gemeente niet inbrengen in het land" (Numeri 20:12). Die geschiedenis staat bij water uit de rots. Mozes smeekte later of hij toch mocht overtrekken om het goede land te zien. God antwoordde: "Het zij u genoeg; spreek niet meer tot Mij van deze zaak" (Deuteronomium 3:26). Wel mocht hij het land zien vanaf de hoogte van Pisga. Na het lied van Mozes herhaalde de HEERE op dezelfde dag het bevel: klim op de berg Nebo, zie het land en sterf daar (Deuteronomium 32:49-50).

Wat zag Mozes vanaf de berg Nebo?

Mozes ging op naar de berg Nebo, op de hoogten van Pisga, recht tegenover Jericho. Daar wees de HEERE Mozes het hele land: Gilead tot Dan, het land van Nafthali, Efraïm en Manasse, het land van Juda tot aan de achterste zee in het westen, het Zuiden, en de vallei van Jericho, de palmstad, tot Zoar. Toen zei de HEERE: "Dit is het land, dat Ik Abraham, Izak en Jakob gezworen heb, zeggende: Aan uw zaad zal Ik het geven" (Deuteronomium 34:4). Hij had het Mozes met eigen ogen laten zien, maar Mozes zou er niet heen overgaan.

Waar is Mozes begraven?

Zo stierf Mozes, de knecht van de HEERE, in het land van Moab, naar het woord van de HEERE. Hij Zelf begroef hem in een dal in Moab, tegenover Beth-Peor, "en niemand heeft zijn graf geweten, tot op dezen dag" (Deuteronomium 34:6). Mozes was honderdtwintig jaar oud. Zijn ogen waren niet dof geworden en zijn kracht was niet vergaan. Israël beweende hem dertig dagen in de vlakke velden van Moab.

Hoe nam Jozua de leiding over?

Jozua, de zoon van Nun, was vol van de Geest der wijsheid, want Mozes had zijn handen op hem gelegd (Numeri 27:18-23). Israël hoorde naar hem en deed wat de HEERE Mozes geboden had. Het hoofdstuk eindigt met een getuigenis: "En er stond geen profeet meer op in Israel, gelijk Mozes, dien de HEERE gekend had, van aangezicht tot aangezicht" (Deuteronomium 34:10). Niemand deed zulke tekenen en wonderen als hij, toen hij door de HEERE naar Egypte gezonden was. Het boek Jozua gaat verder waar dit hoofdstuk ophoudt: "Mijn knecht Mozes is gestorven; zo maak u nu op, trek over deze Jordaan" (Jozua 1:2).

De berg Nebo hoort bij het gebergte Abarim in Moab, tegenover Jericho (Deuteronomium 32:49). Pisga is waarschijnlijk de naam van de bergrug of de top. De berg die nu Nebo heet, in het huidige Jordanië, wordt meestal met de bijbelse Nebo gelijkgesteld; zeker is dat niet. In het dal tegenover Beth-Peor was Israël al eerder gebleven (Deuteronomium 3:29). Mozes werd begraven in een dal tegenover Beth-Peor (Deuteronomium 34:6); of dat hetzelfde dal is, zegt de tekst niet. Wie de laatste verzen schreef, zegt de Bijbel evenmin. Volgens een opvatting in de Babylonische Talmoed (Baba Bathra 14b-15a) schreef Jozua de laatste acht verzen van de Thora; een andere rabbijn zegt daar dat Mozes ze zelf schreef. Weer anderen denken aan een latere hand.

In dit hoofdstuk is God de handelende Persoon. Hij wijst Mozes het land, Hij spreekt, en Hij begraaft Zijn knecht. Wat Hij eeuwen eerder aan Abraham, Izak en Jakob zwoer, staat nu voor Mozes’ ogen. God houdt Zijn woord, maar Hij houdt ook het woord dat Hij bij Meriba sprak. Zijn trouw en Zijn heiligheid staan hier naast elkaar. Mozes mag het land zien, niet ingaan.

Toch is dit geen verlaten sterven. Mozes sterft "naar des HEEREN mond", en de HEERE Zelf begraaft hem. Psalm 116:15 zegt: "Kostelijk is in de ogen des HEEREN de dood Zijner gunstgenoten". Met Mozes eindigt ook niet het werk van God. Hij heeft Jozua klaargezet, en tegen hem zegt Hij: "gelijk als Ik met Mozes geweest ben, zal Ik met u zijn" (Jozua 1:5).

Het slot van het hoofdstuk kijkt vooruit. Mozes had zelf gezegd dat de HEERE een Profeet als hij zou verwekken (Deuteronomium 18:15). Petrus past dat woord toe op de Heere Jezus (Handelingen 3:22). Hebreeën 3:5-6 zegt dat Mozes getrouw was "als een dienaar", maar Christus als de Zoon over Zijn eigen huis. Eeuwen later verscheen Mozes met Elia bij de Heere Jezus op de berg (de verheerlijking op de berg). Zij spraken daar over Zijn uitgang, die Hij te Jeruzalem zou volbrengen (Lukas 9:31).

God doet wat Hij belooft, ook als wij de vervulling niet meemaken. Mozes zag het land van verre en stierf vóór de intocht. Zo ging het ook de aartsvaders, van wie Hebreeën 11:13 zegt: "Deze allen zijn in het geloof gestorven, de beloften niet verkregen hebbende, maar hebben dezelve van verre gezien". Wij mogen op Gods beloften vertrouwen, ook waar ons leven eindigt voordat wij ze vervuld zien.

God neemt zonde ernstig, ook bij wie Hem trouw dient, en Hij laat Zijn knecht niet los. Mozes moest het land missen om Meriba, maar de HEERE toonde het hem en begroef hem Zelf. Wie in gezin, kerk of kinderwerk namens God spreekt, mag zich daaraan spiegelen: het gaat om Zijn eer, en Hij draagt ons tot het einde.

Gods werk hangt niet aan één mens. Mozes stierf, maar de HEERE ging met Jozua verder. Ouders, leraren en ambtsdragers gaan heen; de HEERE blijft Dezelfde voor wie na hen komen. In zijn eigen gebed bad Mozes: "Leer ons alzo onze dagen tellen, dat wij een wijs hart bekomen" (Psalm 90:12).